جمعی از فعالان سیاسی، نمایندگان مجلس و شخصیت‌های حوزوی در گفت‌وگوهای جداگانه با ایسنا، با تأکید بر ضرورت بازخوانی منشور برادری امام خمینی(ره)، اختلاف دیدگاه‌ها را امری طبیعی در جامعه دانستند که نباید به تفرقه و تقابل جریان‌های سیاسی منجر شود.
آنان با اشاره به اهمیت احترام متقابل، اخلاق سیاسی، نقد مسئولانه و پرهیز از تخریب و انحصارطلبی، تأکید کردند که وحدت به معنای یکسان‌بودن دیدگاه‌ها یا کنار گذاشتن نقد نیست، بلکه بر پایه پذیرش تکثر و توجه به مشترکات شکل می‌گیرد. در ادامه، خلاصه‌ای از دیدگاه‌های مطرح‌شده در این مصاحبه‌ها را می‌خوانیم.
انصاف و مدارا را مبنای بازسازی سرمایه اجتماعی قرار دهیم
در این زمینه محمد عطریانفر عضو حقیقی شورای اطلاع‌رسانی دولت،معتقد است: جامعه سالم، جامعه‌ای نیست که تمامی افراد آن یکسان بیندیشند، بلکه جامعه‌ای است که بتواند اختلاف‌نظرها را بدون تبدیل آنها به خصومت و تقابل مدیریت کند. وی با بیان اینکه مخالفت با یک دیدگاه نباید به دشمنی با صاحب آن منجر شود، تأکید می‌کند که برادری اجتماعی به معنای هم‌فکری اجباری نیست، بلکه حفظ پیوندهای انسانی و اجتماعی با وجود اختلاف‌نظرها است.
وی افزود: تعلقات جناحی و سیاسی نباید مانع پذیرش خطاهای جریان مورد علاقه یا شنیدن دیدگاه‌های درست مخالفان شود. وی با تأکید بر ضرورت شنیدن روایت طرف مقابل پیش از قضاوت، پرهیز از برچسب‌زنی و تعمیم رفتار افراد به گروه‌های اجتماعی را از الزامات تقویت همبستگی دانسته و بازسازی سرمایه اجتماعی را در گرو انصاف، مدارا و پذیرش تفاوت دیدگاه‌ها می‌داند.
جریان‌های سیاسی با حفظ وحدت و همدلی به رقابت بپردازند
همچنین احمد حکیمی‌پور دبیرکل حزب اراده ملت، گفت: امام با به رسمیت شناختن اختلاف سلیقه و دیدگاه میان نیروهای انقلاب تأکید داشتند که این تفاوت‌ها نباید به از بین رفتن برادری و همدلی منجر شود، اما متأسفانه پیام این منشور چه در زمان حیات امام و چه پس از رحلت ایشان مورد توجه و عمل قرار نگرفت و همین مسئله به تداوم برخوردهای جناحی دامن زد.
وی افزود: اختلاف سلیقه و رقابت میان جریان‌های سیاسی، اگر در چارچوب قانون اساسی و با رعایت وحدت، امنیت و منافع ملی باشد، می‌تواند زمینه‌ساز رشد و بالندگی کشور شود. نباید از نام مردم برای پیشبرد اهداف سیاسی و ایجاد شکاف در جامعه سوءاستفاده کرد، بلکه باید عوامل دوقطبی‌سازی را شناسایی و ریشه‌های آن را بررسی کنیم. مسئولان نیز باید در رقابت‌های سیاسی به اخلاق پایبند باشند.
مشترکات سیاسی را مبنای همکاری و کنار گذاشتن اختلافات قرار دهیم
در این باره محمدکاظم انبارلویی عضو حزب مؤتلفه اسلامی، بیان کرد: جناح‌های سیاسی کشور با وجود اختلاف‌نظرها، مشترکات فراوانی دارند که می‌تواند زمینه همکاری و کنار گذاشتن اختلافات را فراهم کند. امام خمینی(ره) نیز بر این مشترکات، از جمله اعتقاد به نظام، ولایت فقیه، اجرای احکام الهی، مبارزه با دشمن و حمایت از محرومان تأکید داشتند. رقابت سیاسی در صورتی که با رعایت حقوق ملت همراه باشد، امری مثبت است و می‌تواند به ارتقای امنیت ملی و رفاه عمومی کمک کند.
وی ادامه داد: ملت ایران و جریان‌های سیاسی توانسته‌اند آموزه‌های منشور برادری را در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی به نمایش بگذارند. مردم با پایبندی به رهنمودهای امام و توجه به این آموزه‌ها می‌توانند در برابر اختلاف‌افکنی‌ها و جنگ شناختی و روانی ایستادگی کنند و اجازه ندهند اختلافات و مشاجره‌های ملی به انسجام جامعه آسیب بزند. اخلاق سیاسی تنها مختص سیاستمداران نیست و شهروندان نیز در حفظ سرمایه اجتماعی، استقلال و امنیت ملی نقش دارند.
بازگشت به فضای برادری با پذیرش دیدگاه‌های متفاوت امکان‌پذیر است
در ارتباط با این موضوع اسماعیل گرامی‌مقدم قائم‌مقام حزب اعتماد ملی،گفت: اختلاف‌نظر میان جریان‌های سیاسی طبیعی است، اما نباید به تقابل و دوقطبی‌شدن جامعه منجر شود. برای حفظ وحدت باید فضای گفت‌وگو و خویشتن‌داری تقویت شود و فعالان سیاسی و مسئولان از اظهارنظرهای تند، افترا و تهمت پرهیز کنند. بازگشت فضای برادری نیز به تغییر شیوه مواجهه با دیدگاه‌های متفاوت نیاز دارد.
وی افزود: بازسازی اعتماد عمومی به رفتار مسئولان وابسته است و دستگاه‌های نظارتی باید با عدالت و انصاف با منتقدان برخورد کنند. همچنین لازم است دیدگاه‌های مختلف در رسانه ملی مطرح شود و گفت‌وگو میان جریان‌های سیاسی ادامه یابد؛ چراکه اولویت دادن به منافع جناحی و شخصی، اختلافات را به تقابل و دشمنی تبدیل می‌کند. حاکمیت، فعالان سیاسی و نمایندگان مجلس نیز باید برای احیای فضای برادری از خود آغاز کنند.
مسئولان برای تقویت وحدت، منافع ملی را در اولویت قرار دهند
همچنین نادرقلی ابراهیمی نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس، تاکید کرد: اختلاف سلیقه‌های سیاسی نباید به تضعیف اهداف مشترک و ایجاد تنش در جامعه منجر شود. تجربه حوادث و جنگ‌ها نشان داده است که انسجام و برادری در عبور کشور از بحران‌ها نقش مهمی دارد؛ از این‌رو، همه جریان‌ها باید منافع ملی، حفظ جمهوری اسلامی ایران و پاسداری از جمهوریت و اسلامیت را بر خواسته‌های شخصی و جناحی مقدم بدانند و اختلاف‌نظرها را با رعایت اخلاق سیاسی و مذهبی مدیریت کنند.
وی ادامه داد: چنین رویکردهایی با هدف ایجاد اختلاف میان مردم دنبال می‌شود و در نهایت به سود دشمن است. همچنین انحصاری کردن فرصت‌ها از سوی جریان‌های سیاسی حاضر در قدرت با شرایط اجتماعی کشور سازگار نیست و باید پیش از گسترش طرد اجتماعی اصلاح شود. مسئولان نیز با رعایت قانون و توجه به گفتار و رفتار خود باید در حفظ انسجام اجتماعی و تمرکز بر منافع ملی نقش‌آفرینی کنند.
احترام متقابل، زمینه‌ساز تقویت همبستگی اجتماعی است
در این میان حجت‌الاسلام والمسلمین سیدرضا اکرمی عضو جامعه روحانیت مبارز، تصریح کرد: وحدت به معنای نادیده گرفتن تفاوت‌ها نیست، بلکه باید با وجود تنوع قومی، مذهبی و فکری، بر مشترکاتی مانند انسانیت، عدالت، اخلاق و معنویت تکیه کرد. توجه به این ارزش‌ها می‌تواند به بهبود وضعیت کشور در حوزه‌های مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و بهداشتی کمک کند و زمینه همدلی و زندگی مسالمت‌آمیز را فراهم آورد.
وی ادامه داد: هیچ‌کس از دیگران بی‌نیاز نیست و حفظ اتحاد به احترام متقابل، انصاف و استفاده از توانایی‌های یکدیگر نیاز دارد. در آموزه‌های اسلامی نیز بر مواسات، مساوات و انصاف تأکید شده است؛ بنابراین، اگر کسی خود را برتر و شایسته همه امور بداند، اما چنین حقی را برای دیگران قائل نباشد، به زیاده‌خواهی و خودکامگی گرفتار می‌شود. محور قرار دادن انسانیت در روابط اجتماعی نیز می‌تواند از اختلاف و تقابل بکاهد.
جریان‌های سیاسی با تکیه بر مشترکات برای اداره کشور همکاری کنند
همچنین اسدالله بادامچیان رئیس شورای مرکزی حزب مؤتلفه اسلامی، اظهار کرد: اختلاف دیدگاه‌ها و طرح نظرات متفاوت نباید به تفرقه و از بین رفتن همدلی در جامعه منجر شود. امام خمینی(ره) نیز در پی اختلاف میان جامعه روحانیت مبارز و مجمع روحانیون مبارز، با انتشار منشور برادری بر همکاری این دو جریان و پایبندی به اصول مشترک تأکید کردند؛ اقدامی که به آرام‌تر شدن فضای اختلافات کمک کرد. حضور مردم با دیدگاه‌ها و پوشش‌های متفاوت در تجمعات نیز نشان‌دهنده حفظ وحدت در جامعه است.
وی افزود: اداره کشور نیازمند استفاده از ظرفیت گروه‌ها و جریان‌های سیاسی مختلف است. جدایی جامعه روحانیت مبارز و مجمع روحانیون مبارز اتفاق مفیدی نبود و تجربه همکاری تشکل‌های سیاسی در انتخابات نخستین دوره مجلس نیز ضرورت مشارکت و همراهی جریان‌های مختلف را نشان می‌دهد.
جریان‌های سیاسی وحدت را حفظ کنند
در این خصوص محمد بیات نماینده مردم خمین در مجلس و عضو کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها، بیان کرد: تمامی جریان‌های سیاسی با وجود تفاوت دیدگاه‌ها باید در کنار یکدیگر برای پیشرفت کشور تلاش کنند. وی با تأکید بر اینکه وحدت به معنای کنار گذاشتن نقد نیست، گفت انتقادها باید کارشناسانه، مؤدبانه و با هدف اصلاح و بازسازی مطرح شوند و افراد نیز یاد بگیرند یکدیگر را بیشتر تحمل کنند.
وی افزود: وجود سلایق مختلف سیاسی نقطه قوت کشور است و نباید به دشمنی و کینه‌توزی تبدیل شود. وی با اشاره به حضور مردم با دیدگاه‌های متفاوت در تجمعات و همراهی آنان در دفاع از کشور، تأکید کرد مسئولان نیز باید این همبستگی را الگوی خود قرار دهند و با نگاه ملی، از اختلاف‌افکنی و رفتارهایی که وحدت جامعه را تضعیف می‌کند، پرهیز کنند.
بازگشت به منشور برادری، زمینه‌ساز تقویت وحدت و همدلی ملی است
همچنین حجت‌الاسلام والمسلمین مجید انصاری معاون حقوقی رئیس‌جمهوری، گفت: برادری و وحدت بر پایه احترام متقابل، پذیرش تکثر و آزادی اندیشه و بیان شکل می‌گیرد. دشمنان تلاش می‌کنند با ایجاد شکاف میان مردم و مسئولان و دامن زدن به اختلافات اجتماعی، گروه‌های مختلف را مقابل یکدیگر قرار دهند؛ ازاین‌رو بازگشت به اصول اخلاقی منشور برادری بیش از گذشته ضرورت دارد.
وی افزود: حفظ برادری و همدلی می‌تواند ظرفیت‌های پراکنده جامعه را به نیرویی مؤثر برای پیشرفت کشور تبدیل کند. وی با اشاره به تجربه جنگ تحمیلی اخیر، پیوند میان مردم، میدان و دیپلماسی را از عوامل ناکامی دشمن در دستیابی به اهدافش دانست و بر ضرورت تقویت همبستگی و پرهیز از اختلاف‌افکنی تأکید کرد.
اختلاف‌نظر مانع وحدت و همکاری نشود
در این زمینه آیت‌الله سیدجعفر شبیری زنجانی استاد حوزه بیان کرد: وجود اختلاف‌نظر در جامعه امری طبیعی است و نباید مانعی برای همکاری و پیشرفت باشد. وی خودحق‌پنداری، تندروی و جلوگیری از بیان دیدگاه‌های متفاوت را از عوامل آسیب‌زننده به جامعه دانست و تأکید کرد که جریان‌های مختلف می‌توانند با وجود تفاوت در اندیشه و نگرش، در کنار یکدیگر برای پیشرفت جامعه تلاش کنند.
وی همچنین برای جلوگیری از اختلاف و تفرقه، بر ضرورت پرهیز از توهین، بی‌احترامی و قضاوت‌های عجولانه تأکید کرد. شبیری زنجانی پیشنهاد داد صداوسیما با ایجاد فضایی برای گفت‌وگو و طرح دیدگاه‌های مختلف، زمینه پاسخگویی مسئولان و بررسی منطقی اختلافات را فراهم کند. از نظر وی، حتی اگر افراد با دیدگاه یکدیگر موافق نباشند، باید احترام متقابل را حفظ کنند و در موضوعاتی که اطلاعات و آگاهی کافی ندارند، از اظهارنظر قطعی بپرهیزند.
سیاه‌نمایی و انتشار مطالب ناامیدکننده به اعتماد عمومی آسیب می‌زند
همچنین آیت‌الله محمدحسن اختری رئیس شورای عالی مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، مطرح کرد: اختلاف نظر و تفاوت سلیقه در جامعه امری طبیعی است، اما نباید به نزاع و درگیری تبدیل شود. وی با اشاره به تأکیدهای امام خمینی(ره) و رهبران انقلاب بر وحدت، هشدار داد که گسترش نزاع‌های اجتماعی می‌تواند به گسست جامعه و حتی جنگ داخلی منجر شود. به گفته وی، وحدت باید هم در سطح داخلی و هم در میان ملت‌های مسلمان مورد توجه قرار گیرد و رسانه‌ها نیز با رویکردی مسئولانه در خدمت تقویت این انسجام باشند.
وی ادامه داد: نقد و پیشنهاد باید به‌صورت منطقی و از مسیرهای مناسب به مسئولان منتقل شود و نباید با سیاه‌نمایی و انتشار مطالب ناامیدکننده، زمینه بدبینی مردم یا بهره‌برداری دشمن فراهم شود. وی با اشاره به وجود تندروی در جریان‌های مختلف، خواستار پرهیز از دامن زدن به اختلافات و حفظ همبستگی در برابر تهدیدهای خارجی شد و نقش رسانه‌ها را در آگاهی‌بخشی و جلوگیری از انتشار اخبار و مطالب اختلاف‌انگیز مهم دانست.
پذیرش تکثر فکری زمینه‌ساز گفت‌وگوی سازنده است
در این باره آیت‌الله محمدعلی ایازی دبیرکل مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، بیان کرد: اختلاف‌نظر و تکثر فکری را نه تهدید، بلکه فرصتی برای پویایی جامعه و شکل‌گیری گفت‌وگوی سازنده دانست. وی معتقد است تفرقه، دوقطبی‌سازی، توهین و تخریب شخصیت افراد و جریان‌های مختلف، موجب تضعیف عقلانیت اجتماعی و دور شدن جامعه از مسائل و اولویت‌های اصلی کشور می‌شود.
وی افزود: وحدت به معنای نادیده گرفتن نقد و اعتراض نیست، بلکه باید با پذیرش دیدگاه‌های متفاوت، احترام متقابل و تفکیک نقد سازنده از تخریب و دشمن‌سازی همراه باشد. وی همچنین با اشاره به اندیشه فقهی امام خمینی(ره)، توجه به شرایط زمان و مکان و مصالح عمومی را در تصمیم‌گیری‌ها ضروری دانست و آن را راهکاری برای جلوگیری از بن‌بست‌های حقوقی و اجرایی عنوان کرد.
مرور دیدگاه‌های مطرح‌شده در این گفت‌وگوها نشان می‌دهد که منشور برادری امام خمینی(ره) صرفاً دعوتی به وحدت ظاهری نیست، بلکه بر ضرورت همزیستی جریان‌های مختلف با وجود تفاوت در اندیشه و سلیقه تأکید دارد. مصاحبه‌شوندگان معتقدند اختلاف‌نظر در یک جامعه پویا طبیعی است، اما زمانی به آسیب تبدیل می‌شود که جای خود را به تهمت، تخریب، حذف رقیب و دوقطبی‌سازی بدهد. از این رو، حفظ وحدت به معنای سکوت در برابر مشکلات یا چشم‌پوشی از نقد نیست، بلکه مستلزم شنیدن صدای مخالف، پذیرش حق اظهارنظر و تلاش برای حل اختلاف‌ها از مسیر گفت‌وگو است.
در مجموع، آنچه از این مصاحبه‌ها به‌عنوان ضرورت مشترک برداشت می‌شود، بازگشت به اخلاق سیاسی و اولویت دادن به منافع ملی بر رقابت‌های جناحی است. احترام متقابل، نقد منصفانه، پرهیز از انحصارطلبی و فراهم کردن فرصت حضور و بیان دیدگاه‌ها برای جریان‌های مختلف، از جمله زمینه‌هایی است که می‌تواند به تحقق عملی منشور برادری کمک کند. بر این اساس، پیام اصلی این دیدگاه‌ها آن است که وحدت پایدار نه با نادیده گرفتن تفاوت‌ها، بلکه با به رسمیت شناختن آنها و حرکت در چارچوب مشترکات و مصالح کشور شکل می‌گیرد.
انتهای پیام
