به گزارش ایسنا، غزاله منظمی، عضو هیئت علمی دانشکده بهداشت و ایمنی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی درپنجمین سمینار تخصصی استقرار نظام سلامت ایمنی و محیط زیست (HSE) در آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری که امروز سه‌شنبه ۱۲ آبان ماه برگزار شد، با اشاره به ماهیت چندعلتی بحران‌ها و ضرورت برنامه‌ریزی برای مدیریت پیامدهای زنجیره‌ای آن‌ها، اظهار کرد: زمانی که بحرانی اتفاق می‌افتد، ممکن است مجموعه‌ای از حوادث به‌صورت دومینووار رخ دهد؛ برای مثال، انفجار، قطع برق و ازدحام افراد می‌تواند به‌طور هم‌زمان یا متوالی اتفاق بیفتد. بنابراین، کنترل شرایط و مدیریت افراد درگیر، نیازمند سناریوهای از پیش طراحی‌شده است.

وی با تأکید بر اینکه مدیریت بحران نباید صرفاً به واکنش پس از وقوع حادثه محدود شود، افزود: باید از رویکردهای سنتی عبور کنیم و به سمت نظام مدیریت سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE) حرکت کنیم؛ نظامی که با هدف پیشگیری از مخاطرات و افزایش تاب‌آوری سازمان عمل می‌کند.

منظمی با بیان اینکه در مدیریت HSE نباید صرفاً بر ایمنی تمرکز کرد، گفت: سلامت، ایمنی و محیط زیست باید به‌صورت یکپارچه مدیریت شوند. تاب‌آوری نیز به معنای حفظ کارکردهای حیاتی، پیش‌بینی بحران، جذب و پاسخ به پیامدهای آن، بازیابی و یادگیری است.

وی ادامه داد: تاب‌آوری صرفاً به معنای بازگشت به شرایط گذشته نیست، بلکه سازمان باید پس از بحران بتواند با سازگاری و یادگیری، عملکرد بهتری داشته باشد.

شناسایی مخاطرات نخستین گام در تاب‌آوری آزمایشگاه‌ها

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به اهمیت شناسایی مخاطرات در محیط‌های آزمایشگاهی، اظهار کرد: مخاطراتی که به‌سرعت اتفاق می‌افتند و پیامدهای جدی دارند، مانند آتش‌سوزی، برق‌گرفتگی و انفجار، باید مورد توجه قرار گیرند. با این حال، مخاطرات تنها به این موارد محدود نیستند و باید مخاطرات شیمیایی، فیزیکی، زیستی، ارگونومیکی و روانی نیز شناسایی شوند.

وی با تأکید بر ضرورت جداسازی مواد ناسازگار در آزمایشگاه‌ها، افزود: در محیط‌های دانشگاهی با مخاطرات زیستی نیز مواجه هستیم و شیوه حفاظت در برابر این مخاطرات باید متناسب با ماهیت آن‌ها طراحی شود. برنامه‌ریزی، تعیین سطح مهار مناسب و کنترل مخاطره در مبدأ از جمله اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

منظمی با اشاره به ماهیت تدریجی برخی مخاطرات فیزیکی، گفت: این مخاطرات ممکن است نشانه فوری نداشته باشند و فرد در معرض عواملی مانند صدای بلند یا پرتو قرار گیرد، بدون آنکه پایش مناسبی انجام شود. از آنجا که پیامدهای این عوامل در بلندمدت آشکار می‌شود، گاهی توجه کافی به آن‌ها صورت نمی‌گیرد.

وی همچنین با اشاره به مخاطرات ارگونومیکی و روانی در محیط کار، اظهار کرد: ارگونومی به تطبیق محیط، ابزار و فعالیت با توانایی‌ها و محدودیت‌های انسان مربوط می‌شود. از سوی دیگر، اضطراب و استرس کارکنان نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه نمی‌توان انتظار داشت فردی که در محیط کاری پراسترس فعالیت می‌کند، هنگام بروز بحران واکنش مناسبی داشته باشد.

این عضو هیئت علمی با بیان اینکه آزمایشگاه ایمن به ذهن آرام نیاز دارد، افزود: سلامت روانی کارکنان در کنار کنترل سایر مخاطرات، بخشی از الزامات ایمنی محیط‌های آزمایشگاهی است.

«خطر» پس از پایان آزمایش تمام نمی‌شود

منظمی با اشاره به اهمیت حفاظت از محیط زیست در فعالیت‌های آزمایشگاهی، گفت: در کشور ما، موضوع محیط زیست در برخی موارد کمرنگ است. تصور می‌کنیم با پایان آزمایش، مسئولیت ما نیز تمام می‌شود؛ در حالی که خطر ممکن است تازه آغاز شده باشد.

وی ادامه داد: زمانی که آلاینده از محیط کار خارج و وارد هوا یا محیط زیست می‌شود، ممکن است خانواده کارکنان و سایر افراد جامعه نیز در معرض آسیب قرار گیرند. بنابراین، مسئولیت ما پس از پایان آزمایش نیز ادامه دارد و باید بدانیم مواد، پسماندها و پساب‌ها را چگونه از سیستم خارج کنیم.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با تأکید بر اهمیت برچسب‌گذاری استاندارد مواد، گفت: برچسب‌گذاری باید بر اساس زبان استاندارد انجام شود. همچنین، جداسازی مناسب مواد، تهویه آزمایشگاه و بازرسی منظم تجهیزات و محیط، از جمله اقداماتی هستند که به پایداری نظام HSE کمک می‌کنند.

وی با اشاره به ضرورت انتخاب تجهیزات بر اساس ارزیابی ریسک و نوع فعالیت، اظهار کرد: استانداردها الزاماً یک روش مشخص برای ارزیابی ریسک تعیین نمی‌کنند، بلکه سازمان‌ها باید بر اساس الزامات بالادستی و روش‌های مورد تأیید، مخاطرات را شناسایی و مدیریت کنند.

منظمی با بیان اینکه هر بخش از تجهیزات آزمایشگاهی نقش حفاظتی مشخصی دارد، افزود: معماری و طراحی فضای آزمایشگاه نیز بخشی از کنترل‌های مهندسی است. گاهی آزمایشگاه‌ها در فضاهایی مستقر هستند که متناسب با مأموریت آن‌ها طراحی نشده‌اند؛ بنابراین، عواملی مانند فضای کار، تردد افراد، جایگزینی هوا و شرایط فعالیت کارکنان باید مورد توجه قرار گیرد.

تجهیزات حفاظت فردی؛ آخرین خط دفاع

وی با اشاره به سلسله‌مراتب کنترل مخاطرات، تصریح کرد: در مدیریت عوامل زیان‌آور باید از حذف مخاطره آغاز کنیم و سپس به سراغ سایر روش‌های کنترلی برویم. تجهیزات حفاظت فردی در انتهای این سلسله‌مراتب قرار دارند.

این عضو هیئت علمی با انتقاد از بی‌توجهی به شرایط واقعی کارکنان در برخی محیط‌های کاری، گفت: وقتی به مرحله استفاده از تجهیزات حفاظت فردی می‌رسیم، باید خودمان را جای فردی بگذاریم که در محیط کار فعالیت می‌کند. نمی‌توان از کارگری که در شرایط سخت دما و رطوبت کار می‌کند، صرفاً خواست ماسک بزند، بدون آنکه شرایط محیطی و امکان استفاده از تجهیزات را بررسی کرده باشیم.

منظمی تأکید کرد: اگر به استفاده از تجهیزات حفاظت فردی رسیده‌ایم، باید بررسی کنیم که آیا مراحل پیشین کنترل مخاطرات به‌درستی انجام شده است یا خیر.

حفظ جان انسان‌ها بر تجهیزات و فعالیت‌های پژوهشی اولویت دارد

وی با تأکید بر ضرورت طراحی برنامه‌های مدیریت بحران در دانشگاه‌ها، اظهار کرد: در زمان بحران، حفظ جان انسان‌ها در اولویت قرار دارد و در کنار آن باید برای حفاظت از زیرساخت‌ها و تداوم فعالیت‌های اصلی دانشگاه برنامه‌ریزی کنیم.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به اهمیت تداوم آموزش و پژوهش، افزود: دانشگاه باید از پیش، فعالیت‌های حیاتی خود را مشخص کند، برای تداوم آموزش برنامه داشته باشد، اولویت‌های پژوهشی را تعیین کند و حداقل سطح خدمات خود را در شرایط بحران حفظ کند.

وی ادامه داد: دارایی‌های حیاتی دانشگاه تنها تجهیزات گران‌قیمت نیستند. نمونه‌های آزمایشگاهی، داده‌ها، زیرساخت‌ها و نیروی انسانی نیز اهمیت دارند. برای مثال، اگر یخچال نگهداری نمونه‌ها از کار بیفتد، صرفاً وصل کردن مجدد آن کافی نیست؛ بلکه باید علت اختلال، شناسایی و برای جلوگیری از تکرار آن برنامه‌ریزی شود.

منظمی با اشاره به ضرورت بازگشت ایمن و مرحله‌ای پس از بحران، گفت: بازیابی باید بر اساس اولویت‌بندی و با برنامه‌ریزی قبلی انجام شود. همچنین، باید زنجیره مشخصی برای تشخیص و اعلام بحران، مهار، حفاظت، تداوم فعالیت‌ها و بازیابی وجود داشته باشد.

وی با تأکید بر اهمیت فرماندهی حادثه (ICS)، اظهار کرد: در زمان وقوع حادثه، هر فرد باید بداند چه مسئولیتی دارد و چه اقدامی باید انجام دهد. این موضوع به مدیریت بهتر شرایط و جلوگیری از سردرگمی کمک می‌کند.

هر حادثه باید به بهبود نظام ایمنی منجر شود

این عضو هیئت علمی با اشاره به چرخه بهبود مستمر در نظام مدیریت HSE، گفت: این نظام بر مبنای چرخه برنامه‌ریزی، اجرا، بررسی و اقدام اصلاحی (PDCA) فعالیت می‌کند. هر اتفاقی که در سیستم رخ می‌دهد، باید به بهبود منجر شود.

وی افزود: بهبود لزوماً نباید در کل سازمان اتفاق بیفتد و ممکن است در یک بخش کوچک نیز رخ دهد؛ اما مهم این است که اقدامات انجام‌شده ثبت شوند و مشخص باشد چه تغییری در سیستم ایجاد شده است.

منظمی با بیان اینکه دانشگاه تاب‌آور، دانشگاهی است که مخاطرات خود را می‌شناسد و برای بحران آماده می‌شود، اظهار کرد: تاب‌آوری از شناخت مخاطرات آغاز می‌شود و به آمادگی، عملیات، آزمون آمادگی و یادگیری پایدار می‌رسد.

وی با اشاره به اهمیت ایجاد ساختارهای نظارتی در دانشگاه‌ها، گفت: ایجاد دفتر HSE می‌تواند به نظارت مستمر کمک کند. همچنین، باید فعالیت‌ها به‌صورت منظم بررسی و ممیزی شوند تا مشخص شود سیستم چگونه عمل می‌کند.

این عضو هیئت علمی با تأکید بر ضرورت نهادینه‌سازی فرهنگ گزارش‌دهی و ایمنی در دانشگاه‌ها، خاطرنشان کرد: هر حادثه‌ای باید گزارش شود تا بتوان آن را ثبت و بررسی کرد و بر اساس آن اقدامات اصلاحی انجام داد. HSE یک مسئولیت سازمانی و مدیریتی است، اما ایمنی باید به رفتار و فرهنگ همه افراد در سازمان تبدیل شود.

وی تأکید کرد: تاب‌آوری زمانی شکل می‌گیرد که همه سطوح سازمان در حفاظت از جان انسان‌ها، زیرساخت‌ها و مأموریت دانشگاه مشارکت داشته باشند.

انتهای پیام