مسعود زحمتکش امروز شنبه ۹ آبان، در نشست «داروهای تزریقی لاغری، واقعیت‌های پزشکی و مخاطرات پنهان» که در سازمان نظام پزشکی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: داروهای ایرانی مانند اسپارتینا و زیکورپا مجوز قانونی دارند و مشکلی با آن‌ها نداریم. مجوز قانونی برای ورود مونجارو و اوزمپیک به کشور داده نشده است. این داروها قاعده مصرف دارند و نیازمند تجویز هستند، این داروها مانند استامینوفن نیستند که بدون نظر پزشک مصرف شوند. مصرف باید زیر نظر پزشک انجام شود و عوارض آن در بیمار رصد شود. برخی عوارض را باید گزارش کرد و کارخانه تولیدکننده نیز باید آن را به معاونت غذا و دارو گزارش دهد.
وی با بیان اینکه با ورود نمونه‌های ایرانی قیمت‌ها بسیار مناسب‌تر شده است، افزود: ۹۵ درصد مردم به سمت این داروها رفته‌اند. تنها افراد با تمکن مالی بسیا بالا ممکن است نمونه خارجی را مصرف کنند که جامعه آماری بسیار کوچکی هستند و مخاطب بحث ما نیستند. مشکل ما این است که مردم از داروسازان می‌خواهند دارو را بدون نسخه بدهند؛ بیماری که چهار آمپول زده، دچار استفراغ‌های شدید شده و به سرم نیاز پیدا کرده، باز هم می‌خواهد ادامه دهد. این موج روانی و نحوه غلط مصرف، هدف اصلی این نشست است. تجویز پزشک روال قانونی و علمی خودش را طی می‌کند. باید با همکاران خود هم درباره مواردی که پیش از تجویز باید بررسی کنند و عوارضی که باید پیگیری کنند صحبت کنیم.
این داروها فقط چربی را کم نمی‌کنند و ممکن است عضله‌سوزی ایجاد کنند
عضو هیات مدیره نظام پزشکی مشهد با اشاره به اینکه در باشگاه‌های ورزشی پیش‌تر انواع آمپول‌های هورمونی برای افزایش عضله مردان رایج بود، خاطرنشان کرد: اکنون این داروها هم اضافه شده و برای کم‌کردن چربی استفاده می‌شود. این داروها فقط چربی را کم نمی‌کنند؛ اگر مصرف درست و علمی نباشد، فرد ممکن است دچار عضله‌سوزی شود. قصد داریم با کمک رسانه‌ها به مردم بگوییم که مصرف این داروها از مسیر علمی خود خارج شده است.
فروش بدون نسخه داروهای لاغری در داروخانه‌ها ممنوع شده است
در ادامه الهام صابر فریمانی- عضو هیات مدیره سازمان نظام پزشکی مشهد- با اشاره به اینکه ماجرای ورود داروهای لاغری بیشتر از تبلیغات در فضای مجازی و کشورهای توسعه‌یافته اروپا و آمریکا شروع شد و با دو داروی اوزمپیک و مونجارو آغاز شد، اظهار کرد: مجوز ورود این دو دارو هنوز داده نشده، اما متاسفانه وجود دارند و استفاده می‌شوند. تبلیغات گسترده بلاگرها، بازیگران و الگوهای جوانان باعث شد تهیه این دارو برای بسیاری به آرزو تبدیل شود. افراد بدون توجه به عوارض دارو به دنبال رسیدن به وزن ایده‌آل هستند. در کشورهای توسعه‌یافته تبلیغات این داروها بسیار محدود است و قوانین مربوط به نحوه تجویز و محل تزریق نیز سختگیرانه است، اما این سختگیری‌ها در ایران اجرا نشد.
وی با تاکید بر اینکه تولید این دارو توسط چند کارخانه از مهم‌ترین اشتباهات است، ادامه داد: در اروپا و آمریکا فقط یک شرکت این دارو را تولید و توزیع و تبلیغ می‌کند، اما در ایران حدود سه کارخانه آن را تولید می‌کنند. آخرین کارخانه قیمت دارو را از دو کارخانه دیگر پایین‌تر آورد و خود قیمت نیز به نوعی تبلیغ تبدیل شد؛ زیرا بیمارانی که از نظر مالی در تنگنا هستند به سمت برندی می‌روند که قیمت مناسب‌تری دارد. بر تبلیغات این داروها نظارت لازم انجام نشده است؛ به نظام پزشکی و معاونت غذا و دارو در این زمینه انتقاد دارم. حدود ۱۲۰۰ داروخانه دولتی و خصوصی وجود دارد و با توجه به تعداد نیروهای معاونت، نظارت بر آن‌ها دشوار است. تعداد مطب‌ها نیز همین مشکل را ایجاد می‌کند. تبلیغ و ورود این داروها به سالن‌های ورزشی و آرایشگاه‌ها کشیده شده است، این داروها در مکان‌هایی که مجوز ندارند و حتی پزشک در آن‌ها حضور ندارد، تجویز و تزریق می‌شود.
ثبت ۴۹ مورد عارضه ناخواسته آمپول‌های لاغری در مرکز ADR
عضو هیات مدیره سازمان نظام پزشکی مشهد با بیان اینکه فروش بدون نسخه این دارو در داروخانه‌ها ممنوع شده است، گفت: سازمان غذا و دارو در این باره نامه ارسال کرده و بازرسی‌های مختلفی از داروخانه‌ها انجام شده است. می‌توان با اطمینان گفت اغلب داروخانه‌ها این ممنوعیت را رعایت می‌کنند و بدون نسخه دارو نمی‌دهند. مصرف این داروها صورت را لاغر و پوست را دچار افتادگی می‌کند که به آن Ozempic face می‌گویند. از سال ۱۴۰۴ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵، ۴۹ مورد عارضه ناخواسته آمپول‌های لاغری در مرکز ADR ثبت شده است که ۹ مورد از این عوارض جدی بوده است. ممکن است تعداد عوارض واقعی بیشتر از این باشد، این ۴۹ مورد فقط مواردی است که در مرکز ADR ثبت شده است.
فروش داروهای لاغری تولید داخل غیرقانونی نیست
زهرا مظلوم خراسانی- دانشیار گروه غدد دانشگاه علوم پزشکی مشهد- در ادامه این نشست، با اشاره به اینکه چاقی فقط یک معیار ساده بالینی یا یک ضرب و تقسیم ساده نیست، اظهار کرد: چاقی معاینات خاصی دارد و چاقی یا اضافه‌وزنی که ممکن است مشکل‌ساز باشد، بر اساس نژادهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد. ساده‌ترین روش، اندازه‌گیری BMI یا شاخص توده بدنی است، برای تصمیم‌گیری درباره بالا بودن وزن، قد و وزن فرد باید دست‌کم در شرایط استاندارد اندازه‌گیری شود. تعریف اضافه‌وزن از نظر سنی نیز متفاوت است؛ این تعریف و دسته‌بندی در کودکی پیش از بلوغ، پس از بلوغ، زیر ۱۸ سال، بالای ۱۸ سال و در سالمندان بالای ۶۵ سال اعداد متفاوتی دارد. داروهای GLP-۱ آگونیست نسل‌های قدیمی‌تر و جدیدتری دارند؛ نسل‌های قدیمی‌تر روزانه و نسل جدید به‌صورت هفتگی تزریق می‌شود. داروهای دوگانه آگونیست نیز هفتگی هستند و از داروهای قوی‌تر در درمان چاقی به شمار می‌روند.
وی با بیان اینکه داروهای نسل اول GLP-۱ از سال ۲۰۱۲ به بعد برای درمان بیماران دیابتی در دسترس بوده است، یادآور شد: استفاده از نسل جدید این داروها برای درمان چاقی از نظر علمی با تأخیر پیش رفت. داروهای نسل جدید GLP-۱ آگونیست در درمان چاقی در موارد خاص بسیار مؤثر هستند. بیمار باید درست انتخاب شود و دیابتی یا غیردیابتی بودن او و چاق بودن یا داشتن اضافه‌وزن بر اساس تعاریف علمی مشخص شود. ورود داروهای خارجی لاغری به کشور مجاز نیست؛ حدود ۶ شرکت داخلی با مجوز سازمان غذا و دارو این داروها را تولید می‌کنند و فروش آن‌ها غیرقانونی نیست.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه چند شرکت در ایران استانداردها را رعایت و مجوز سازمان غذا و دارو را دریافت کرده‌اند و توزیع این داروها در کشور غیرقانونی نیست، گفت: داروی تولید داخل در رقابت با نمونه‌های خارجی مانند اوزمپیک و مونجارو موفق بوده است. درصد کاهش وزن مورد انتظار با این دارو رخ می‌دهد، به شرط اینکه با شرایط خاص تجویز شود. این داروها یکی از آرزوهای پزشکانی را که در زمینه دیابت و چاقی کار می‌کنند، در کنترل وزن و قند برآورده کرده‌اند. بیمه بیماری چاقی را پوشش نمی‌دهد، متاسفانه هنوز چاقی در کشور ما به‌عنوان یک بیماری شناخته نشده، در حالی که کد دارد و بیماری محسوب می‌شود. چاقی از علل عمده بیماری‌های قلبی‌عروقی است، بسیاری از بیمارانی که سکته قلبی یا مغزی می‌کنند چاق هستند.
مظلوم خراسانی اظهار کرد: هیچ دارویی وجود ندارد که فقط چربی را آب کند. در درمان چاقی با هر دارویی، چربی و عضله هم‌زمان کاهش پیدا می‌کنند. این موضوع ممکن است در ظاهر بدن بیمار مشکلاتی ایجاد کند و اگر فرد دارو را نابجا استفاده کرده باشد، تحلیل عضلات مشکلات بسیار بیشتری به دنبال دارد. استفاده از داروهای لاغری نابه‌جا و بدون تجویز پزشک به تحلیل عضلات می‌انجامد و باعث عوارضی همچون عدم تعادل در راه رفتن می‌شود.
شاخص توده بدنی دیگر ملاک نهایی تعریف چاقی نیست
در ادامه عطیه مهدی‌زاده- رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی- با بیان اینکه شاخص توده بدنی یا BMI کسری است که صورت آن وزن فرد و مخرج آن مجذور قد اوست، اظهار کرد: تا یکی دو سال پیش این شاخص اهمیت بسیار داشت و هنوز هم دارد، اما مقالات جدید توصیه می‌کنند نگاه ما برای تعریف چاقی از روی BMI برداشته شود. در تعاریف جدید، درصد چربی بدن و بیماری‌های همراه از BMI مهم‌ترند. براساس BMI فردی که شاخص او بالای ۳۰ باشد چاق محسوب می‌شود، اما ورزشکارانی داریم که BMI آن‌ها بالای ۳۰ است و درصد چربی بدنشان پایین است؛ بنابراین این افراد را چاق در نظر نمی‌گیریم.
وی با اشاره به اینکه فردی با BMI ۲۶ که در محدوده اضافه‌وزن قرار می‌گیرد اما درصد چربی بدن بالا، کبد چرب و دیابت دارد، چاق بالینی محسوب می‌شود، ادامه داد: بیماران را بر اساس درصد چربی بدن و عوارض همراه چاقی به دو گروه چاقی بالینی و چاقی پیش‌بالینی تقسیم می‌کنیم. گروه چاقی بالینی اصلی‌ترین گروهی است که به داروهای تزریقی چاقی نیاز دارد؛ تشخیص این گروه بر عهده پزشک و در حیطه تخصص اوست. BMI کمک‌کننده است، اما حرف نهایی را تشخیص پزشک بر اساس درصد چربی بدن و عوارض همراه می‌زند و انتخاب صحیح بیمار برای استفاده از این داروهای بسیار موثر و موفق اهمیت زیادی دارد.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی با بیان اینکه این دارو باید به‌جا و بر اساس اندیکاسیون‌های درست و برای مواردی که نیاز واقعی دارند استفاده شود، خاطرنشان کرد: این دارو برای بیماران ما بسیار مفید است و به آن بسیار نیاز داریم. فعالیت تجاری همیشه در کنار درمان و پزشکی وجود داشته است، در سفری به کانادا دیدم که داروی اوزمپیک در بیلبوردهای شهر تورنتو تبلیغ می‌شد؛ بنابراین این مسئله فقط مشکل کشور ما نیست. داروهای تزریقی از سال ۲۰۱۲ وارد شدند و از سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ مجوز سازمان غذا و داروی آمریکا را برای درمان چاقی گرفتند، وجود دارویی که بتواند چاقی را که معضل سلامت انسان در قرن اخیر است درمان کند، برای انسان نجات‌بخش است. شاخص توده بدنی دیگر ملاک نهایی تعریف چاقی نیست؛ تشخیص چاقی بالینی که نیازمند داروهای تزریقی چاقی است، بر اساس درصد چربی بدن و عوارض همراه آن انجام می‌شود و بر عهده پزشک است.
استفاده از داروهای تزریقی آخرین قدم درمان چاقی در کودکان است
مهدی‌زاده در پاسخ به خبرنگار ایسنا درباره مجوز سنی این داروها، با تاکید بر اینکه استفاده از داروهای تزریقی آخرین قدم درمان چاقی در کودکان است، گفت: پیش از تجویز این داروها باید ۶ ماه تا یک سال برای اصلاح رفتارهای تغذیه‌ای و پیروی از رژیم درمانی تلاش کرد. لیراگلوتاید از بالای ۶ سال، سماگلوتاید از بالای ۱۲ سال و تیرزپاتاید که جدیدترین نسل این داروهاست از بالای ۱۸ سال مجوز دارد و احتمالا در آینده نزدیک برای سنین پایین‌تر نیز مجوز می‌گیرد. در راهنمای‌های درمانی تردیدی در مجاز بودن استفاده از این داروها برای کودکان نیست، اما مدیریت درمان چاقی در کودکان موضوعی بسیار مهم و پیچیده است.
وی با بیان اینکه تزریق دارو برای کودک فقط زمانی انجام می‌شود که عوارض جدی زندگی او را مختل کرده باشد، افزود: نوجوانی داشتیم که به‌دلیل مشکلات روانپزشکی و حرکتی جدی ترک تحصیل کرده بود. کودک هش سالهای هم داشتیم که با وزن بسیار بالا حتی مسیر را در مطب تا اتاق ویزیت را به سختی می‌آمد و به مشکلات ژنتیکی نیز شک کردیم. در چنین مواردی ممکن است به دارو و حتی جراحی نیاز باشد؛ برای جراحی چاقی در کودکان نیز مجوز داریم، اما بسیار با دقت و احتیاط انجام می‌شود.
این داروها حتی میل به غذا خوردن را سرکوب می‌کنند
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی با بیان اینکه این داروها اشتها را بسیار قوی مهار می‌کنند، ادامه داد: دارو حرکات گوارش را کم می‌کند و پیام سیری را پیوسته به سیستم گوارش و مغز می‌فرستد. مرکز کنترل اشتها و مرکز میل و اشتیاق به خوردن غذا در مغز هم مهار می‌شود، به‌طوری که فرد حتی اگر گرسنه باشد میلی به غذا ندارد و ممکن است تا سه روز غذا نخورد. نگرانی ما عضله‌سوزی است و پزشکان مراقب پیشگیری از آن هستند. دوز دارو باید در حدی باشد که فرد بتواند رژیم غذایی خود را رعایت کند، تزریق باید اشتها را در حدی کنترل کند که فرد فعالیت بدنی که یکی از ضروریات همراه این دارو است و مصرف آب کافی را ادامه دهد. اگر سیری به حدی شدید باشد که فرد از صبح تا شب چیزی نخورد یا توان فعالیت نداشته باشد، به سمت عوارض می‌رویم.
مهدی‌زاده با اشاره به اینکه پزشک همواره باید عوارض بیماری و عوارض احتمالی دارو را در کنار هم بسنجد، گفت: وظیفه پزشک این است که تشخیص دهد دادن دارو در چه زمانی منفعتش بیشتر از مضرات احتمالی آن است. در کودکان این ارزیابی دقت بیشتری می‌خواهد. کودک تحت درمان با این دارو باید هفتگی ویزیت شود، پزشک باید راهی برای ارتباط در هر ساعت از شبانه‌روز در اختیار خانواده بگذارد و علائمی مانند درد شکمی، ضعف، سرگیجه، سردرد، اسهال جدی، یبوست، تهوع و استفراغ را به آن‌ها آموزش دهد. داروهای لازم برای اسهال، تهوع و یبوست هم باید از همان ابتدای تجویز به بیمار داده شود تا کار به کم‌آبی یا یبوست شدید نکشد و تاکید می‌کنیم که خانواده برای اطلاع‌رسانی سه روز صبر نکنند.
وی با اشاره به اینکه درمان کودکان علاوه بر دارو به مشاوره روانشناسی نیاز دارد، یادآور شد: رژیم غذایی دقیق، آگاهی‌بخشی به والدین و فعالیت بدنی ویژه نیز باید همراه دارو انجام شود. برای والدین کودکان چاق گاهی کلاس‌های آموزشی برگزار می‌کنیم. مدیر و معلم مدرسه باید از درمان کودک با این داروها مطلع باشند، کودک نیمی از روز را در مدرسه می‌گذراند و باید در هر زنگ تفریح آب بنوشد و در هیچ زنگی گرسنه نماند.
انتهای پیام
