با نزدیک شدن به فصل سرما، بار دیگر بخاری‌ها روشن می‌شوند، دودکش‌ها به کار می‌افتند و خانواده‌ها برای گرم نگه داشتن خانه‌هایشان آماده می‌شوند، غافل از اینکه گاهی همین وسیله‌ای که قرار است پناهگاهی گرم در برابر سرمای زمستان باشد، می‌تواند به تهدیدی خاموش و مرگبار تبدیل شود؛ زمستان با تمام زیبایی‌هایش با سپیدی برف بر فراز کوه‌ها و شب‌های طولانی و سرد، هر سال زنگ خطری را نیز با خود به صدا درمی‌آورد، خطری که نه دیده می‌شود، نه بویی دارد و نه صدایی برای هشدار دادن، اما می‌تواند در سکوتی هولناک، نفس‌ها را به شماره بیندازد و گرمای خانه را به سرمای جانسوز یک فقدان تبدیل کند، گاز منوکسیدکربن، همان قاتل خاموشی است که بی‌خبر از راه می‌رسد و گاهی زمانی حضور مرگبار خود را آشکار می‌کند که دیگر فرصت چندانی برای نجات باقی نمانده است.
با کاهش دمای هوا و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی، خطر مسمومیت با گاز منوکسید کربن بار دیگر به یکی از دغدغه‌های جدی حوزه سلامت و ایمنی خانواده‌ها تبدیل می‌شود، خطری که هر سال می‌تواند خانواده‌هایی را درگیر حادثه کند و در مواردی جان انسان‌ها را بگیرد، این گاز سمی که بر اثر احتراق ناقص سوخت‌هایی مانند گاز طبیعی، نفت و بنزین تولید می‌شود، به دلیل نداشتن رنگ، بو و مزه، به آسانی قابل تشخیص نیست و همین ویژگی، آن را به تهدیدی جدی در محیط‌های بسته تبدیل کرده است؛ گاهی یک دودکش غیراستاندارد، یک مسیر خروج مسدودشده، نصب نادرست وسیله گرمایشی یا بی‌توجهی به تهویه مناسب، کافی است تا فضایی که باید محل آرامش و آسایش اعضای خانواده باشد، به محیطی خطرناک تبدیل شود.
نگران‌کننده‌تر آنکه بسیاری از حوادث ناشی از مسمومیت با منوکسید کربن، نه در شرایطی غیرعادی، بلکه در دل زندگی روزمره اتفاق می‌افتند؛ زمانی که اعضای خانواده پس از یک روز کاری به خانه بازمی‌گردند، کنار هم شام می‌خورند یا در آرامش شبانه به خواب می‌روند. در چنین شرایطی، ممکن است علائمی مانند سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف و خواب‌آلودگی با خستگی روزانه یا یک بیماری ساده اشتباه گرفته شود و همین تأخیر در تشخیص، فرصت طلایی برای نجات را از افراد بگیرد. این در حالی است که مسمومیت شدید با این گاز می‌تواند به کاهش سطح هوشیاری، آسیب‌های جدی و حتی مرگ منجر شود؛ اتفاقی تلخ که گاهی با رعایت چند اصل ساده ایمنی می‌توان از آن پیشگیری کرد.
در استانی مانند چهارمحال و بختیاری که سرمای هوا و افت محسوس دما در روزهای پاییز و زمستان، استفاده از وسایل گرمایشی را به ضرورتی روزمره تبدیل می‌کند، توجه به این خطر اهمیتی دوچندان دارد. با آغاز روزهای سرد، بررسی وضعیت بخاری‌ها و آبگرمکن‌ها، اطمینان از نصب صحیح دودکش‌ها، کنترل باز بودن مسیر خروج محصولات احتراق و توجه به تهویه مناسب محیط، اقداماتی نیستند که بتوان آن‌ها را به روزهای سردتر یا زمان بروز نخستین نشانه‌های خطر موکول کرد. همچنین استفاده از وسایل گرمایشی غیراستاندارد، به‌کارگیری اجاق گاز برای گرم کردن محیط و استفاده از وسایل احتراقی در فضای بسته یا فاقد تهویه کافی، می‌تواند جان افراد را در معرض خطر قرار دهد؛ موضوعی که ضرورت اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی عمومی را بیش از پیش نمایان می‌کند.
اما آنچه این حادثه‌های تلخ را نگران‌کننده‌تر می‌کند، قابل پیشگیری بودن بخش مهمی از آن‌هاست. قاتل خاموش برای ورود به خانه‌ها نیازی به شکستن درها ندارد؛ گاهی تنها از مسیر یک دودکش نامناسب یا وسیله گرمایشی غیراصولی راه خود را پیدا می‌کند، از همین رو، بی‌توجهی به نکات ایمنی، اعتماد بیش از اندازه به سلامت ظاهری وسایل گرمایشی و ناآگاهی از نشانه‌های مسمومیت می‌تواند عواقبی جبران‌ناپذیر به همراه داشته باشد.
نصب هشداردهنده استاندارد منوکسیدکربن، سرویس و بررسی دوره‌ای وسایل گرمایشی، اطمینان از عملکرد صحیح دودکش و شناخت علائم اولیه مسمومیت، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش خطر مؤثر باشد، در صورت مشکوک شدن به مسمومیت نیز باید افراد در سریعترین زمان ممکن به هوای آزاد منتقل شوند و با اورژانس تماس گرفته شود، البته ورود به محیط آلوده و تلاش برای نجات دیگران بدون تجهیزات و آموزش لازم، می‌تواند جان امدادگر را نیز به خطر بیندازد.
زمستان باید فصل گرمای خانه‌ها، دورهمی‌های خانوادگی و آرامش شب‌های سرد باشد، نه فصلی که با خبرهای تلخ از دست رفتن جان انسان‌ها بر اثر بی‌احتیاطی یا ناآگاهی همراه شود؛ هر بخاری که روشن می‌شود، هر دودکشی که به کار می‌افتد و هر وسیله گرمایشی که قرار است سرمای خانه را از بین ببرد، باید پیش از هر چیز از نظر ایمنی بررسی شود.
در فصول سرد سال حوادثی مانند نشت گاز، مسمومیت با با گاز منوکسید کربن، حریق افزایش پیدا می‌کند
رضا صفرپور، مسئول آموزش و آمادگی عملیات سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری شهرکرد در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص حوادث مسمومیت با گاز منوکسید کربن، اظهار کرد: باتوجه به نزدیک شدن به فصول سرد سال و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی، شهروندان باید توجه ویژه‌ای به رعایت اصول ایمنی در منازل و محل کار داشته باشند، یکی از حوادث شایع در این فصول مسمومیت با گاز منوکسید کربن است که می‌توان گفت این گاز بسیار سمی، بی‌رنگ، بی‌بو است و به آن قاتل خاموش نیز گفته می‌شود.
وی افزود: گاز منوکسید کربن بر احتراق ناقص سوخت تولید می‌شود و در صورت تجمع در فضای بسته می‌تواند باعث علائمی مانند سردرد، سرگیجه، حالت تهوع، ضعف، خفگی و خواب‌آلودگی غیرارادی، قرمز شدن چشم، درد قفسه سینه، تنگی نفس، کاهش هوشیاری و بیهوشی در فرد شود و در برخی مواقع نیز موجب مرگ افراد در معرض استشمام این گاز خواهد شد.
صفرپور با تاکید بر اینکه افراد پیش از استفاده از وسایل گرمایشی از سلامت آن و عملکرد صحیح دودکش‌ها اطمینان حاصل کنند، گفت: همچنین از استفاده از وسایل گرمایشی معیوب، دودکش‌های غیر استاندارد و بستن کامل تهویه منزل و محل کار جلوگیری کنند، در برخی مواقع خانواده‌ها در مناطق سردسیر اقدام به بستن روزنه‌ها برای جلوگیری از ورود هوای سرد می‌کنند، این اقدام کاملا اشتباه است و باید چرخش هوا در منطق انجام بگیرد، در مثلث حریق یکی از ارکان اصلی ایجاد آن موضوع اکسیژن است و اگر اکسیژن کم باشد، میل به ناقص‌سوزی افزایش پیدا می‌کند و سوخت ناقص انجام می‌شود.
مسئول آموزش و آمادگی عملیات سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری شهرکرد ادامه داد: از علائم سوخت ناقص وسایل گرمایشی می‌توان به شعله زرد مایل به قرمز اشاره کرد، همچنین لوله بخاری در قسمت بالایی در این مواقع گرم نمی‌شود و دود نیز از دودکش خارج نمی‌شود، استفاده از زغال واجاق گاز برای گرم کردن محیط از رفتارهای پرخطر محسوب می‌شود، از شهروندان درخواست می‌شود از این موارد استفاده نکنند.
وی با بیان اینکه اگر چند نفر از اعضای خانواده به طور همزمان دچار سردرد، سرگیجه یا تهوع شدند، احتمال مسمومیت با با گاز منوکسید کربن وجود دارد، عنوان کرد: در چنین شرایطی سریعا در محیط باز قرار بگیرند و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرند و در صورت نیاز به عملیات امداد و نجات نیز با سازمان آتشنشانی با شماره ۱۲۵ تماس بگیرند، هیچ فردی نباید بدون آموزش مناسب برای نجات فرد حادثه‌دیده وارد اتاق یا منزل شود، زیرا امکان دارد خود افراد نیز دچار مشکل شوند.
صفرپور با اشاره به اینکه در فصول سرد سال حوادثی مانند نشت گاز، مسمومیت با با گاز منوکسید کربن، حریق افزایش پیدا می‌کند، توضیح داد: لوله‌های بخاری و شلنگ گاز باید با آب و کف برای نشت گاز چک شود، اگر وسایل گرمایشی دچار مشکل هستند، از افراد توانمند در این حوزه برای تعمیر و نصب وسایل کمک بگیریم.
مسئول آموزش و آمادگی عملیات سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری شهرکرد با اشاره به اینکه میل ترکیبی گاز منوکسید کربن با هموگلوبین خون بیش از ۳۰۰ برابر بیشتر از اکسیژن است، بنابراین زمانی که فرد در معرض این گاز قرار بگیرد، به سرعت می‌تواند دچار حادثه شود، علائم مسمومیت با این گاز با علائم سایر بیماری‌ها مانند آنفلوآنزا اشتباه گرفته نشود، اگر چند نفر از اعضای خانواده به طور همزمان علائمی مانند سردرد، سرگیجه، حالت تهوع، ضعف و خواب‌آلودگی غیرارادی و درد قفسه سینه را داشتند، احتمال مسمومیت وجود دارد.
وی با بیان اینکه در زمان نصب وسایل گرمایشی باز بودن مسیر دودکش‌ها چک شود، خاطرنشان کرد: می‌توان با در دودکشی‌هایی که مسیر مستقیمی دارد، با یک بطری آب و نخ باز بودن مسیر را چک کنند، یا با آتش زدن یک کاغذ از عبور دود مطمئن شوند، اگر در مکانی بخاری دچار مشکل شد، شهروندان به هیچ عنوان از اجاق گاز، پیک نیک، زغال و چوب برای گرمایش استفاده نکنند، زیرا کار بسیار خطرناکی است.
صفرپور مسمومیت با آلاینده‌های خودرو در فصول سرد سال افزایش پیدا می‌کند، یادآور شد: شهروندان در این فصل برای گرم کردن خودرو آن را در پارکینگ روشن نگه می‌دارند، این اقدام کاملا کار اشتباهی است و موجب تجمع گاز و حادثه می‌شود.
مسئول آموزش و آمادگی عملیات سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری شهرکرد با اشاره به اینکه نباید مسیرهای تهویه هوا در منازل به طور کامل در فصول سرد سال بسته شوند، خاطرنشان کرد: می‌توان در ساختمان‌ها از دستگاه‌های هشداردهنده گاز منوکسید کربن استفاده شود.
وی در خصوص با اشاره به اینکه در حوزه گاز مونوکسیدکربن دو سناریو وجود دارد، توضیح داد: اگر گاز به حد اشباع و انفجار نرسیده باشد، می‌توان با قطع کنتور گاز و برق می‌توان با احتیاط کامل وارد محل شد و باز کردن درب و پنجره و تهویه ساختمان به خروج گازهای سمی کمک کرد، اما پیشنهاد می‌شود در هر شرایطی با آتشنشانی تماس گرفته شود، زیرا تشخیص اینکه نشت گاز به حد اشباع و انفجار رسیده باشد، کار سختی است، اما می‌توان با علائمی مانند سوزش و آبریزش چشم و بینی، تنگی نفس، سنگینی سینه و ... از این کار اطلاع پیدا کرد، بنابراین کوچکترین سایش و جرقه با باز کردن درب، راه رفتن و تخلیه بار الکتریکی با رفتن روی فرش و امواج تلفن همراه می‌تواند باعث جرقه و حریق شود، بنابراین پیشنهاد می‌شود از سیستم‌های اعلام حریق در ساختمان‌ها استفاده شود تا بقیه ساکنان از این مسئله مطلع شوند و در زمان تماس با اورژانس و آتشنسانی آدرس دقیق با جزئیات کامل محله و ساختمان ارائه شود و افراد بلافاصله تلفن را قطع نکنند، همچنین اطلاعات کامل ارائه شود.
اینکه آمار مسمومیت با گاز منوکسید کربن در چهارمحال و بختیاری بالا است
حسین صالحی، مسئول آموزش اورژانس چهارمحال و بختیاری با اشاره به اینکه گاز منوکسید کربن بی‌رنگ و بی‌بو است، اظهار کرد: این گاز دیده نمی‌شود و به راحتی قابل تشخصیص نیست، بنابراین به آن لقب قاتل نامرئی داده‌اند، افرادی که با این گاز دچار مسمومیت می‌شوند دارای علائمی از جمله سردرد، سرگیجه، حالت تهوع، خستگی، اختلال در بینایی، ضعف، تاری دید، تپش قلب، تنگی نفس و در موارد شدید دچار بیهوشی و مرگ شود، البته برخی از علائم مسمومیت با بیماری سرماخوردگی و آنفلوآنزا نیز شباهت دارد.
وی افزود: برای پیشگیری از مسمومیت با گاز منوکسید کربن باید یکسری نکات مانند اطمینان از سالم بودن وسایل گرمایشی و نصب دودکش‌ها مورد توجه قرار بگیرد، شاهد هستیم لانه برخی پرندگان بر روی دودکش‌ها ایجاد شده است و باید قبل از نصب وسایل گرمایشی به این مسائل ایمنی توجه کرد.
صالحی با بیان اینکه شعله‌های آبی وسایل گرمایشی نشان‌دهنده سلامت وسیله گرمایشی و باز بودن مسیر دودکش است، گفت: شعله‌های زرد، نارنجی و قرمز ناشی از سوخت ناقص وسیله گرمایشی است، تهویه مناسب در منازل و سایر اماکن یک مسئله حائز اهمیت محسوب می‌شود، در فضاهای بسته برای گرمایش از زغال، اجاق گاز و وسایل گازسوز استفاده نشود، همچنین پیشنهاد می‌شود در منازل از دستگاه‌های ردیاب گاز منوکسید کربن استفاده شود.
مسئول آموزش اورژانس چهارمحال و بختیاری ادامه داد: شهروندان از روشن نگه داشتن خودرو در پارکینگ منازل و محل‌های بسته خودداری شود، زیرا باعث تجمع گازهای سمی می‌شود و کار بسیار خطرناکی است.
وی با اشاره به اقدامات ضروری در هنگام مواجهه با فرد حادثه‌دیده از مسمومیت با گاز منوکسید کربن، توضیح داد: اولین اقدام حفظ خونسردی است، در مرحله بعد رعایت برای حفظ جان خود اهمیت بالاتری دارد، پیشنهاد می‌شود بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرد، در و پنجره باز شود و فردی که دچار مسمومیت شده است را از محل خارج و در فضای باز قرار دهیم، اگر فرد مصدوم بیهوش است، او را به پهلوی سمت چپ بخوابانیم تا راه تنفس هوایی باز باشد، یقه لباس مصدوم باز و لباس‌های تنگ و چسبان از بدن او خارج شود تا راه تنفسی باز شود، همچنین در کنار فرد مسموم شده بمانیم و علائم حیاتی را تا رسیدن نیروی اورژانس چک کنیم.
صالحی با بیان اینکه آمار مسمومیت با گاز منوکسید کربن در چهارمحال و بختیاری در سال گذشته بالاتر از میانگین کشوری بالاتر است، گفت: موارد ناشی از فوت از در این حوادث نیز گزارش شده است.
انتهای پیام
