از بیماری‌های خاموش کلیوی و سنگ و کیست گرفته تا نارسایی کلیه و اختلالات مرتبط با فشارخون و دیابت، طیف گسترده‌ای از مشکلات می‌توانند سلامت این اندام‌ها را تحت تأثیر قرار دهند، بیماری‌هایی که شناخت عوامل خطر و توجه به نشانه‌های به‌ظاهر ساده آن‌ها می‌تواند در پیشگیری از عوارض جدی و حفظ عملکرد کلیه‌ها تعیین‌کننده باشد.
بیماری‌های اصلی کلیه معمولاً بدون درد هستند
نادر عزتی، جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به نقش حیاتی کلیه‌ها در حفظ سلامت و تعادل بدن اظهار کرد: کلیه‌ها به‌گونه‌ای در بدن آفریده شده‌اند که وظیفه حفظ ثبات و تعادل سیستم‌های مختلف بدن را بر عهده دارند و بدون عملکرد صحیح آن‌ها، فعالیت سیستم‌هایی مانند قلب، مغز و دستگاه گوارش نیز دچار اختلال می‌شود.
وی با بیان اینکه کلیه در واقع نقش تصفیه‌کننده بدن را ایفا می‌کند، افزود: هرگونه اختلال در عملکرد کلیه می‌تواند پیامدهای ناگواری برای سلامت فرد به دنبال داشته باشد.
وی با اشاره به نحوه فعالیت کلیه‌ها ادامه داد: عملکرد کلیه به‌صورت بخش‌بندی‌شده است و تمام قسمت‌های آن به‌طور هم‌زمان و پیوسته فعالیت نمی‌کنند، بلکه در شرایط استراحت، بخشی از کلیه مشغول فعالیت است و با افزایش فعالیت بدن، بخش‌های دیگری نیز وارد چرخه کار می‌شوند. به این ترتیب، قسمت‌های مختلف کلیه به‌صورت متناوب فعالیت و استراحت می‌کنند.
مصرف گوشت قرمز و فشار مضاعف بر کلیه‌ها
عزتی با اشاره به عواملی که می‌توانند فشار بیشتری به کلیه وارد کنند، مصرف گوشت قرمز را یکی از عوامل افزایش‌دهنده فشار کاری کلیه دانست و گفت: مصرف گوشت قرمز باعث می‌شود بخش‌های بیشتری از کلیه به‌طور هم‌زمان درگیر فعالیت شوند و فشار بیشتری را تحمل کنند.
عضو هیات علمی دانشگاه درباره ساختار محافظتی کلیه در بدن نیز اظهار کرد: کلیه‌ها در قسمت پشتی بدن و در میان عضلات قرار گرفته‌اند و در قسمت جلویی نیز از محافظت بافت‌های بدن برخوردارند. از آنجایی که کلیه‌ها در داخل بدن قرار دارند، در تصادفات، معمولاً آسیب چندانی نمی‌بینند.
این متخصص کلیه و مجاری ادراری با بیان اینکه بیماری‌های اصلی کلیه اغلب با درد همراه نیستند، تصریح کرد: یکی از مشکلات بیماری‌های کلیوی این است که فرد در بسیاری از موارد متوجه اختلال عملکرد کلیه نمی‌شود، بنابراین لازم است افراد مطابق توصیه پزشک معالج یا دستورالعمل‌های حوزه بهداشت، بررسی‌ها و آزمایش‌های دوره‌ای را انجام دهند.
وی سنگ کلیه را یکی از بیماری‌های شناخته‌شده این حوزه عنوان کرد و افزود: سنگ کلیه معمولاً با درد همراه است و در برخی موارد با دفع سنگ، مشکل برطرف می‌شود، اما بیماری‌های مهم‌تر کلیوی ممکن است بدون هیچ‌گونه درد مشخصی پیشرفت کنند.
عزتی با تشریح روند شکل‌گیری نارسایی کلیه گفت: نارسایی کلیه معمولاً به‌تدریج آغاز می‌شود و در مراحل ابتدایی ممکن است به بیماری مزمن کلیه تبدیل شود. در این مرحله، فرد احتمالاً احساس خطر نمی‌کند، چراکه بیماری الزاماً با درد همراه نیست و ممکن است تا مدت‌ها از اختلال عملکرد کلیه خود اطلاع نداشته باشد.
وی خستگی مزمن، بی‌حالی، رنگ‌پریدگی، ورم بدن و پف‌کردگی اطراف چشم را از جمله نشانه‌های اولیه مشکلات کلیوی برشمرد و افزود: گاهی در ساعات ابتدایی صبح، پاهای فرد دچار ورم می‌شود و وجود کف دائمی در ادرار و درد پهلو نیز می‌تواند از نشانه‌هایی باشد که نیازمند بررسی است.
وی با تأکید بر ضرورت بررسی این علائم اظهار کرد: در صورت مشاهده چنین نشانه‌هایی، انجام آزمایش‌های لازم ضروری است. یکی از مهم‌ترین این بررسی‌ها، آزمایش ادرار است، چراکه ادرار می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت عملکرد کلیه در اختیار پزشک قرار دهد.
عزتی ادامه داد: کلیه از طریق مجاری ادراری با محیط بیرون ارتباط دارد و به همین دلیل بررسی ادرار می‌تواند در شناسایی اختلالات عملکرد کلیه کمک‌کننده باشد. همچنین انجام سونوگرافی و آزمایش‌های دوره‌ای نباید فراموش شود.
این متخصص کلیه و مجاری ادراری با اشاره به اهمیت بررسی اندازه و وضعیت کلیه‌ها گفت: زمانی که اندازه کلیه از حد متوسط هشت سانتی‌متر پایین‌تر می‌آید، عملکرد تصفیه‌کنندگی آن نیز دچار اختلال می‌شود.
وی فشار خون و دیابت را از دشمنان اصلی کلیه‌ها دانست و افزود: این دو بیماری می‌توانند به عملکرد کلیه آسیب وارد کنند، بنابراین کنترل و بررسی منظم فشار خون و قند خون از اهمیت زیادی برخوردار است.
هر سوزش ادراری به معنای عفونت نیست
عزتی در ادامه با اشاره به بیماری‌های مثانه اظهار کرد: هرگونه سوزش ادرار الزاماً به معنای عفونت نیست و از طرف دیگر، هر عفونتی نیز قرار نیست خطرناک باشد، اما سوزش ادرار همراه با مشاهده خون در ادرار باید حتماً مورد بررسی قرار گیرد.
وی افزود: در چنین شرایطی لازم است احتمال وجود تومورها، بیماری‌های عفونی اختصاصی و بیماری‌های خودایمنی مثانه بررسی شود، چراکه برخی از این بیماری‌ها به‌تدریج کارایی مثانه را کاهش می‌دهند و حتی می‌توانند باعث بازگشت ادرار به سمت کلیه شوند.
وی با اشاره به عوارض اختلال عملکرد مثانه در بیماران مبتلا به دیابت گفت: گاهی فرد مبتلا به دیابت زمانی برای درمان مراجعه می‌کند که بیماری به مراحل پیشرفته رسیده است. در چنین شرایطی ممکن است مثانه بزرگ‌تر شده و ادرار به‌طور کامل تخلیه نشود که این مسئله می‌تواند زمینه‌ساز نارسایی کلیه شود.
بزرگ شدن پروستات از میانسالی آغاز می‌شود
عزتی به بیماری‌های پروستات در مردان اشاره کرد و گفت: بزرگ شدن پروستات معمولاً از حدود ۳۵ سالگی در مردان آغاز می‌شود و با افزایش سن، احتمال بزرگ‌تر شدن آن و همچنین بروز سرطان پروستات وجود دارد.
وی ادامه داد: بیماری‌های پروستات در سنین پایین‌تر ممکن است بیشتر با عفونت خود را نشان دهند، اما با افزایش سن، مشکلاتی مانند انسداد مسیر ادرار، نارسایی کلیه و فتق نیز ممکن است بروز پیدا کنند.
وی با اشاره به ضرورت انجام آزمایش‌های تشخیصی افزود: آزمایش PSA و سایر بررسی‌های مرتبط می‌توانند در ارزیابی وضعیت پروستات و تشخیص بیماری‌های احتمالی کمک‌کننده باشند.
عزتی اظهار کرد: جراحی در سرطان پروستات لزوماً به بهبود بیماری منجر نمی‌شود و در برخی موارد ممکن است فایده‌ای نداشته باشد، البته این موضوع به معنای آن نیست که بیماران از همان ابتدای تشخیص دچار نگرانی شوند و تمام وقت و انرژی خود را صرف ترس از این بیماری کنند.
وی با اشاره به اهمیت سابقه خانوادگی در ابتلا به سرطان پروستات گفت: مردانی که پدر یا برادرشان سابقه ابتلا به سرطان پروستات داشته‌اند، باید از سن ۴۰ سالگی اقدامات پیشگیرانه و آزمایش‌های مربوط به بررسی پروستات را آغاز کنند.
۹۰ درصد کیست‌های کلیه خوش‌خیم هستند
یک فوق تخصص کلیه در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به مشاهده کیست در بسیاری از سونوگرافی‌های کلیه گفت: حدود ۹۰ درصد کیست‌های کلیه خوش‌خیم هستند و معمولاً ارتباطی با بیماری ندارند، اما کیست‌های بزرگ یا کیست‌هایی که رشد سریعی دارند باید تحت بررسی و پیگیری پزشکی قرار گیرند.
سید صدرالدین راثی هاشمی با اشاره به اهمیت کلیه به عنوان یکی از اندام‌های مهم بدن، گفت: کلیه وظیفه مهمی در حفظ تعادل آب و املاح بدن و دفع مواد زائد دارد و برای حفظ سلامت این اندام باید از بروز اختلال در عملکرد آن جلوگیری کرد، چراکه اختلال در عملکرد کلیه می‌تواند بر سایر اندام‌های بدن نیز تأثیرگذار باشد.
وی افزود: اگر عملکرد کلیه دچار اختلال شود، این مسئله می‌تواند بر فشارخون و قلب تأثیر بگذارد و در صورت بالا بودن فشارخون، احتمال نارسایی قلب افزایش می‌یابد و در ادامه، اختلال عملکرد قلب می‌تواند بر مغز نیز تأثیرگذار باشد، بنابراین دو اندام مهم بدن یعنی قلب و مغز نیز ممکن است دچار عارضه شوند.
وی با بیان اینکه کلیه سالم کلیه‌ای است که عملکرد طبیعی داشته باشد، اظهار کرد: با انجام آزمایش‌های لازم و بررسی‌های تصویربرداری می‌توان متوجه شد که عملکرد کلیه طبیعی است یا خیر. کلیه بسیاری از مواد را از بدن دفع می‌کند که دو مورد از مهم‌ترین آن‌ها کراتینین و اوره هستند و افزایش میزان این دو ماده در خون می‌تواند نشانه‌ای از اختلال در عملکرد کلیه باشد.
فشارخون، دیابت و چاقی از عوامل تهدیدکننده سلامت کلیه هستند
راثی هاشمی با اشاره به اهمیت آزمایش ادرار در تشخیص اختلالات کلیوی، گفت: در آزمایش ادرار نیز علائمی وجود دارد که می‌تواند نشان‌دهنده مشکل در عملکرد کلیه باشد، یکی از این موارد وزن مخصوص ادرار است که کاهش آن می‌تواند نشان‌دهنده اختلال عملکرد کلیه باشد. وجود پروتئین یا خون در ادرار نیز می‌تواند نشان دهد که کلیه دچار مشکل شده است.
این فوق تخصص کلیه با اشاره به بیماری‌هایی که می‌توانند در آینده به کلیه آسیب وارد کنند، بیان کرد: فشارخون، دیابت، چاقی بیش از حد و مصرف برخی داروهایی که می‌توانند به کلیه آسیب برسانند، از جمله عواملی هستند که سلامت کلیه را تهدید می‌کنند و افراد مبتلا به این شرایط باید به صورت منظم تحت بررسی و چکاپ قرار گیرند.
راثی هاشمی افزود: با افزایش سن نیز معمولاً توصیه می‌شود افراد پس از ۴۰ سالگی، سالانه یک‌بار چکاپ شوند که این بررسی‌ها شامل آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های لازم است.
مصرف نمک و چاقی بر عملکرد کلیه تأثیر می‌گذارند
وی با تأکید بر اهمیت رژیم غذایی در سلامت کلیه، اظهار کرد: میزان مصرف نمک در سلامت کلیه اهمیت دارد، به‌خصوص در افرادی که سابقه فشارخون دارند. در افرادی که زمینه ژنتیکی فشارخون دارند، مصرف زیاد نمک می‌تواند باعث شود فرد در سن پایین‌تری به فشارخون مبتلا شود، بنابراین نمک می‌تواند آغازکننده یا تشدیدکننده فشارخون باشد.
وی با اشاره به تأثیر چاقی بر سلامت کلیه، گفت: چاقی به صورت مستقیم بر کلیه تأثیر می‌گذارد و در افرادی که زمینه ابتلا به فشارخون دارند، می‌تواند زمینه‌ساز فشارخون و دیابت شود و هر دو بیماری نیز بر عملکرد کلیه تأثیرگذار هستند.
وی درباره تأثیر ورزش بر کلیه نیز اظهار کرد: ورزش‌های باشگاهی و ایزومتریک تا حدی مناسب هستند، اما انجام بیش از حد این ورزش‌ها می‌تواند به دلیل افزایش حجم عضلات بر کلیه تأثیر بگذارد و موجب بزرگ شدن کلیه شود. بزرگ شدن کلیه نیز می‌تواند بر فشار آن تأثیر بگذارد، به‌خصوص زمانی که فرد از موادی مانند کراتین استفاده کند و در نتیجه فشار بر کلیه افزایش یابد.
راثی هاشمی ادامه داد: ورزش‌های معمولی و هوازی مانند پیاده‌روی مشکلی برای کلیه ایجاد نمی‌کنند و انجام این نوع فعالیت‌های ورزشی توصیه می‌شود.
مصرف آب کافی از تشکیل و بزرگ شدن سنگ کلیه جلوگیری می‌کند
وی با تأکید بر اینکه مصرف آب بیشتر باعث می‌شود جریان خون در طول روز به خوبی انجام شود و فشار روی کلیه کاهش یابد، خاطرنشان کرد: به‌خصوص در افرادی که زمینه تشکیل سنگ کلیه دارند، مصرف آب می‌تواند تا ۵۰ درصد از ایجاد و بزرگ شدن سنگ جلوگیری کند.
این فوق تخصص کلیه توصیه کرد: افرادی که زمینه تشکیل سنگ کلیه دارند، روزانه بین هشت تا ۱۲ لیوان آب مصرف کنند.
راثی هاشمی با اشاره به اینکه حدود ۹۰ درصد کیست‌های کلیه خوش‌خیم هستند و مشکلی ایجاد نمی‌کنند، گفت: این کیست‌ها بیشتر با افزایش سن ایجاد می‌شوند و از حدود ۳۰ سالگی به بعد ممکن است در کلیه دیده شوند، بنابراین در بیشتر موارد بیماری محسوب نمی‌شوند و جای نگرانی ندارند. بیشتر کیست‌هایی که در سونوگرافی گزارش می‌شوند، از همین نوع هستند.
وی افزود: اگر کیست بسیار بزرگ باشد، باید پیگیری شود. همچنین اگر کیست طی دو تا سه ماه، دو یا سه برابر رشد کند، نیازمند بررسی است، اما اگر رشد آن در حد طبیعی باشد، معمولاً نگرانی خاصی وجود ندارد.
کلیه پلی‌کیستیک، بیماری ارثی با احتمال پیشرفت به نارسایی کلیه
وی با اشاره به کیست‌های بیماری‌زا، بیان کرد: حدود ۱۰ درصد کیست‌ها، کیست‌های بیماری هستند که به آن‌ها کلیه پلی‌کیستیک گفته می‌شود. این بیماری معمولاً در افراد زیر ۳۰ سال خود را نشان می‌دهد و عامل آن ارثی و ژنتیکی است. به‌خصوص اگر بیماری در سنین زیر ۲۰ سال نیز دیده شود، فرد باید تحت نظر باشد، چراکه این افراد مستعد ابتلا به فشارخون و سنگ کلیه هستند و در بیش از ۵۰ درصد موارد ممکن است بیماری به سمت نارسایی کلیه پیش برود.
این فوق تخصص کلیه درباره نارسایی پیشرفته کلیه نیز گفت: اگر نارسایی کلیه پیشرفته باشد و عملکرد کلیه به کمتر از ۱۰ درصد برسد، دو روش برای جایگزینی عملکرد کلیه وجود دارد که یکی از آن‌ها موقت است و به آن دیالیز گفته می‌شود، اما درمان قطعی نارسایی پیشرفته کلیه، پیوند کلیه است.
وی ادامه داد: پیوند کلیه می‌تواند از فرد زنده، به‌خصوص از بستگان، یا از فردی که برای اهدای عضو اقدام کرده است انجام شود و در مواردی نیز کلیه از فرد دچار مرگ مغزی اهدا می‌شود.
راثی هاشمی در تشریح علت وجود پروتئین در ادرار، اظهار کرد: زمانی که جریان خون به کلیه می‌رسد، از طریق مویرگ‌ها فیلتر می‌شود و موادی که در خون وجود دارند وارد کلیه می‌شوند. پروتئین نیز جزئی از این مواد است که می‌تواند به صورت طبیعی وارد کلیه شود، اما کلیه این مواد را دوباره جذب می‌کند و مواد زائد را دفع کرده و در نهایت خون تصفیه می‌شود.
وی افزود: اگر میزان پروتئین موجود در ادرار بیش از حد طبیعی باشد، به این معناست که در محل فیلتر شدن خون در کلیه آسیب وجود دارد و مقدار زیادی پروتئین وارد ادرار می‌شود. افزایش دفع پروتئین در ادرار می‌تواند نشانه آسیب کلیه باشد که بیشتر در بیماری‌های گلومرولی دیده می‌شود.
این فوق تخصص کلیه با اشاره به اینکه فشارخون، دیابت و چاقی نیز می‌توانند باعث افزایش دفع پروتئین و آسیب به کلیه شوند، اظهار کرد: برای کاهش دفع پروتئین باید فشار واردشده به کلیه کاهش یابد و در این راستا لازم است فشارخون اصلی کنترل و کاهش داده شود. همچنین برای کاهش فشار روی کلیه باید میزان مصرف پروتئین نیز کاهش یابد و میزان مصرف آن باید بین ۴۰ تا ۶۰ درصد باشد.
راثی هاشمی ادامه داد: چاقی نیز یکی از عوامل افزایش دفع پروتئین است و افراد دارای اضافه‌وزن باید برای رسیدن به وزن ایده‌آل اقدام کنند.
وی درباره تکرر ادرار شبانه نیز گفت: اگر فردی از نظر آزمایش‌ها سالم باشد اما شب‌ها چندین بار برای دفع ادرار از خواب بیدار شود، باید مورد بررسی قرار گیرد. از نظر علمی، یک‌بار بیدار شدن در طول شب برای دفع ادرار طبیعی است و بیشتر از آن غیرطبیعی محسوب می‌شود.
این فوق تخصص کلیه افزود: اگر حجم ادرار کم باشد یا دفع ادرار به صورت قطع و وصل انجام شود، ممکن است مشکل مربوط به مثانه باشد. در مردان، پروستات می‌تواند یکی از عوامل بروز این مشکل باشد و در زنان نیز مسائل مربوط به زایمان و افتادگی رحم می‌تواند در بروز علائم ادراری نقش داشته باشد.
وی تصریح کرد: یکی دیگر از علل افزایش دفع ادرار شبانه، اختلال در تغلیظ ادرار است که در این شرایط ادرار بیشتری تولید می‌شود. این مسئله می‌تواند منشأ ژنتیکی داشته باشد و همچنین ممکن است به دلیل نارسایی کلیه ایجاد شود، چراکه در صورت نارسا بودن کلیه، تغلیظ ادرار به خوبی انجام نمی‌شود، بنابراین در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به پزشک و انجام بررسی‌های لازم ضروری است.
انتهای پیام
