گسترش آموزش مجازی، اگرچه امکان تداوم فرآیند یادگیری را در شرایط مختلف فراهم می‌کند، اما چالش‌هایی را نیز پیش روی دانش‌آموزان و خانواده‌ها قرار داده است. دسترسی نداشتن برخی خانواده‌ها به ابزارهای مناسب و اینترنت پایدار، نگرانی درباره کیفیت یادگیری، کاهش تعاملات اجتماعی دانش‌آموزان و نحوه استفاده از فضای مجازی، از جمله مسائلی است که توجه والدین را به خود جلب کرده است.
در این میان، همراهی خانواده‌ها و برنامه‌ریزی مدارس برای فراهم کردن فرصت برابر آموزشی، نقش مهمی در کاهش مشکلات آموزش غیرحضوری دارد. از سوی دیگر، آگاهی والدین و دانش‌آموزان از سواد رسانه‌ای و شیوه استفاده صحیح از فضای مجازی می‌تواند به مدیریت بهتر این شرایط کمک کند؛ موضوعاتی که در گفت‌وگو با یک مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش پرداخته‌ایم.
مهدی خادمی جمکرانی در گفت‌وگو با ایسنا، در تشریح مهم‌ترین دغدغه‌ها و نگرانی‌های خانواده‌ها درباره آموزش از طریق فضای مجازی اظهار کرد: نبود زیرساخت‌های لازم برای این نوع آموزش، از جمله تلفن همراه یا رایانه مجهز در برخی خانواده‌ها، یکی از مشکلات موجود است. همچنین نداشتن اینترنت مناسب یا قطع و وصل شدن مکرر آن در برخی مناطق، روند آموزش مجازی را با دشواری مواجه می‌کند.
مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش، ناآشنایی برخی والدین با نحوه استفاده از فضای مجازی را از دیگر چالش‌های این حوزه دانست و افزود: برخی والدین هنوز گوشی هوشمند ندارند یا با وجود در اختیار داشتن آن، مهارت لازم برای استفاده از این ابزار به‌عنوان وسیله‌ای آموزشی را کسب نکرده‌اند. این مسئله به‌ویژه در آموزش دانش‌آموزان دوره ابتدایی نمود بیشتری دارد.
وی با اشاره به جدی نگرفتن آموزش مجازی از سوی برخی افراد بیان کرد: با وجود اینکه سال‌هاست آموزش در بستر فضای مجازی در بسیاری از کشورهای دنیا اجرا می‌شود، هنوز برخی افراد این موضوع را جدی نگرفته‌اند.
خادمی جمکرانی ادامه داد: از دیگر نگرانی‌ها، برقراری ارتباط نامناسب میان دانش‌آموزان و معلمان در فضای مجازی است؛ چراکه آموزش رسمی که باید از طریق مدرسه ارائه شود، در این شرایط و بدون برخورداری از ارتباط عاطفی کامل میان مربی و متربی انجام می‌شود.
وی با اشاره به نقش مهارت معلمان در کیفیت آموزش مجازی تصریح کرد: نداشتن مهارت کافی برخی معلمان در زمینه نحوه ارائه آموزش از طریق بستر فضای مجازی نیز می‌تواند بر چگونگی ارائه این نوع آموزش تأثیرگذار باشد.
این مدرس آموزش خانواده، شاغل بودن والدین و نبود حداقل یکی از آن‌ها در منزل هنگام دریافت آموزش‌های مجازی توسط دانش‌آموزان را از دیگر دغدغه‌های خانواده‌ها عنوان کرد و با اشاره به تأثیر آموزش مجازی بر کیفیت یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان گفت: بر هیچ‌کس پوشیده نیست که هیچ آموزشی جای آموزش در فضای واقعی کلاس و مدرسه را نمی‌گیرد و قطعاً آموزش مجازی نمی‌تواند دانش‌آموز را به‌طور کامل به خواسته‌ها و انتظارات آموزشی مورد نظر برساند.
وی افزود: این مسئله در حال حاضر با بررسی سطح سواد دانش‌آموزانی که به‌ویژه دوره ابتدایی خود را از طریق آموزش در بستر فضای مجازی گذرانده‌اند، به‌خوبی نمایان است.
مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر ضرورت جبران خلأهای آموزشی این دانش‌آموزان در سال‌های آینده اظهار کرد: این کمبودها باید با استفاده از ظرفیت کلاس‌های تقویتی حضوری یا تلاش بیشتر در پایه‌های تحصیلی بالاتر، به‌ویژه در درس‌های مرتبط با علوم پایه، جبران شود.
خادمی جمکرانی تصریح کرد: با توجه به روند فعلی برگزاری کنکور، در صورت جبران نشدن این نقص آموزشی، دانش‌آموزانی که آموزش مجازی را تجربه کرده‌اند، ممکن است در کسب نمره مناسب در آزمون‌های نهایی دوره دوم متوسطه و همچنین کنکور با مشکل مواجه شوند.
والدین در آموزش مجازی باید همراه دانش‌آموزان باشند، نه ناظر آن‌ها
یکی از والدین دانش‌آموزان، با اشاره به نگرانی خانواده‌ها از کیفیت آموزش مجازی اظهار کرد: یکی از دغدغه‌های اصلی ما این است که نمی‌دانیم فرزندانمان تا چه اندازه مطالب درسی را در کلاس‌های غیرحضوری به‌خوبی یاد می‌گیرند؛ چراکه در این شیوه، ارتباط مستقیم دانش‌آموز با معلم و امکان نظارت بر روند یادگیری مانند کلاس حضوری وجود ندارد. از طرفی، مشغله کاری ما نیز باعث می‌شود همیشه امکان حضور در کنار فرزندان و پیگیری کلاس‌های آن‌ها را نداشته باشیم. استفاده طولانی‌مدت از تلفن همراه و احتمال سرگرم شدن دانش‌آموزان به محتواهای غیرآموزشی نیز بر این نگرانی‌ها می‌افزاید؛ بنابراین، همراهی خانواده‌ها و همکاری مدارس برای نظارت بر روند آموزش و ارائه محتوای مکمل ضروری است.
مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش با اشاره به نقش والدین در همراهی دانش‌آموزان هنگام آموزش مجازی اظهار کرد: والدین باید پیش از هر چیز، مهارت‌های لازم در زمینه استفاده از ابزارهایی مانند تلفن همراه، رایانه، لپ‌تاپ و تبلت و همچنین سواد رسانه‌ای و نحوه استفاده از فضای مجازی را کسب کنند.
وی افزود: پس از کسب این مهارت‌ها، والدین باید به‌عنوان یک همراه در کنار فرزندان خود حضور داشته باشند تا در صورت بروز مشکلات سخت‌افزاری یا نرم‌افزاری در جریان آموزش، بتوانند به آن‌ها کمک کنند و زمینه همراهی بهتر فرزندان با این شیوه آموزشی را فراهم آورند.
مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش تأکید کرد: دانش‌آموز نباید تصور کند که هنگام حضور در کلاس مجازی، والدین قصد رصد کردن او را دارند یا به وی اعتماد ندارند؛ بنابراین حضور والدین باید با رویکرد همراهی و حمایت باشد، نه نظارت مستقیم و ایجاد احساس بی‌اعتمادی. این موضوع به‌ویژه درباره دانش‌آموزان دوره نوجوانی، یعنی دوره اول و دوم متوسطه، اهمیت بیشتری دارد.
تأثیر استفاده طولانی‌مدت از فضای مجازی بر رشد عاطفی و اجتماعی دانش‌آموزان
مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: استفاده طولانی‌مدت و بدون برنامه از فضای مجازی می‌تواند موجب دوری دانش‌آموزان از جمع همسالان و اعضای خانواده شود و فرصت تعاملات اجتماعی و عاطفی آنان را کاهش دهد.
وی افزود: برای برطرف کردن این مشکل، والدین باید با برنامه‌ریزی و دریافت نظر خود دانش‌آموز، زمینه حضور او در جمع دوستان و همسالان را بلافاصله پس از پایان زمان آموزش مجازی فراهم کنند. همچنین باید زمینه حضور دانش‌آموزان در گروه‌های مرجع مورد تأیید خانواده و مدرسه فراهم شود تا خلأهای عاطفی و اجتماعی ناشی از دوری از دانش‌آموزان و همکلاسی‌ها جبران شود.
خادمی جمکرانی اظهار کرد: والدین می‌توانند با بیان جملات حمایتی به دانش‌آموزان یادآوری کنند که در شرایط فعلی و دوری از محیط مدرسه و دوستان، در کنار آن‌ها هستند تا مطالب درسی را به بهترین شکل یاد بگیرند.
وی بابیان اینکه چنین همراهی و همدلی می‌تواند به دانش‌آموزان کمک کند تا با آرامش و انگیزه بیشتری روند یادگیری خود را دنبال کنند، افزود: خانواده‌ها باید به دانش‌آموزان اطمینان دهند که در نخستین فرصت و با نظر و مشورت خود آن‌ها، برای یادگیری و آموزش مطالبی که نتوانسته‌اند از طریق آموزش مجازی فرا بگیرند، اقدام خواهند کرد.
مدارس باید بسته‌های آموزشی آفلاین فراهم کنند
خادمی جمکرانی با اشاره به مسئولیت مدارس در فراهم کردن زمینه مناسب برای آموزش مجازی اظهار کرد: مدارس باید ساعات آموزش در فضای مجازی را به‌موقع به اطلاع والدین برسانند تا خانواده‌ها بتوانند برنامه‌ریزی لازم را انجام دهند و مقدمات این نوع آموزش را برای دانش‌آموزان فراهم کنند.
وی افزود: همان‌طور که می‌دانیم، هنوز برخی خانواده‌ها با وجود داشتن چند فرزند دانش‌آموز، تنها یک یا دو گوشی همراه در اختیار دارند؛ بنابراین برنامه‌ریزی خانواده‌ها و توجه معلمان و مدیران مدارس به این مسئله باید مورد توجه قرار گیرد.
مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر ضرورت پیش‌بینی راهکارهای جایگزین برای دانش‌آموزانی که امکان بهره‌مندی از آموزش مجازی را ندارند، بیان کرد: مدارس باید بسته‌های آموزشی آفلاین و در صورت لزوم جزوه‌هایی شامل خلاصه مهم‌ترین مطالب درسی را تهیه و در اختیار دانش‌آموزانی قرار دهند که به هر دلیلی نتوانسته‌اند آموزش‌های لازم را از طریق فضای مجازی دریافت کنند.
خادمی جمکرانی با اشاره به اهمیت سلامت روان دانش‌آموزان در فرآیند یادگیری گفت: خانواده‌ها باید تلاش کنند دانش‌آموزان به هیچ عنوان دچار استرس و اضطراب نشوند؛ چراکه سلامت روحی و روانی و ایجاد آرامش در دانش‌آموزان، نخستین گام برای یادگیری مطلوب مطالب آموزشی است؛ چه در فضای واقعی کلاس و مدرسه و چه در بستر فضای مجازی.
وی در ادامه به ظرفیت بسته‌های آموزشی موجود در فضای مجازی اشاره کرد و افزود: امروزه بسته‌های آموزشی شامل تدریس تمام دروس از دوره ابتدایی تا پایان دوره متوسطه در فضای مجازی و شبکه دانش‌آموزی شاد ارائه می‌شود.
این مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش اضافه کرد: دانش‌آموزانی که به هر دلیل و گاهی به علت مشکلاتی خارج از اختیار خود، خانواده یا حتی مدرسه نتوانسته‌اند در ساعت مقرر از مطالب آموزشی بهره‌مند شوند، می‌توانند از این بسته‌های آموزشی و محتوای تدریس دروس مختلف استفاده کنند.
استفاده ایمن از فضای مجازی با پاسخ به سه پرسش اساسی امکان‌پذیر است
علی، یکی از والدین دانش‌آموزان، با اشاره به نگرانی خانواده‌ها درباره استفاده بی‌برنامه فرزندان از فضای مجازی اظهار کرد: حضور طولانی‌مدت دانش‌آموزان در این فضا علاوه بر کاهش فرصت ارتباط با دوستان و اعضای خانواده، می‌تواند آن‌ها را در معرض آسیب‌های مختلف قرار دهد؛ بنابراین والدین باید با برنامه‌ریزی برای زمان استفاده از تلفن همراه و افزایش آگاهی خود و فرزندانشان درباره سواد رسانه‌ای، زمینه استفاده صحیح و هدفمند از فضای مجازی را فراهم کنند. همچنین انتظار می‌رود مدارس با ارائه محتوای آموزشی و بسته‌های آفلاین، امکان بهره‌مندی همه دانش‌آموزان از آموزش را فراهم کنند.
خادمی جمکرانی اظهار کرد: هر فرد، فارغ از نقش و جایگاهی که دارد، پیش از ورود به فضای مجازی باید از خود سه سؤال بپرسد: «چه می‌خواهم؟»، «چه مقدار می‌خواهم؟» و «از چه کسی می‌خواهم؟»
وی افزود: پاسخ دقیق به این سه پرسش، هدف استفاده از فضای مجازی را روشن می‌کند و نشان می‌دهد فرد با چه انگیزه و برای چه منظوری وارد این فضا می‌شود. پیشنهاد می‌کنم افراد تا زمانی که پاسخ روشنی برای این سه سؤال ندارند، از فضای مجازی استفاده نکنند.
مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر ضرورت مدیریت زمان استفاده دانش‌آموزان از تلفن همراه گفت: والدین باید برای فرزندان خود برنامه‌ریزی کنند تا زمان خالی کمتری برای استفاده بی‌هدف از تلفن همراه و پرسه‌زنی در فضای مجازی داشته باشند.
خادمی جمکرانی با اشاره به گستردگی فضای مجازی تصریح کرد: فضای مجازی یعنی همه چیز، همه جا و برای همه کس؛ بنابراین اگر والدین و فرزندان بدون برخورداری از سواد رسانه‌ای و اطلاعات کافی وارد این فضا شوند، در معرض آسیب‌های جدی قرار می‌گیرند.
وی ادامه داد: والدین باید مهارت‌های خود را در زمینه استفاده از فناوری‌های روز، از جمله تلفن همراه، اینترنت و رسانه‌ها افزایش دهند تا در شناخت و استفاده از این ابزارها از فرزندان خود عقب نمانند.
این مدرس آموزش خانواده وزارت آموزش و پرورش در پایان با تأکید بر اینکه سواد رسانه‌ای محدود به افراد دارای تحصیلات دانشگاهی نیست، تصریح کرد: سواد رسانه‌ای به معنای داشتن مهارت و توانایی استفاده صحیح از رسانه است و ارتباطی با میزان سواد کلاسیک یا تحصیلات دانشگاهی افراد ندارد؛ بنابراین هیچ‌کس نباید به بهانه نداشتن تحصیلات دانشگاهی، از یادگیری این مهارت غافل شود.
انتهای پیام
