به گزارش ایسنا، دکتر سعید خدایگان امروز در نشست اسکای‌رومی با خبرنگاران در پاسخ به پرسش خبرنگار ایسنا درباره برنامه‌های بنیاد ملی نخبگان برای اجرایی‌سازی فرمایشات مقام معظم رهبری در خصوص حمایت از نخبگان و حوزه‌های علوم انسانی، اظهار کرد: پیام مقام معظم رهبری صرفا یک پیام ساده نبود، بلکه پیامی مفصل، با جزئیات و دارای ابعاد مختلف بود. ما برای هر یک از محورهای مطرح‌شده در این پیام، برنامه‌ریزی می‌کنیم و در همین راستا کارگروهی نیز تشکیل داده‌ایم تا موضوعات مختلف را به‌صورت متناسب پیگیری کند.
وی با اشاره به تغییر رویکرد بنیاد ملی نخبگان در سیاستگذاری‌های حوزه علم و فناوری، افزود: پیش از این نیز فرایند تغییر پارادایم را آغاز کرده بودیم و پیام مقام معظم رهبری در واقع تأییدی بر این مسیر بود. این موضوع موجب دلگرمی بیشتر ما برای ادامه فرایند تغییر رویکرد از فضای دانش‌بنیانی به فضای "قدرت بنیانی" در اکوسیستم علم و فناوری کشور شد.
خدایگان با اشاره به رویکرد جدید بنیاد ملی نخبگان به حوزه‌های علوم پایه و علوم انسانی در چارچوب این پیام، توضیح داد: اگر علم را به‌عنوان یک ساختار در نظر بگیریم، دانش بر پایه‌هایی استوار است که بخش مهمی از آن را علوم پایه و علوم انسانی تشکیل می‌دهند. اهمیت این دو حوزه از گذشته مشخص بوده و بنیاد ملی نخبگان نیز برنامه‌های متعددی برای حمایت از آنها داشته است. در چارچوب برنامه‌های حمایت از رشته‌های اولویت‌دار، برای علوم پایه و علوم انسانی برنامه‌هایی تعریف کرده‌ایم. همچنین در موضوع حلقه‌های حل مساله، مقرر شده است استان‌هایی که در حوزه علوم انسانی حلقه حل مساله تشکیل می‌دهند، از حمایت‌های مازاد برخوردار شوند. در واقع، در این زمینه تبعیض مثبت در نظر گرفته‌ایم تا زمینه تقویت فعالیت‌ها در حوزه علوم انسانی فراهم شود.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به تفکیک کارگروه‌های علوم انسانی و علوم پایه، افزود: کارگروه‌های علوم انسانی را متناسب با اقتضائات و ماهیت این حوزه به‌صورت مستقل ساماندهی کرده‌ایم و برای علوم پایه نیز همین رویکرد دنبال شده است. این اقدامات با وجود اهمیت، کافی نیست؛ چراکه هر اندازه علوم پایه و علوم انسانی را نادیده بگیریم، در انتهای زنجیره علم و فناوری و در بخش فناوری، آثار و پیامدهای آن را خواهیم دید. در واقع، علوم پایه و علوم انسانی از بنیان‌های اصلی شکل‌گیری دانش و فناوری هستند و باید به‌صورت ویژه مورد توجه قرار گیرند.
خدایگان با اشاره به تقسیم کار در مجموعه‌های فعال در حوزه علم و فناوری کشور، با تاکید بر اینکه در مجموعه‌ای متشکل از معاونت علمی ریاست‌جمهوری، بنیاد ملی علم و بنیاد ملی نخبگان، در هر بخش متناسب با مأموریت‌ها، موضوع علوم پایه مورد توجه قرار گرفته است، یکی از این برنامه‌ها را برنامه بنیاد ملی علم با عنوان «رؤیای علمی ایران» دانست و در این زمینه توضیح داد: این طرح به پژوهش‌های پیشرو می‌پردازد؛ منظور از پژوهش‌های پیشرو، پژوهش‌هایی است که به مسائل حل‌نشده و موضوعات کشف‌نشده، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند ریاضیات توجه دارند. این همان نوع پژوهش‌هایی است که مقام معظم رهبری نیز بر اهمیت آنها تأکید کرده‌اند. برای هر یک از محورهای مطرح‌شده برنامه‌ریزی‌هایی از قبل انجام شده و تلاش می‌کنیم این برنامه‌ها را در ادامه با گستره و عمق بیشتری دنبال کنیم.
برنامه‌های جدید برای بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان ایرانی خارج از کشور
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تقویت ارتباطات بین‌المللی نخبگان و مرزشکنی علمی، بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان ایرانی خارج از کشور و رفع گلوگاه‌های فناوری را از دیگر بخش‌های بیانات مقام معظم رهبری نام برد و اظهار کرد: بنیاد ملی نخبگان از گذشته برنامه‌های متعددی برای جذب و به‌کارگیری نخبگان ایرانی خارج از کشور داشته است اگر کارنامه ۱۰ تا ۱۱ ساله این برنامه را بررسی کنیم، حدود ۳۲ درصد از افرادی که از طریق این طرح جذب شده‌اند، از میان دانش‌آموختگان دانشگاه‌های خارج از کشور بوده‌اند. این افراد شناسایی و ارزیابی شده و برای جذب به دانشگاه‌ها معرفی شده‌اند و در نهایت در دانشگاه‌ها به کار گرفته شده‌اند.
وی از تصویب دو آیین‌نامه جدید در هیئت وزیران در این زمینه خبر داد و یادآور شد: در یکی دو هفته اخیر، دو آیین‌نامه اجرایی در ارتباط با قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور به تصویب هیئت وزیران رسیده است که یکی از آنها آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۶ و دیگری آیین‌نامه اجرایی ماده ۲ این قانون است. بر اساس این دو آیین‌نامه، شناسایی نخبگان و «متخصصان ایرانی خارج از کشور» بر عهده بنیاد ملی نخبگان قرار گرفته و برای این گروه‌ها تسهیلات و برنامه‌های متنوعی پیش‌بینی شده است.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به برنامه‌های بنیاد برای شناسایی و حمایت از متخصصان ایرانی خارج از کشور با بیان اینکه در این زمینه، موضوع شناسایی افراد اثرگذار در جامعه و تعریف گروهی با عنوان «متخصصان» در کنار نخبگان مورد توجه قرار گرفته است، افزود: بنیاد ملی نخبگان متناسب با آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۶ قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور، در حال تدوین آیین‌نامه‌ها و شیوه‌نامه‌های مربوط به شناسایی متخصصان ایرانی خارج از کشور است تا علاوه بر نخبگان ایرانی مقیم خارج از کشور که از گذشته در برنامه‌های بنیاد مورد توجه بوده‌اند، متخصصان نیز در چارچوب این برنامه شناسایی شوند.
خدایگان با اشاره به تکالیف بنیاد ملی نخبگان در اجرای ماده ۲ قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور، ادامه داد: با اجرای این ماده، مسؤولیت‌ها و تکالیف بنیاد افزایش یافته و علاوه بر این نهاد، دستگاه‌های مختلف نیز به انجام مأموریت‌هایی در این زمینه مکلف شده‌اند. امیدواریم با همکاری دستگاه‌های مسؤول بتوانیم این برنامه‌ها را پیش ببریم و زمینه اجرایی‌سازی فرمایشات مقام معظم رهبری را در این حوزه فراهم کنیم.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های این بنیاد برای تحقق خیزش علمی عمیق و پرشتاب، اظهار کرد: برای تحقق خیزش علمی عمیق و پرشتاب، الزامات و مقدماتی وجود دارد. بنیاد ملی نخبگان پیش از طرح این موضوع نیز برنامه تغییر پارادایم را با هدف حرکت از فضای دانش‌بنیانی به سمت فضای قدرت‌بنیانی آغاز کرده بود. پیش از این، ارزیابی‌ها بیشتر بر اساس شاخص‌های کمی انجام می‌شد؛ برای مثال، تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان، محصولات تولیدشده یا مقالات منتشرشده از سوی یک فرد نخبه مورد توجه قرار می‌گرفت. این شاخص‌ها از ساده‌ترین روش‌های ارزیابی هستند، اما در رویکرد جدید باید میزان اثرگذاری این ظرفیت‌ها مورد سنجش قرار گیرد.
خدایگان ادامه داد: در این رویکرد باید بررسی کنیم که یک شرکت دانش‌بنیان، محصول فناورانه، مقاله علمی یا فرد نخبه تا چه اندازه توانسته است در حل مسائل اولویت‌دار کشور و در حوزه تخصصی خود اثرگذار باشد. بنابراین، معیار حمایت باید از صرف تولید محصول، مقاله یا افزایش تعداد شرکت‌ها به سمت سنجش میزان اثرگذاری آنها تغییر کند.
وی با تاکید بر اینکه حمایت از فعالیت‌های دارای کیفیت و اثرگذاری در دستور کار بنیاد قرار دارد، گفت: اگر معیار ارزیابی و حمایت را بر اساس اثرگذاری قرار دهیم، این تغییر رویکرد محقق می‌شود و در عمل از ظرفیت‌هایی حمایت خواهیم کرد که بتوانند نتایج ملموس و مؤثری داشته باشند. چنین رویکردی در تقویت اقتدار ملی و رفع وابستگی‌های راهبردی کشور نیز تأثیرگذار است.
نخبگان از بازیگران اصلی خیزش علمی هستند
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به نقش نخبگان در تحقق خیزش علمی عمیق و پرشتاب اظهار کرد: خیزش علمی به مجموعه‌ای از قواعد و الزامات نیاز دارد و نخبگان یکی از بازیگران اصلی این عرصه هستند. آنها باید با پژوهش‌ها و فعالیت‌های علمی خود زمینه‌ساز این خیزش باشند. عمیق بودن خیزش علمی به معنای توجه به فعالیت‌هایی است که از عمق راهبردی و اصالت برخوردار باشند و قابلیت اجرایی سازی برای حل مسائل کشور را داشته باشند. بنابراین، باید از پژوهش‌ها و فعالیت‌هایی حمایت شود که علاوه بر ارزش علمی، ظرفیت تبدیل شدن به راهکارهای عملی برای مسائل کشور را دارند.
خدایگان با اشاره به الزامات تحقق شتاب در خیزش علمی، ادامه داد: تحقق این هدف صرفا بر عهده بنیاد ملی نخبگان یا معاونت علمی ریاست‌جمهوری نیست، بلکه دستگاه‌های مختلفی در این زمینه نقش دارند. دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، وزارتخانه‌های علوم و بهداشت، دانشگاه آزاد اسلامی، سازمان اداری و استخدامی، سازمان برنامه و بودجه و سایر بخش‌های حاکمیتی باید در این مسیر ایفای نقش کنند.
وی با بیان اینکه توجه به علم، فناوری و دانش نباید صرفاً در سطح شعار و اعتقاد باقی بماند، گفت: تقریباً همه ما بر اهمیت علم و فناوری اتفاق نظر داریم و این موضوع از نظر اعتقادی یک اولویت محسوب می‌شود، اما این کافی نیست. باید بتوانیم این اولویت اعتقادی را به اولویت عملیاتی تبدیل کنیم تا امکان اجرای واقعی برنامه‌ها فراهم شود.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به برنامه‌های تدوین‌شده برای تحقق خیزش علمی در بخش‌های مختلف، اظهار کرد: در حال حاضر، برنامه‌های متعددی در ابعاد و حوزه‌های گوناگون از سوی بنیاد ملی نخبگان، معاونت علمی ریاست‌جمهوری و بنیاد ملی علم تدوین شده است، اما اجرای صحیح این برنامه‌ها مستلزم آن است که در سطح حاکمیت نیز از اولویت عملیاتی برخوردار شوند.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان، درباره الزامات اجرایی تحقق خیزش علمی عمیق و پرشتاب، اظهار کرد: برنامه‌ریزی‌ها در سطح سیاستگذاری در حال انجام است و امیدواریم با حمایت نمایندگان مجلس و دستگاه‌های ذی‌ربط به‌ویژه سازمان برنامه و بودجه، زمینه تبدیل اولویت اعتقادی علم به اولویت عملیاتی فراهم شود تا بتوانیم این برنامه‌ها را به بهترین شکل اجرا کنیم. هدف نهایی این مسیر، حرکت به سمت قدرت‌بنیانی و دستیابی به اقتدار ملی است که خروجی آن می‌تواند تحقق ایران قوی باشد.
خدایگان، اعلام میزان اعتبار مورد نیاز برای اجرای برنامه‌های خیزش علمی را منوط به نهایی‌سازی برنامه‌ها و جمع‌بندی آن دانست و ادامه داد: پس از نهایی شدن این برنامه‌ها، برآورد اعتبارات مورد نیاز را در اختیار مجلس قرار خواهیم داد. در حال حاضر نمی‌توانم رقم دقیقی اعلام کنم؛ چراکه ممکن است با اضافه شدن برنامه‌های دیگر، برآوردهای مالی تغییر کند. پس از تکمیل جمع‌بندی، میزان اعتبار مورد نیاز اعلام خواهد شد.
اعطای ۳۲۰۰ واحد مسکونی یا زمین به نخبگان در کشور
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان درباره اقدامات این بنیاد برای تأمین مسکن و بیمه نخبگان، اظهار کرد: بنیاد در قالب طرح‌های مختلف حمایتی تلاش کرده است از جامعه نخبگانی حمایت کند و زمینه ماندگاری و نگهداشت این افراد را فراهم آورد. برنامه تأمین مسکن نخبگان از سال ۱۴۰۳ آغاز شده و تاکنون ۳ هزار و ۲۰۰ واحد مسکونی یا زمین در سراسر کشور به نخبگان اعطا شده است. علاوه بر این، در حال حاضر ۳ هزار و ۸۰۰ واحد یا زمین دیگر نیز در فرایند تخصیص قرار دارد.
خدایگان با بیان اینکه با تکمیل این فرایند، مجموع حمایت‌های مسکن به حدود هفت هزار واحد یا زمین خواهد رسید، گفت: این موارد در چارچوب فرایندهای اجرایی در حال تخصیص است و صرفاً به برنامه‌های آینده محدود نمی‌شود.
وی با اشاره به حمایت‌های بیمه‌ای بنیاد ملی نخبگان از برگزیدگان طرح‌های مختلف، توضیح داد: در برخی برنامه‌ها از جمله طرح‌های مرتبط با جذب و ارتقای علمی، حمایت از استادان جوان، طرح کاظمی آشتیانی و طرح‌های دانشجویی، بیمه تکمیلی برای افراد برگزیده پیش‌بینی شده است. این حمایت‌ها با هدف پشتیبانی از افراد منتخب و کمک به نگهداشت سرمایه انسانی کشور انجام می‌شود و در قالب طرح‌های مختلف بنیاد، گروه‌هایی از نخبگان و برگزیدگان تحت پوشش بیمه تکمیلی قرار می‌گیرند.
حضور نخبگان در فرایند سیاستگذاری از طریق هیئت‌های اندیشه‌ورزی
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به ضرورت پر رنگ‌تر شدن نقش نخبگان در سیاستگذاری و تصمیم‌گیری‌های کشور با تاکید بر اینکه یکی از مولفه‌های مهم حکمرانی نخبگانی، مشارکت نخبگان در فرایند سیاستگذاری است، خاطر نشان کرد: وقتی بر نقش‌آفرینی نخبگان در عرصه‌های اثرگذاری تأکید می‌کنیم، یکی از مهمترین این عرصه‌ها حوزه حکمرانی و محل اتخاذ تصمیم‌ها است که در این راستا اقدام به اجرای برنامه تشکیل هیئت‌های اندیشه‌ورزی نخبگانی در استان‌ها شد. در این برنامه، نخبگان هر استان با همکاری مسئولان و حکمرانان استانی، از جمله استانداری، دانشگاه‌ها و آموزش‌وپرورش، در قالب هیئت‌های اندیشه‌ورزی گرد هم می‌آیند تا درباره مسائل و اولویت‌های همان استان به بررسی و ارائه راهکار بپردازند.
خدایگان ادامه داد: موضوعات این هیئت‌ها بر اساس مسائل و نیازهای هر استان انتخاب می‌شود و پس از شناسایی و تأیید به‌عنوان اولویت، در اختیار نخبگان قرار می‌گیرد تا از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گیرند و پیشنهادهای خود را ارائه دهند. پیشنهادهای این هیئت‌ها در دو سطح قابل پیگیری است؛ بخشی از آنها در سطح استان و از طریق فرایندهای تصمیم‌گیری و اجرایی استانی دنبال می‌شود و موضوعاتی که به سطح ملی مربوط هستند، می‌توانند در قالب پیشنهاد به مجلس یا سایر مراجع ملی ارائه شوند. به این ترتیب، نخبگان از این مسیر امکان مشارکت در فرایند حکمرانی و سیاستگذاری کشور را پیدا می‌کنند.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با تاکید بر اهمیت تقویت این سازوکار، اضافه کرد: تقویت هیئت‌های اندیشه‌ورزی نخبگانی می‌تواند به ارتقای حکمرانی نخبگانی کمک کند. البته این تنها مسیر مشارکت نخبگان نیست و برنامه‌های دیگری نیز در بنیاد دنبال می‌شود.
وی با اشاره به طرح شتاب و حلقه‌های حل مساله اساتید، تاکید کرد: در قالب این طرح‌ها، نخبگان و استادان دانشگاهی برای حل مسائل صنعتی و اجتماعی مشارکت می‌کنند. همچنین در طرح همیار صنعت، ظرفیت نخبگان برای حل مسائل و نیازهای بخش صنعت به کار گرفته می‌شود؛ اما هیئت‌های اندیشه‌ورزی به‌طور ویژه با هدف مشارکت نخبگان در موضوعات سیاستگذاری و حکمرانی فعالیت می‌کنند.
توجه به تحقیقات ناب علوم انسانی
خدایگان درباره برنامه‌های بنیاد ملی نخبگان برای حمایت از علوم انسانی و نسبت این برنامه‌ها با فعالیت‌های دانشگاهی و پژوهش‌های علوم اجتماعی، اظهار کرد: ماهیت علوم انسانی و بروندادهای آن با سایر حوزه‌های علمی تفاوت‌هایی دارد و ممکن است برای مشاهده نتایج و خروجی‌های این علوم به زمان بیشتری نیاز باشد. علوم انسانی در برخی موارد ماهیت بومی و محلی دارد؛ از این رو، اگر بخواهیم یک موضوع مرتبط با مسائل داخل کشور را صرفا با معیارهایی مانند تعداد مقالات و همان شاخص‌هایی که برای ارزیابی رشته‌هایی مانند شیمی، ریاضی و فیزیک به کار می‌رود، بسنجیم، با تفاوت‌های بنیادی این حوزه‌ها مواجه می‌شویم.
وی با بیان اینکه بنیاد ملی نخبگان در گام نخست، معیارهای ویژه علوم انسانی را در فرایند شناسایی نخبگان این حوزه اعمال کرده است، اضافه کرد: برای شناسایی افراد صاحب‌نظر در علوم انسانی، معیارهای متناسب با ماهیت این رشته‌ها، تدوین و در شیوه‌نامه‌های بنیاد اعمال شده است. به این ترتیب، ارزیابی افراد در این حوزه با معیارهای رشته‌هایی مانند شیمی محض، ریاضی محض یا مهندسی برق یکسان نیست و در تقریباً همه طرح‌های بنیاد، نخبگان علوم انسانی به‌صورت مجزا بررسی می‌شوند.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با تأکید بر اهمیت علوم انسانی در حل مسائل کشور، اظهار کرد: شاید ریشه بسیاری از مشکلاتی که در کشور با آن مواجه هستیم، به حوزه علوم انسانی بازگردد و راه‌حل بخشی از این مسائل نیز در همین حوزه قابل جست‌وجو باشد؛ از این رو تقسیم مأموریت‌هایی میان معاونت علمی ریاست‌جمهوری، بنیاد ملی علم و بنیاد ملی نخبگان انجام شده و هر یک از این مجموعه‌ها رسالت مشخصی دارند؛ برای مثال، بنیاد ملی علم از خود پژوهش و تحقیق حمایت می‌کند، در حالی که بنیاد ملی نخبگان بر شناسایی فرد نخبه و فراهم کردن میدان اثرگذاری برای او متمرکز است.
خدایگان با اشاره به تغییر رویکرد در برنامه‌های بنیاد، گفت: یکی از ابعاد تغییر پارادایم در برنامه‌های بنیاد، توجه ویژه به علوم انسانی و علوم پایه بوده است. به نظر من، تأکیدات مقام معظم رهبری در این دو حوزه بسیار دقیق و راهبردی است و ما نیز برنامه‌های ویژه و جدیدی برای این دو حوزه خواهیم داشت. بنیاد ملی نخبگان در چارچوب مأموریت خود، یعنی شناسایی نخبگان و ایجاد میدان اثرگذاری برای آنان، برنامه‌های جدیدی را در علوم انسانی و علوم پایه دنبال خواهد کرد. موضوع تکریم نخبگان این حوزه‌ها نیز اهمیت دارد و باید از بزرگان علوم انسانی تجلیل و آنان را به‌عنوان الگو به جامعه معرفی کنیم.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به سهم برگزیدگان علوم انسانی و هنر در آخرین دوره جایزه علامه طباطبایی، اظهار کرد: در آخرین دوره این جایزه که بالاترین جایزه بنیاد ملی نخبگان به شمار می‌رود، ۲۵ درصد از برگزیدگان به حوزه علوم انسانی و هنر اختصاص داشتند. این موضوع نشان می‌دهد که بنیاد به این حوزه توجه دارد و امیدواریم این توجه در آینده نیز افزایش یابد.
برنامه‌های بنیاد برای پیوند نخبگان با صنعت و دستگاه‌های اجرایی
خدایگان در پاسخ به پرسشی درباره نقش بنیاد ملی نخبگان در تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، گفت: بنیاد ملی نخبگان در زمینه اتصال نخبگان به صنعت و جامعه برنامه‌های مختلفی دارد. دانشگاه‌ها دانش‌آموختگان توانمند و مستعدی تربیت می‌کنند و نخبگان نیز در واقع بخشی از همین جامعه دانشگاهی، دانش‌آموزی، دانشجویی و اعضای هیئت علمی هستند که در سطوح برتر شناسایی می‌شوند.
وی با بیان اینکه یکی از مسائل موجود، فاصله میان ظرفیت‌های حل مسئله در جامعه و صنعت با توانمندی نخبگان و متخصصان است، افزود: در یک سو، مسائل و نیازهایی در صنعت و جامعه وجود دارد و در سوی دیگر، متخصصان و نخبگانی هستند که توانایی حل این مسائل را دارند، اما به دلایل مختلف این دو ظرفیت از یکدیگر فاصله گرفته‌اند. این موضوع عمیق و در برخی موارد پیچیده است و نمی‌توان آن را به یک یا دو عامل محدود کرد. یکی از اقدامات ما برای کاهش این فاصله، معرفی دانش‌آموختگان برتر دانشگاهی به بخش صنعت است. در قالب طرح جذب نخبگان در مراکز خصوصی، اکنون سومین فراخوان در حال اجرا است و شرکت‌های بزرگ، هلدینگ‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع مختلف که لزوماً دولتی نیستند، می‌توانند از طریق این طرح با نخبگان معرفی‌شده از سوی بنیاد ارتباط برقرار کنند. این طرح از یک سو به اشتغال نخبگان کمک می‌کند و از سوی دیگر، زمینه اتصال دانش‌آموختگان برتر به صنعت را فراهم می‌آورد تا بنگاه‌ها و صنایع بتوانند با جذب این افراد، بخشی از مسائل و نیازهای خود را برطرف کنند.
خدایگان با اشاره به برنامه جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی، گفت: فراخوان چهارم این برنامه نیز در آذرماه منتشر خواهد شد. در این طرح، نخبگان برای کمک به حل مسائل دستگاه‌های اجرایی جذب می‌شوند و در کنار آن، موضوع حکمرانی نخبگانی نیز دنبال می‌شود؛ به این معنا که نخبگان با حضور در دستگاه‌های اجرایی بتوانند در تصمیم‌گیری‌ها و فرایندهای حکمرانی نقش‌آفرینی کنند. همچنین طرح «جهت» برای جذب اعضای هیئت علمی یکی دیگر از مسیرهای بنیاد ملی نخبگان، برای جذب نخبگان در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و پژوهشی کشور است. این افراد می‌توانند در حوزه تحقیق و پژوهش و حل مسائل کشور نقش‌آفرینی کنند.
قائم مقام بنیاد ملی نخبگان یکی دیگر از برنامه‌های بنیاد در زمینه تقویت ارتباط میان نخبگان و بخش صنعت را طرح «همیار صنعت استانی» عنوان کرد و یادآور شد: این طرح با محوریت استان‌ها طراحی شده است و در قالب این طرح، هر شرکت یا واحد صنعتی می‌تواند مسائل و نیازهای تخصصی خود را با نخبگان همان استان مطرح کند. بنیاد ملی نخبگان با همکاری معاونت علمی ریاست‌جمهوری، مسیرهایی را برای اجرای این طرح پیش‌بینی کرده است. به این ترتیب که صنایع مسائل خود را مطرح می‌کنند، فراخوان منتشر می‌شود و نخبگان برای حل این مسائل پروپوزال ارائه می‌دهند. پس از بررسی و تأیید پروپوزال‌های برتر، نخبگان منتخب برای حل مسائل و نیازهای صنعت وارد عمل می‌شوند.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به سازوکار تأمین هزینه‌های این طرح، گفت: هزینه‌هایی که در این مسیر انجام می‌شود، از طریق اعتبار مالیاتی موضوع قانون جهش تولید دانش‌بنیان تأمین خواهد شد. این طرح فرصتی برای شرکت‌ها و مجموعه‌های صنعتی فراهم می‌کند تا مسائل خود را با کمک نخبگان حل کنند و هزینه‌های انجام‌شده نیز از محل اعتبار مالیاتی محاسبه و کسر شود.
تغییر رویکرد در شناسایی نخبگان
خدایگان درباره چگونگی تحقق عملی تغییر نگاه به نخبگان و تبدیل ظرفیت‌های آنان به توانمندی‌های مؤثر برای کشور، اظهار کرد: همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، با تغییر پارادایم، شیوه ارزیابی و شناسایی نخبگان نیز تغییر می‌کند. در رویکرد پیشین، فرد بر اساس مجموعه‌ای از سوابق علمی و فناورانه، میزان اثرگذاری و فعالیت‌هایی که در کارنامه علمی و فناوری خود داشت، ارزیابی و به‌عنوان استعداد برتر شناسایی می‌شد. در نگاه جدید، این معیارها همچنان اهمیت دارند، اما به آنها اکتفا نمی‌شود؛ بلکه هر فردی که شناسایی می‌شود، متناسب با یک حوزه یا مسئله مشخص نیز مورد توجه قرار می‌گیرد تا ظرفیت و توانمندی او در مسیر حل مسائل کشور به کار گرفته شود.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان، با بیان اینکه در رویکرد پیشین، افراد بر اساس مجموعه‌ای از سوابق علمی و فناورانه، میزان اثرگذاری و فعالیت‌هایی که در کارنامه علمی و فناوری خود داشتند، ارزیابی و به‌عنوان استعداد برتر شناسایی می‌شدند، افزود: در نگاه جدید، این معیارها همچنان اهمیت دارند، اما به آنها اکتفا نمی‌شود؛ بلکه هر فردی که شناسایی می‌شود، متناسب با یک حوزه یا مساله مشخص نیز مورد توجه قرار می‌گیرد تا ظرفیت و توانمندی او در مسیر حل مسائل کشور به کار گرفته شود.
خدایگان با تأکید بر ضرورت فراهم کردن زمینه همکاری دستگاه‌های مختلف برای تحقق این رویکرد، اظهار کرد: برای اینکه نخبگان بتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند و ظرفیت‌هایشان در مسیر حل مسائل کشور به کار گرفته شود، لازم است دستگاه‌های مختلف نیز در این مسیر همراهی کنند. در این زمینه، بخشی از مسائل کشور شناسایی شده است، اما این کار باید با همکاری دستگاه‌های مختلف تکمیل شود.
وی با اشاره به اینکه مسائل کشور دارای سطوح و شاخه‌های مختلفی هستند، ادامه داد: مسائل به صورت سلسله مراتبی و در شاخه‌های مختلف شکل می‌گیرند و برای شناسایی و دسته‌بندی دقیق آنها باید همکاری‌های بیشتری صورت گیرد. در همین راستا، سامانه‌ای یکپارچه نیز در دست طراحی است که مراحل طراحی آن حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد پیش رفته و امیدواریم بتوانیم آن را به‌صورت مشترک و با مشارکت دستگاه‌های مرتبط تکمیل و به یکدیگر متصل کنیم.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با تشریح چگونگی به‌کارگیری ظرفیت افراد متناسب با مسائل کشور، گفت: برای مثال، اگر مساله‌ای در حوزه آب داشته باشیم و فرد متخصصی در این زمینه شناسایی شده باشد، می‌توان مساله را با سازوکارهای مشخص به او پیشنهاد کرد تا توانمندی خود را در مسیر حل آن به کار بگیرد. این رویکرد صرفا به افرادی که در حال حاضر فارغ‌التحصیل و آماده ورود به عرصه فعالیت هستند، محدود نمی‌شود؛ برای نمونه، اگر دانشجویی در رشته مرتبط با آب تحصیل می‌کند، می‌توان از دوران دانشجویی برای توانمندسازی او در زمینه حل مسائل این حوزه برنامه‌ریزی کرد تا پس از چهار یا پنج سال و با ورود به صنعت، توانایی لازم برای حل مسائل مرتبط را داشته باشد.
حمایت از پژوهش‌های پیشرو و رشته‌های اولویت‌دار
خدایگان به سازوکارهای حمایتی بنیاد برای علوم پایه و پژوهش‌های پیشرو و پرریسک اشاره کرد و با تاکید بر اهمیت علوم پایه و علوم انسانی به‌عنوان پایه‌های اصلی دانش و فناوری، خاطر نشان کرد: بنیاد ملی نخبگان از گذشته برنامه‌های مختلفی برای تقویت و تعمیق توجه به این حوزه‌ها داشته است. از جمله این برنامه‌ها می‌توان به طرح «رؤیای علمی ایران» اشاره کرد که در راستای حمایت از پژوهش‌های پیشرو و پرداختن به مسائل حل‌نشده تعریف شده است. در قالب این برنامه، پژوهش‌های پیشرو و موضوعاتی که تاکنون حل‌نشده باقی مانده‌اند، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند ریاضیات، مورد توجه قرار می‌گیرند. در کنار آن، بنیاد ملی نخبگان نیز بر شناسایی و حمایت از افرادی تمرکز دارد که در این حوزه‌ها استعداد و توانمندی خود را نشان داده‌اند و در آنها از تخصص و تبحر برخوردارند.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان درباره حمایت از افرادی که در حوزه‌های علمی خاص استعداد دارند، اما ممکن است در انتخاب رشته یا مسیر تحصیلی از آن حوزه فاصله بگیرند، اظهار کرد: مواردی داشته‌ایم که فردی برنده جایزه یا مدال المپیاد جهانی ریاضی شده، اما هنگام انتخاب رشته دانشگاهی، رشته دیگری را انتخاب کرده است. برای جلوگیری از چنین وضعیتی، برنامه‌هایی مانند طرح حمایت از رشته‌های اولویت‌دار کشور در بنیاد دنبال می‌شود. هدف از این برنامه آن است که فردی که برای مثال مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی را کسب کرده و در رشته ریاضی تحصیل می‌کند، از زمان ورود به دانشگاه تا مقطع دکتری و حتی مرحله جذب در دانشگاه، از حمایت‌های لازم برخوردار باشد. این حمایت‌ها باید تقویت و پررنگ‌تر شوند تا استعدادهای برتر در رشته‌های اولویت‌دار کشور باقی بمانند و مسیر علمی خود را ادامه دهند.
خدایگان درباره بودجه مشخص این برنامه‌ها نیز گفت: همکاران در حال برنامه‌ریزی و پیش‌بینی بودجه برای هر یک از این برنامه‌ها هستند. لازم است ابتدا برنامه‌ها نهایی شوند تا بتوان درباره جزئیات و اعتبارات آنها اطلاع‌رسانی رسمی کرد.
وی با تأکید بر ضرورت اولویت دادن عملیاتی به برنامه‌های علمی کشور خاطرنشان کرد: برای دستیابی به جهش علمی عمیق، شناسایی دقیق و پرورش نخبگان در یک زنجیره به‌هم‌پیوسته، باید برنامه‌ها در اولویت واقعی قرار گیرند و حمایت‌های لازم از آنها انجام شود تا بتوانیم شاهد اجرای دقیق و مؤثر این برنامه‌ها باشیم.
انتهای پیام
