حجت الاسلام والمسلمین محمد عربشاهی در گفت‌وگو با ایسنا، با تاکید بر ضرورت عبور از پژوهش‌های صرفاً نظری، ضمن اشاره به فراخوان سالانه طرح شهید وزوایی بنیاد ملی نخبگان که مجموعه‌ای از سوابق علمی، پژوهشی، آموزشی، فرهنگی و اجرایی متقاضیان مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و تنوع موضوعات پژوهشی خود در حوزه‌های فقه خانواده، مسائل کیفری و مدیریت کمبود کالا اظهار کرد: آنچه این موضوعات را به یکدیگر پیوند می‌دهد، تلاش برای پاسخ‌گویی به مسائل واقعی زندگی انسان و جامعه از منظر فقه و حقوق اسلامی است. اگرچه این مباحث در نگاه نخست به حوزه‌های متفاوتی تعلق دارند، اما نقطه اشتراک آن‌ها شناسایی یک مسئله و تلاش برای دستیابی به پاسخی علمی، مستدل و کاربردی است.
عضو هیأت علمی پژوهشکده علوم اسلامی رضوی افزود: پژوهشگر باید ضمن شناخت دقیق میراث فقهی و اصول استنباط، بتواند میان مباحث بنیادین و نیازهای جدید جامعه ارتباط برقرار کند. بر همین اساس، در انتخاب موضوعات پژوهشی تلاش کرده‌ام تنها به مباحث نظری و تکراری بسنده نکنم و مسائل و نیازهای اجتماعی را نیز مدنظر قرار دهم.
وی با بیان اینکه موضوعاتی مانند معیارهای هم‌کفویی زوجین در شکل‌گیری و استحکام خانواده تأثیرگذار هستند، اظهار کرد: در حوزه مسائل کیفری نیز بررسی مبانی و احکام مجازات‌ها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌های فقه اسلامی برای پاسخ‌گویی به مسائل حقوقی کمک کند. بنابراین، توجه به مسائل مبتلابه جامعه باید یکی از معیارهای اصلی در جهت‌دهی به فعالیت‌های پژوهشی باشد.
تبیین معیارهای فقهی؛ راهکاری برای کاهش تصمیم‌های سلیقه‌ای
عربشاهی در تشریح کارکرد مطالعات فقهی در حل مسائل اجتماعی، به پژوهش در زمینه کفائت زوجین اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعات مهم در فقه خانواده، شناخت معیارهای تناسب میان زن و مرد برای ازدواج است. در این زمینه باید بررسی شود که آیا ملاک‌های هم‌کفویی صرفاً به ایمان و اخلاق محدود می‌شوند یا شرایط اجتماعی و خانوادگی نیز در این مسئله تأثیر دارند.
وی افزود: اهمیت چنین پژوهشی در بررسی دیدگاه مذاهب اسلامی و تحلیل مبانی فقهی و حقوقی برای روشن شدن معیارهای معتبر کفائت و حدود تأثیر هر یک از آن‌هاست. نتایج این مطالعات می‌تواند به خانواده‌ها در اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه‌تر برای ازدواج کمک کند و زمینه پرهیز از سخت‌گیری‌ها و معیارگذاری‌های غیرموجه را فراهم آورد.
این پژوهشگر علوم اسلامی تصریح کرد: یافته‌های چنین تحقیقاتی برای مشاوران خانواده و قانون‌گذاران نیز قابل استفاده است و می‌تواند شناخت دقیق‌تری از مبانی فقهی و حقوقی این موضوع در اختیار آنان قرار دهد. در واقع، ارزش و فایده پژوهش فقهی زمانی آشکار می‌شود که بتواند مسائل مورد ابتلای مردم را از برداشت‌های پراکنده و سلیقه‌ای خارج کند و با روشی علمی، ضوابط و معیارهای معتبر را تبیین کند.
ظرفیت آستان قدس رضوی برای تبدیل دانش دینی به راهکارهای اجتماعی
عضو هیأت علمی پژوهشکده علوم اسلامی رضوی بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی درباره نقش این مجموعه در مسیر علمی و پژوهشی خود اظهار کرد: حضور در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی فرصت بهره‌مندی از فضای علمی و پژوهشی و همچنین ارتباط نزدیک‌تر با مسائل و نیازهای فکری، فرهنگی و اجتماعی جامعه را فراهم کرده است.
وی ادامه داد: فعالیت در مجموعه‌ای با پیشینه علمی غنی و برخوردار از معارف اهل‌بیت(ع)، در کنار فرصت‌های علمی، مسئولیت توجه به مسائل واقعی جامعه و ارائه پاسخ‌های مستند و راهگشا را نیز به همراه دارد.
عربشاهی، حضور پژوهشگران متخصص در رشته‌های مختلف، دسترسی به منابع و میراث علمی ارزشمند، امکان انجام مطالعات میان‌رشته‌ای و ارتباط با نهادهای علمی و فرهنگی را از جمله ظرفیت‌های این مجموعه دانست و بیان کرد: یکی از فرصت‌های مهم برای افزایش اثربخشی پژوهش‌ها، تقویت ارتباط میان گروه‌های تحقیقاتی و دستگاه‌های اجرایی و اجتماعی است.
وی افزود: در این مسیر باید ابتدا مسائل و نیازهای واقعی جامعه شناسایی شوند، سپس در قالب طرح‌های پژوهشی دقیق مورد بررسی قرار گیرند و در نهایت نتایج تحقیقات به پیشنهادها و راهکارهای کاربردی تبدیل شوند تا مدیران و تصمیم‌گیران نیز بتوانند از آن‌ها استفاده کنند.
این پژوهشگر با تأکید بر نقش نهادهای علمی دینی در پاسخ‌گویی به مسائل روز جامعه گفت: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی می‌تواند با تقویت چنین فرایندی، در تبدیل معارف اسلامی و ظرفیت‌های علمی حوزه به راهکارهایی متناسب با نیازهای روز جامعه نقش مؤثرتری ایفا کند.
حمایت از طلاب مستعد باید از شناسایی استعداد تا بهره‌برداری از آثار ادامه یابد
عربشاهی با اشاره به ضرورت حمایت از استعدادهای پژوهشی حوزه‌های علمیه اظهار کرد: طلاب مستعد برای تبدیل توانایی‌های علمی خود به پژوهش‌های اثرگذار، بیش از هر چیز به فرصت مناسب برای تمرکز بر فعالیت‌های تحقیقاتی و حمایت هدفمند نیاز دارند؛ چراکه استعداد علمی به‌تنهایی کافی نیست و فراهم شدن امکانات و مسیر رشد نیز اهمیت دارد.
وی حمایت مالی و معیشتی را یکی از ضرورت‌های این مسیر دانست و افزود: برخورداری از پشتوانه مالی می‌تواند به طلاب کمک کند تا با دغدغه کمتر و فرصت بیشتری به فعالیت علمی بپردازند. همچنین دسترسی به منابع معتبر و روزآمد، به‌ویژه منابع تخصصی فقهی، حدیثی و علوم اسلامی، از نیازهای اساسی پژوهشگران جوان است.
عضو هیأت علمی پژوهشکده علوم اسلامی رضوی ادامه داد: ایجاد زمینه ارتباط مستمر طلاب جوان با استادان و پژوهشگران باتجربه نیز اهمیت زیادی دارد تا بتوانند در انتخاب موضوع، شیوه تحقیق و انتشار آثار از راهنمایی‌های علمی آنان بهره‌مند شوند. در کنار این موارد، برگزاری کارگاه‌های تخصصی و مهارت‌افزایی در زمینه روش تحقیق، مقاله‌نویسی و استفاده از ابزارهای علمی جدید می‌تواند به ارتقای توان پژوهشی طلاب کمک کند.
وی با تأکید بر ضرورت جهت‌دهی استعدادهای علمی به سمت نیازهای جامعه تصریح کرد: شناسایی مسائل واقعی و اولویت‌دار و هدایت ظرفیت‌های پژوهشی به سمت این موضوعات باید مورد توجه قرار گیرد. نباید صرفاً از پژوهشگر مستعد انتظار تولید مقاله و کتاب داشت، بلکه لازم است زمینه دیده‌شدن، انتشار، حمایت و بهره‌برداری عملی از آثار او نیز فراهم شود.
عربشاهی خاطرنشان کرد: حمایت مؤثر از استعدادهای پژوهشی باید فرایندی مستمر باشد که از مرحله شناسایی استعداد آغاز شود و تا تبدیل ایده به محصول علمی و کمک به حل یک مسئله واقعی جامعه ادامه پیدا کند.
وی گفت: سوابق تبلیغی، فرهنگی و اجرایی نیز بخش دیگری از فعالیت‌های ارائه‌شده در طرح شهید وزوایی بود، اما به نظر می‌رسد آثار پژوهشی، به‌ویژه تألیف کتاب، انتشار مقالات علمی و اجرای طرح‌های تحقیقاتی، سهم بیشتری در انتخاب من داشته‌اند. البته همه این فعالیت‌ها را اجزای یک مسیر علمی پیوسته می‌دانم که هدف آن تولید و گسترش دانش و استفاده از ظرفیت‌های علمی برای پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه است.
انتهای پیام
