سودابه محمدزاده در گفت‌وگو با ایسنا، در پاسخ به پرسشی درباره مهم‌ترین مشکلات شهرهای ایران و تأثیر آن‌ها بر کیفیت زندگی شهروندان، اظهار کرد: با توجه به تفاوت شرایط اقلیمی، اقتصادی، جمعیتی و کالبدی شهرها، نمی‌توان یک مشکل واحد را برای همه شهرهای ایران در نظر گرفت؛ با این‌حال، یکی از مسائل بنیادی در این حوزه، غلبه تصمیم‌گیری‌های بخشی و پروژه‌محور بر برنامه‌ریزی یکپارچه و انسان‌محور شهری است.
وی افزود: این مسئله زمانی خود را نشان می‌دهد که برای حمل‌ونقل، مسکن، فضای سبز، مدیریت آب، توسعه تجاری و خدمات عمومی، تصمیم‌های جداگانه‌ای گرفته می‌شود، بدون آنکه پیامدهای متقابل آن‌ها به‌درستی سنجیده شود.
این دکترای تخصصی معماری با اشاره به تأثیر تصمیم‌گیری‌های بخشی بر روند توسعه شهری، بیان کرد: برای مثال، افزایش ظرفیت یک خیابان ممکن است در کوتاه‌مدت جریان خودروها را بهبود دهد؛ اما اگر این اقدام با مدیریت تقاضای سفر، حمل‌ونقل عمومی و دسترسی پیاده همراه نباشد، ممکن است در بلندمدت استفاده از خودرو را تقویت کند.
محمدزاده ادامه داد: به همین ترتیب، ایجاد یک پارک جدید بدون توجه به دسترسی محله‌های کم‌برخوردار، الزاماً به معنای توزیع عادلانه فضای سبز نیست و برای ارزیابی اثربخشی چنین پروژه‌هایی باید میزان دسترسی گروه‌های مختلف شهروندان به امکانات و خدمات شهری مورد توجه قرار گیرد.
تأثیر مشکلات برنامه‌ریزی شهری بر کیفیت زندگی شهروندان
وی با اشاره به پیامدهای مشکلات برنامه‌ریزی شهری بر ابعاد مختلف زندگی شهروندان، گفت: این پیامدها را می‌توان در حوزه‌های زمان و هزینه سفر، سلامت و آسایش محیطی، مسکن و دسترسی به خدمات، ایمنی و تاب‌آوری بررسی کرد.
این دکترای تخصصی معماری توضیح داد: در حوزه زمان و هزینه سفر، ترافیک، فاصله زیاد میان محل سکونت و اشتغال و ضعف پیوستگی حمل‌ونقل عمومی می‌تواند زمان مفید زندگی و بهره‌وری اقتصادی خانوارها را کاهش دهد.
محمدزاده با اشاره به اهمیت سلامت و آسایش محیطی، افزود: کمبود فضای سبز در دسترس، آلودگی هوا و صدا، گرمای شهری و ضعف پیاده‌پذیری می‌توانند بر سلامت جسمی و روانی شهروندان تأثیر بگذارند. بنابراین، کیفیت محیط شهری و امکان استفاده آسان و ایمن از فضاهای عمومی باید از مؤلفه‌های مهم برنامه‌ریزی شهری باشد.
وی با بیان اینکه مسکن و دسترسی به خدمات نیز از دیگر ابعاد تأثیرگذار بر کیفیت زندگی شهروندان است، اظهار کرد: افزایش هزینه مسکن و توزیع نامتوازن مدرسه، درمانگاه، فضای فرهنگی و خدمات روزمره می‌تواند نابرابری فضایی را تشدید کند و دسترسی گروه‌های مختلف جمعیتی به امکانات مورد نیاز را تحت تأثیر قرار دهد.
این دکترای تخصصی معماری همچنین درباره ایمنی و تاب‌آوری شهرها، تصریح کرد: توسعه در پهنه‌های پرخطر، ضعف زیرساخت‌های دفع رواناب و بی‌توجهی به تاب‌آوری شبکه‌های شهری می‌تواند خسارت‌های انسانی و اقتصادی ایجاد کند؛ ازاین‌رو، توجه به مخاطرات محیطی و تقویت زیرساخت‌های شهری باید در برنامه‌های توسعه مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت تغییر معیارهای ارزیابی عملکرد مدیریت شهری
محمدزاده با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در برنامه‌ریزی شهری، خاطرنشان کرد: راهکار پیشنهادی من، حرکت به سمت برنامه‌ریزی انسان‌محور و محله‌محور است؛ به‌گونه‌ای که شهرها به‌جای سنجش موفقیت صرفاً بر اساس تعداد پروژه‌ها، بودجه هزینه‌شده یا طول معابر ساخته‌شده، عملکرد خود را بر اساس تغییرات واقعی در زندگی مردم ارزیابی کنند.
وی افزود: تحقق این رویکرد باید پنج اقدام اصلی را دنبال کند که شامل تدوین شاخص‌های کیفیت زندگی شهری، توزیع عادلانه خدمات، اصلاح نظام حمل‌ونقل، تقویت زیرساخت سبز و آبی و افزایش مشارکت شهروندان است.
این دکترای تخصصی معماری در ادامه با تشریح ضرورت تدوین شاخص‌های کیفیت زندگی شهری، بیان کرد: شاخص‌هایی مانند زمان دسترسی به خدمات، ایمنی پیاده، کیفیت هوا، دسترسی به فضای سبز، استطاعت‌پذیری مسکن و رضایت شهروندان باید سنجیده شوند تا امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکرد مدیریت شهری و میزان تأثیر تصمیم‌ها بر زندگی مردم فراهم شود.
محمدزاده، درباره توزیع عادلانه خدمات شهری نیز گفت: کمبودهای محله‌ای باید با استفاده از نقشه‌های دسترسی و تحلیل جمعیت شناسایی و اولویت‌بندی شوند تا برنامه‌ریزی برای تأمین امکانات و خدمات، متناسب با نیازهای واقعی محله‌ها انجام گیرد.
وی اصلاح نظام حمل‌ونقل را از دیگر اقدامات ضروری در این زمینه برشمرد و افزود: پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری ایمن و حمل‌ونقل عمومی باید در کنار مدیریت هوشمند ترافیک توسعه یابند تا دسترسی شهروندان به مقاصد مختلف بهبود پیدا کند و وابستگی به استفاده از خودرو کاهش یابد.
این دکترای تخصصی معماری با تأکید بر اهمیت تقویت زیرساخت سبز و آبی در شهرها، اظهار کرد: فضای سبز، نفوذپذیری سطوح، مدیریت رواناب و حفاظت از شبکه طبیعی آب باید در برنامه‌های توسعه شهری ادغام شوند. توجه هم‌زمان به این مؤلفه‌ها می‌تواند در بهبود کیفیت محیط شهری و مدیریت بهتر آب نقش داشته باشد.
محمدزاده همچنین افزایش مشارکت شهروندان را ضروری دانست و گفت: ساکنان باید در شناسایی مسائل، انتخاب گزینه‌های اجرایی و ارزیابی نتایج مشارکت داشته باشند؛ زیرا مشارکت مردم می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر نیازهای محله‌ها و افزایش تناسب تصمیم‌های مدیریت شهری با مسائل واقعی شهروندان کمک کند.
شهر انسان‌محور به معنای حذف خودرو یا توسعه ساختمانی نیست
وی با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد مختلف توسعه شهری، خاطرنشان کرد: یک نکته مهم آن است که شهر انسان‌محور لزوماً شهری بدون خودرو یا بدون توسعه ساختمانی نیست؛ بلکه شهری است که تصمیم‌های آن به‌جای اولویت دادن یک‌جانبه به یک کاربری یا شیوه جابه‌جایی، میان دسترسی، ایمنی، سلامت، اقتصاد و عدالت فضایی تعادل برقرار می‌کند.
این دکترای تخصصی معماری در پایان بیان کرد: معیار موفقیت مدیریت شهری باید این باشد که شهروندان با صرف زمان و هزینه کمتر، به محیطی سالم‌تر، ایمن‌تر، عادلانه‌تر و برخوردار از فرصت‌های بیشتر دسترسی پیدا کنند.
انتهای پیام
