وام‌هایی که قرار است بخشی از هزینه‌های آغاز زندگی مشترک یا تولد فرزند را پوشش دهند، امروز با چالش‌هایی مانند زمان انتظار، فرآیند ثبت‌نام، ظرفیت پرداخت بانک‌ها، مشکلات سامانه‌ای و طولانی شدن مراحل اداری همراه شده‌اند.
بر اساس آمارهای اعلام شده رسمی در استان، تا پایان تیرماه امسال در استان زنجان ۲۵۸۳ فقره تسهیلات ازدواج پرداخت شده و ۵۶۳۸ نفر نیز در صف انتظار دریافت این تسهیلات قرار داشته‌اند. در بخش تسهیلات فرزندآوری نیز طی همین مدت ۲۴۲۳ فقره تسهیلات پرداخت شده و ۶۹۵۶ نفر در انتظار دریافت این تسهیلات بوده‌اند.
عبدالرضا خاتمی، دبیر کمیسیون هماهنگی امور بانک‌های استان زنجان، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به روند پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در استان، می‌گوید: این تسهیلات براساس قانون و سهمیه‌های ابلاغی بانک مرکزی پرداخت می‌شود و بانک‌ها موظف هستند در چارچوب منابع تعیین شده نسبت به پرداخت آن اقدام کنند.
وی می‌افزاید: منابع پرداخت این تسهیلات محدود است و زمانی که تعداد متقاضیان بیشتر از ظرفیت منابع باشد، به صورت طبیعی صف انتظار ایجاد می‌شود.
خاتمی ادامه می‌دهد: پس از تعیین شعبه، متقاضیان باید در زمان مشخص نسبت به تکمیل مدارک و معرفی ضامن اقدام کنند تا فرآیند پرداخت با سرعت بیشتری انجام شود.
دبیر کمیسیون هماهنگی امور بانک‌های استان زنجان درباره گلایه برخی متقاضیان نسبت به طولانی شدن زمان انتظار، تصریح می‌کند: بانک‌ها نیز علاقه‌مند هستند تسهیلات را در کوتاه‌ترین زمان ممکن پرداخت کنند، اما این موضوع باید در چارچوب منابع موجود و ضوابط ابلاغی انجام شود.
وی درباره نظارت بر عملکرد بانک‌ها، اظهار می‌کند: پرداخت تسهیلات تکلیفی به صورت مستمر رصد می‌شود و بانک‌ها موظف هستند منابع اختصاص‌یافته به این بخش را در مسیر تعیین شده هزینه کنند. در صورتی که بانکی در انجام تکالیف قانونی خود کوتاهی داشته باشد، موضوع از طریق مراجع نظارتی پیگیری خواهد شد.
اختلال سامانه‌ها؛ یکی دیگر از موانع متقاضیان
در کنار موضوع صف انتظار، برخی متقاضیان در استان زنجان از مشکلات مربوط به ثبت‌نام تسهیلات فرزندآوری و ازدواج در سامانه‌های بانکی نیز گلایه دارند.
برخی خانواده‌ها اعلام کرده‌اند هنگام مراجعه برای ثبت درخواست، با غیرفعال بودن سامانه برخی بانک‌ها مواجه شده‌اند؛ موضوعی که روند ثبت‌نام آنان را با تأخیر همراه کرده است.
مهدی دویران، روابط عمومی بانک ملی استان زنجان، درباره این موضوع، در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: توقف ثبت‌نام تسهیلات فرزندآوری، ازدواج و ودیعه مسکن در این بانک موقتی بوده و براساس اعلام بانک مرکزی انجام شده است.
وی می‌افزاید: این توقف به مدت ۱۰ روز اعلام شده و پس از پایان این دوره، روند ثبت‌نام دوباره از سر گرفته خواهد شد.
دویران ادامه می‌دهد: دلیل این اقدام، ناترازی برخی بانک‌ها عنوان شده است؛ به این معنا که در صورت وجود مشکل در وضعیت منابع و مصارف بانک، ممکن است ارائه برخی خدمات برای مدت محدودی متوقف شود تا شرایط مالی بانک بررسی شود.
پشت هر پرونده؛ یک خانواده در انتظار است
صف متقاضیان تسهیلات ازدواج و فرزندآوری تنها یک عدد آماری نیست؛ پشت هر پرونده، جوان یا خانواده‌ای قرار دارد که بخشی از برنامه‌ریزی مالی خود را به دریافت این حمایت‌ها وابسته کرده است.
یکی از متقاضیان وام ازدواج در زنجان با اشاره به افزایش هزینه‌های شروع زندگی، در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: هزینه تهیه جهیزیه، اجاره مسکن و وسایل اولیه زندگی نسبت به گذشته افزایش زیادی داشته و حتی دریافت وام نیز تنها بخشی از این هزینه‌ها را پوشش می‌دهد.
وی می‌افزاید: مبلغ تسهیلات نسبت به شرایط اقتصادی امروز پاسخگوی همه نیازهای یک زوج جوان نیست، اما همین حمایت نیز می‌تواند بخشی از فشار مالی را کاهش دهد ولی حساب کنید یک یخچال ۲۰۰ میلیون به بالا شده است؛ لباس‌شویی و سایر وس ایل برقی هم همین طور از ۸۰ میلیون شروع قیمت شان است. همین چند قلم با ۳۰۰ میلیون تمام می‌شود.
این متقاضی ادامه می‌دهد: در کنار مبلغ وام، روند دریافت، معرفی ضامن و مراحل اداری نیز برای برخی افراد دشوار است و انتظار می‌رود فرآیند دریافت تسهیلات ساده‌تر و شفاف‌تر شود مثلا برای وام خرید کالا دو ظامن می‌خواستند و سختگیری‌ها زیاد بود.
طبق بررسی میدانی خبرنگار ایسنا، روند پرداخت تسهیلات فرزندآوری در سال جاری نسبت به پایان سال گذشته بهبود یافته و تعداد افراد در صف انتظار کاهش پیدا کرده است.
به گفته مسئولان بانکی استان زنجان در پایان سال ۱۴۰۴ تعداد ۷۶۴۱ نفر در صف دریافت تسهیلات فرزندآوری قرار داشتند که این رقم در سال جاری به ۴۴۴۹ نفر رسیده است. همچنین در حال حاضر بیش از ۳۰۰۰ نفر همچنان در انتظار دریافت این تسهیلات هستند.
همچنین در سال جاری تاکنون ۴۴۴۹ فقره تسهیلات فرزندآوری پرداخت شده است؛ البته بخشی از این پرداخت‌ها مربوط به متقاضیانی است که در سال‌های گذشته ثبت‌نام کرده بودند و فرآیند دریافت وام آنها با فاصله زمانی انجام شده است.
تعداد افراد در صف یک عدد ثابت نیست؛ زیرا همزمان با پرداخت تسهیلات، افراد جدید نیز در سامانه ثبت‌نام می‌کنند و سهمیه‌های پرداخت نیز به صورت ماهانه از سوی بانک مرکزی به بانک‌ها اختصاص می‌یابد.
در فرآیند دریافت تسهیلات، ثبت‌نام در سامانه بانک مرکزی تنها به معنای ثبت موفق درخواست و دریافت کد رهگیری است و پس از آن، متقاضی براساس سهمیه بانک انتخابی و ظرفیت پرداخت در نوبت قرار می‌گیرد.
مسئولان بانکی میانگین زمان انتظار از ثبت‌نام تا پرداخت را حدود ۴ تا ۵ ماه اعلام می‌کنند، هرچند برخی متقاضیان معتقدند این زمان در بعضی موارد طولانی‌تر شده است. پس از ارسال پیامک تعیین شعبه، متقاضی ۱۲ روز فرصت مراجعه دارد و پس از آن نیز حدود ۷۰ روز برای تکمیل پرونده و ارائه مدارک فرصت خواهد داشت.
پرداخت وام ازدواج؛ فاصله میان تقاضا و منابع همچنان وجود دارد
در بخش تسهیلات ازدواج نیز اگرچه روند پرداخت در استان زنجان ادامه داشته، اما همچنان بخشی از متقاضیان در صف انتظار قرار دارند.
گفته می‌شود در پایان سال ۱۴۰۴ تعداد بیش از۵۰۰۰ نفر در صف دریافت وام ازدواج قرار داشتند. همچنین در سال جاری طی ۶ ماه، ۴۷۷۴ فقره تسهیلات ازدواج پرداخت شده و همچنان بیش از ۴۰۰۰ نفر در انتظار دریافت این تسهیلات هستند.
مسئولان بانکی معتقدند افزایش تعداد پرداخت‌ها نشان‌دهنده ادامه روند خدمت‌رسانی است، اما به دلیل ورود مستمر متقاضیان جدید و محدودیت منابع قرض‌الحسنه، صف انتظار همچنان وجود دارد.
به گفته آنان، روند پرداخت به عوامل مختلفی از جمله میزان سهمیه اختصاص‌یافته، ظرفیت بانک انتخابی، تکمیل مدارک و تشکیل پرونده توسط متقاضی بستگی دارد.
با این حال، برخی متقاضیان معتقدند فاصله زمانی میان ثبت درخواست، تعیین شعبه و پرداخت نهایی در برخی موارد بیشتر از زمان اعلامی است و همین موضوع باعث ایجاد نگرانی و بلاتکلیفی برای خانواده‌ها می‌شود.
چرا برخی جوانان با وجود حمایت‌های مالی هنوز ازدواج نمی‌کنند؟
اگرچه تسهیلات ازدواج و فرزندآوری با هدف کاهش بخشی از دغدغه‌های اقتصادی جوانان طراحی شده است، اما تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد تصمیم به ازدواج یا فرزندآوری تنها با عامل مالی تعیین نمی‌شود.
کارشناسان حوزه اجتماعی و خانواده معتقدند شرایط اقتصادی، تغییر سبک زندگی، نگرانی از آینده، کاهش احساس امنیت شغلی و دشواری تأمین مسکن از جمله عواملی است که باعث شده بخشی از جوانان تصمیم به ازدواج را به تأخیر بیندازند.
رویا محمدی، مشاور ازدواج با اشاره به این موضوع در گفت‌وگو با ایسنا، می‌گوید: ازدواج و فرزندآوری تصمیم‌هایی چندبعدی هستند و تنها با ارائه یک حمایت مالی نمی‌توان انتظار داشت همه موانع موجود برطرف شود.
وی می‌افزاید: بسیاری از جوانان امروز علاوه بر هزینه‌های اولیه زندگی، نسبت به آینده اقتصادی، ثبات شغلی، توانایی تأمین نیازهای خانواده و پذیرش مسئولیت‌های جدید نگرانی دارند.
محمدی ادامه می‌دهد: زمانی که فرد احساس کند امکان برنامه‌ریزی بلندمدت برای زندگی ندارد، ممکن است تصمیم‌های مهمی مانند ازدواج یا فرزندآوری را به تعویق بیندازد.
به گفته این روانشناس، در کنار حمایت‌های اقتصادی، آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت گفت‌وگو میان زوج‌ها، افزایش آگاهی درباره مسئولیت‌های خانوادگی و ایجاد احساس امنیت اجتماعی نیز اهمیت دارد.
نگرانی از آینده؛ مهم‌ترین عامل در تصمیم‌های خانوادگی
بررسی دیدگاه برخی متقاضیان نشان می‌دهد بسیاری از جوانان اصل ازدواج و تشکیل خانواده را رد نمی‌کنند، اما نسبت به شرایط پس از آن نگرانی دارند.
یک جوان ۲۸ ساله زندگی در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: بیشتر جوانان دوست دارند زندگی مستقلی داشته باشند، اما وقتی هزینه مسکن، اشتغال و مخارج روزمره را می‌بینند، احساس می‌کنند شروع زندگی دشوار شده است.
وی می‌افزاید: وام ازدواج فقط کمی کمک‌کننده است، اما مسئله اصلی این است که بعد از دریافت وام، خانواده چگونه باید هزینه‌های ادامه زندگی را در این گرانی‌ها مدیریت کند.
در حوزه فرزندآوری نیز برخی خانواده‌ها علاوه بر هزینه‌های اولیه تولد فرزند، نسبت به هزینه‌های بلندمدت مانند آموزش، درمان، مسکن و تأمین آینده کودک نگرانی دارند.
کارشناسان معتقدند به همین دلیل، سیاست‌های جمعیتی زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که در کنار تسهیلات مالی، مجموعه‌ای از حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی مانند اشتغال پایدار، مسکن و خدمات حمایتی نیز تقویت شود.
حمایت از خانواده؛ فراتر از پرداخت وام
تجربه اجرای تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در استان زنجان نشان می‌دهد تصویب قانون و اختصاص اعتبار، تنها بخشی از مسیر حمایت از خانواده است و نحوه اجرا، سرعت دسترسی مردم و هماهنگی دستگاه‌های مختلف نیز اهمیت زیادی دارد.
کاهش زمان انتظار، اطلاع‌رسانی دقیق درباره مراحل دریافت تسهیلات، رفع مشکلات سامانه‌ای، تسهیل فرآیند تشکیل پرونده و نظارت مستمر بر عملکرد بانک‌ها می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را کاهش دهد.
در نهایت، وام ازدواج و فرزندآوری می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی خانواده‌ها را کاهش دهد، اما برای افزایش تمایل جوانان به تشکیل خانواده، توجه همزمان به اشتغال، مسکن، امنیت اقتصادی، افزایش درآمد پایدار و آموزش مهارت‌های زندگی ضروری است، زیرا پشت هر عدد در صف انتظار تسهیلات، یک جوان یا خانواده‌ای قرار دارد که تصمیم‌های مهم زندگی خود را با شرایط اقتصادی امروز می‌سنجد.
انتهای پیام
