سیدمجتبی علوی در گفت‌وگو با ایسنا به مناسبت ۱۴ آبان، روز فرهنگ عمومی، با اشاره به اینکه این روز به مناسبت تصویب آیین‌نامه شورای فرهنگ عمومی در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران نام‌گذاری شده است، اظهار کرد: فرهنگ مجموعه‌ای از آداب، عقاید، سنت‌ها، رفتارها، برخوردها، رسوم و باورهایی است که در یک جامعه شکل می‌گیرد و به‌عنوان ارزش شناخته می‌شود؛ از این رو، فرهنگ مفهومی اجتماعی با گستره‌ای وسیع است که در جوامع مختلف به شکل‌های گوناگون تعریف می‌شود.
وی با بیان اینکه فرهنگ از تمدن سرچشمه می‌گیرد و مجموعه‌ای از دانش‌هاست که در تعامل انسان‌ها با یکدیگر شکل می‌گیرد، افزود: فرهنگ یکباره به وجود نمی‌آید، بلکه شکل‌گیری و نهادینه شدن آن به زمان نسبتاً زیادی نیاز دارد. مردم در جوامع و گروه‌های مختلف بشری با فرهنگ‌های خاص خود زندگی می‌کنند و همین تفاوت‌ها، جوامع را از یکدیگر متمایز می‌کند.
علوی ادامه داد: بررسی فرهنگ در جوامع بشری، موضوعی پیچیده است؛ زیرا تاریخ، باورها، عقاید، دانش‌ها، قوانین، هنرها، اخلاقیات و عادت‌های اجتماعی در جوامع مختلف با یکدیگر تفاوت دارند.
فرهنگ عمومی و رفتارهای ضدفرهنگی
مدیرکل هماهنگی امور فرهنگی و رفاهی معاونت امور گردشگری و زیارت استانداری فارس با اشاره به مفهوم فرهنگ عمومی بیان کرد: فرهنگ عمومی به رفتارهایی گفته می‌شود که از نظر سطوح مختلف یک جامعه و حتی از نگاه سایر جوامع، مورد پذیرش و احترام قرار می‌گیرند. فرهنگ راستگویی و صداقت، امانتداری، احترام به همنوع و رعایت حقوق دیگران از جمله ارزش‌هایی هستند که در جوامع بشری مقبولیت عمومی دارند.
وی با بیان اینکه گاهی برخی افراد به دلیل برخورداری از موقعیت مالی، شغلی یا اجتماعی، از مقبولیت و محبوبیت در جامعه برخوردار می‌شوند، افزود: ممکن است این افراد رفتارهایی را در معرض دید عموم قرار دهند و به ترویج آن‌ها بپردازند؛ رفتارهایی که از نگاه خودشان نوعی فرهنگ محسوب می‌شود، اما از منظر عموم مردم و معیارهای انسانی و الهی، نه‌تنها فرهنگ نیست، بلکه می‌تواند مصداق ضدفرهنگ باشد.
علوی اظهار کرد: در برخی جوامع، به‌ویژه جوامعی که از بنیادهای تمدنی، فرهنگی، اعتقادی و دینی ضعیف‌تری برخوردارند، ممکن است این رفتارها مورد پذیرش قرار گیرند و به‌عنوان فرهنگ ترویج شوند؛ در حالی که با پیشینه و ارزش‌های فرهنگی جامعه دیگر تناسبی ندارند و حتی در تقابل با آن قرار می‌گیرند.
مادی‌گرایی و تجمل‌گرایی؛ از مصادیق رفتارهای ضدفرهنگی
این کارشناس ارشد مدیریت فرهنگی، مادی‌گرایی و تجمل‌گرایی را از جمله رفتارهای مغایر با فرهنگ ایرانی و اسلامی دانست و گفت: انسان موجودی کمال‌گراست و در طول زندگی برای دستیابی به کمال، خوشبختی، آرامش، سعادت و قرب الهی تلاش می‌کند. تأمین نیازهای مادی مانند غذا، پوشاک، مسکن و امکان تحصیل در حد متعارف نیز برای رفع نیازهای انسانی و فراهم شدن زمینه پرداختن به امور روحی و معنوی ضرورت دارد.
وی افزود: با این حال، رواج مادی‌گرایی و تجمل‌گرایی در برخی گروه‌های اجتماعی، هم برای خود این افراد و هم برای سایر اعضای جامعه مشکل‌آفرین است. از نگاه این افراد، داشتن خانه‌های بزرگ در مناطق شمال شهر و اعیان‌نشین، خودروهای لوکس و گران‌قیمت، لباس‌های فاخر و برخورداری از مظاهر تجمل، نوعی فرهنگ مطلوب محسوب می‌شود.
علوی با اشاره به اینکه این افراد بخش محدودی از جمعیت جامعه را تشکیل می‌دهند، اظهار کرد: نمایش داشته‌های مادی و تجملاتی در برابر عموم مردم می‌تواند به شکل‌گیری و گسترش یک رفتار ضدفرهنگی منجر شود و به‌ویژه بر افرادی که از وضعیت مالی مناسبی برخوردار نیستند و امکان فراهم کردن چنین شرایطی را ندارند، تأثیر منفی بگذارد؛ بنابراین ضرورتی ندارد افراد، امکانات و داشته‌های تجملاتی خود را در معرض دید عموم قرار دهند و به ترویج این سبک زندگی بپردازند.
پوشش و حفظ هویت فرهنگی جامعه
وی در ادامه، برهنگی را از دیگر مصادیق رفتارهای مغایر با فرهنگ ایرانی و اسلامی برشمرد و بیان کرد: انسان از آغاز خلقت، متناسب با شرایط فیزیولوژیک و آناتومی بدن خود، بخش‌هایی از اندامش را می‌پوشانده است؛ البته نوع پوشش در جوامع مختلف با توجه به فرهنگ دینی، مذهبی و اخلاقی آن‌ها تفاوت دارد.
علوی با اشاره به تأکید آموزه‌های اسلامی بر پوشش زنان و مردان گفت: فرهنگ پوشیدگی در جوامع مسلمان، بر اساس دستورات دین اسلام، از گذشته وجود داشته است. این فرهنگ در ایران نیز حتی پیش از ورود اسلام به این سرزمین سابقه داشته و می‌توان نمونه‌هایی از آن را در آثار تاریخی، تصاویر و نقوش به‌جامانده مشاهده کرد.
مدیرکل هماهنگی امور فرهنگی و رفاهی معاونت امور گردشگری و زیارت استانداری فارس ادامه داد: امروزه تحت تأثیر برخی فرهنگ‌های دیگر، از جمله فرهنگ کشورهای غربی، این ارزش برای بخشی از افراد کمرنگ شده و رفتارهایی در تقابل با فرهنگ پوشیدگی رواج یافته است. این موضوع صرفاً به نداشتن روسری یا حجاب محدود نمی‌شود، بلکه ترویج برخی لباس‌ها، نوشته‌ها و نمادهای بیگانه و الگوهای برگرفته از قهرمانان، ورزشکاران، خوانندگان و چهره‌های جوامع غربی نیز می‌تواند فرهنگ ایرانی و اسلامی را در ابعاد مختلف تحت تأثیر قرار دهد.
قانون‌گریزی در رانندگی، رفتاری ضدفرهنگی است
علوی رعایت نکردن قوانین راهنمایی و رانندگی را از دیگر مصادیق رفتارهای ضدفرهنگی دانست و اظهار کرد: ماشین‌آلات و فناوری‌های جدید برای رفاه و آسایش مردم و صرفه‌جویی در هزینه و زمان ساخته شده‌اند و وسایل نقلیه موتوری مانند خودرو و موتورسیکلت نیز با همین هدف مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما استفاده صحیح از این وسایل مستلزم رعایت قوانین و مقررات مربوط به آن‌هاست.
وی افزود: قوانین راهنمایی و رانندگی به‌گونه‌ای تدوین شده‌اند که سلامت رانندگان، سرنشینان وسایل نقلیه و عابران پیاده را تأمین کنند و رعایت آن‌ها در هر جامعه‌ای نشان‌دهنده سطح فرهنگ و قانون‌مداری مردم است.
این کارشناس ارشد مدیریت فرهنگی با اشاره به برخی تخلفات رانندگی گفت: رعایت نکردن سرعت مطمئنه، انحراف ناگهانی به چپ، صحبت با تلفن همراه هنگام رانندگی، بوق زدن‌های ممتد و بی‌مورد، بوق زدن در محل‌های ممنوع و هنگام تعارف، سلام و خداحافظی، نبستن کمربند ایمنی، سوار کردن مسافر بیش از ظرفیت مجاز، توقف روی خطوط عابر پیاده و بی‌توجهی به چراغ راهنمایی از جمله رفتارهایی هستند که علاوه بر تخلف قانونی، مصداق بی‌توجهی به فرهنگ صحیح رانندگی محسوب می‌شوند.
وی تأکید کرد: چنین رفتارهایی می‌توانند برای راننده، اطرافیان و سایر اعضای جامعه خسارت به همراه داشته باشند و لازم است این عادت‌های نادرست در جامعه اصلاح شوند.
احترام به بزرگان و سالخوردگان، سنتی که نباید کمرنگ شود
علوی احترام و محبت به بزرگان را از سنت‌های ارزشمند جامعه ایرانی و از آموزه‌های مورد تأکید دین اسلام دانست و گفت: در این فرهنگ، احترام به بزرگان، سالمندان و سالخوردگان و حتی کودکان و افراد کم‌سن‌وسال مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به برخی رفتارهای رایج در گذشته اظهار کرد: در گذشته، افراد در جمع‌هایی که بزرگان حضور داشتند، به احترام آن‌ها از دراز کردن پا در مقابلشان خودداری می‌کردند و پیش از آنان سخن نمی‌گفتند. همچنین در مکان‌های عمومی مانند اتوبوس، جای خود را به سالمندان می‌دادند و در صف‌های مختلف تلاش می‌کردند امور این افراد زودتر انجام شود.
مدیرکل هماهنگی امور فرهنگی و رفاهی معاونت امور گردشگری و زیارت استانداری فارس ادامه داد: احترام به پیشکسوتان در ورزش نیز جایگاه ویژه‌ای داشت و همواره از بزرگان، پیشکسوتان و پهلوانان با احترام یاد می‌شد.
وی با بیان اینکه این فرهنگ ارزشمند تحت تأثیر برخی عوامل و ورود فرهنگ‌های بیگانه از طریق ماهواره، اینترنت و فضای مجازی در بخشی از جامعه کمرنگ شده است، افزود: به باور برخی افراد، کمرنگ شدن این فرهنگ حتی بر برکت زندگی اجتماعی نیز تأثیر گذاشته است؛ بنابراین لازم است این سنت انسانی و اسلامی بار دیگر در جامعه تقویت شود.
از رعایت نوبت تا احترام به حریم خصوصی دیگران
علوی با بیان اینکه مصادیق رفتارهای ضدفرهنگی به موارد یادشده محدود نمی‌شود، گفت: رعایت نکردن نوبت در صف‌ها، بلند صحبت کردن با تلفن همراه در مکان‌های عمومی مانند خیابان، تاکسی و اتوبوس، قرار دادن زباله در بیرون از منزل خارج از زمان جمع‌آوری یا در محلی غیر از محل تعیین‌شده، پرتاب زباله از خودرو و صدا کردن افراد با صدای بلند یا القاب ناشایست، از جمله رفتارهایی هستند که می‌توانند نظم و آرامش اجتماعی را مختل کنند.
وی ادامه داد: بلند بودن صدای تلویزیون یا ایجاد سروصدا در منزل و آپارتمان، به‌ویژه در ساعات استراحت همسایگان مانند ظهر و نیمه‌شب، رعایت نکردن فرهنگ آپارتمان‌نشینی، ایجاد مزاحمت برای بانوان با استفاده از الفاظ رکیک و متلک‌گویی یا توقف خودرو در کنار آنان، پارک کردن خودرو در پیاده‌رو و عبور خودرو یا موتورسیکلت از پیاده‌رو و مسیرهای ممنوع نیز از دیگر رفتارهای نادرست اجتماعی هستند.
این کارشناس ارشد مدیریت فرهنگی، اذیت و آزار حیوانات، معطل کردن بی‌دلیل مراجعه‌کنندگان و ارباب‌رجوع، سرک کشیدن به وسایل شخصی دیگران مانند تلفن همراه و تبلت و آلوده کردن طبیعت و محیط زیست را نیز از مصادیق رفتارهای ضدفرهنگی برشمرد.
اصلاح رفتارهای اجتماعی با بازگشت به هویت فرهنگی
علوی با تأکید بر اینکه بررسی و تشریح همه مصادیق رفتارهای ضدفرهنگی به زمان زیادی نیاز دارد و در این مجال نمی‌گنجد، اظهار کرد: یکی از بهترین راه‌های مقابله با این رفتارها، انجام ندادن آن‌ها و تذکر دادن به افرادی است که چنین رفتارهایی را در جامعه انجام می‌دهند.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد: با بازگشت به فرهنگ و هویت اصیل ایرانی و اسلامی، زمینه مقابله با رفتارهای ضدفرهنگی فراهم شود و جامعه بتواند علاوه بر حفظ و تقویت ارزش‌های فرهنگی خود، این فرهنگ غنی را به دیگر نقاط جهان نیز معرفی و صادر کند.
انتهای پیام
