منوچهر گرجی در میزگرد تخصصی «علم در خدمت غذا، سلامت و محیط زیست؛ رویکرد صلح و توسعه آینده» که به مناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه در دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، اظهار کرد: در سال‌های گذشته تمرکز زیادی بر توسعه کشت آبی داشته‌ایم و همین موضوع فشار بر منابع آب کشور را افزایش داده است. در حالی که وسعت دیمزارها بیشتر از اراضی آبی است و ظرفیت قابل توجهی برای افزایش تولید در این بخش وجود دارد.
گرجی با اشاره به اقدامات انجام شده در قالب این طرح ادامه داد: در برخی مناطق، دستگاه‌ها و تجهیزات مورد نیاز وارد و روش‌های جدید به کشاورزان آموزش داده شد، اما در بخش‌هایی نیز به جای نهادینه کردن روش‌های صحیح تولید، بیشتر بر پرداخت تسهیلات و هزینه‌های بیمه تمرکز شد. در حالی که هدف اصلی باید تغییر پایدار شیوه‌های کشاورزی باشد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه کشاورزی جهان به سمت کشاورزی اکولوژیک و پایدار حرکت می‌کند، گفت: کشاورزی ارگانیک، کم نهاده و دقیق از جمله رویکردهایی هستند که در چارچوب کشاورزی پایدار قرار می‌گیرند و هر کدام مصادیق و روش‌های خاص خود را دارند. در این میان، تولید محصول سالم نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی توسعه کشاورزی حفاظتی در دیمزارها را یکی از راهکارهای مهم افزایش تولید دانست و اظهار کرد: اصلاح وضعیت خاک و بهبود ظرفیت نگهداری آب در آن، فرایندی کوتاه مدت نیست، با این حال، تجربه‌ها نشان داده است که حتی پس از دو تا سه سال اجرای این روش‌ها نیز می‌توان آثار مثبت آن را در تولید مشاهده کرد.
گرجی با اشاره به تفاوت شرایط کشاورزی در کشورهای مختلف بیان کرد: بخش عمده اراضی کشاورزی جهان دیم است و تنها حدود ۱۶ درصد از اراضی کشاورزی دنیا آبیاری می‌شود. البته شرایط دیمزارها در مناطق مختلف متفاوت است و در برخی کشورها میزان بارندگی به اندازه‌ای است که کشاورزان بیشتر با مسئله دفع آب اضافی و زهکشی زمین مواجه هستند.
وی افزود: در ایران نیز دیمزارها ظرفیت بالایی دارند و آینده کشاورزی پایدار کشور بیش از آنکه در توسعه کشت آبی باشد، به بهبود و احیای دیمزارها وابسته است. منظور از این موضوع، دیمزارهای کم‌بازده و رهاشده کنونی نیست، بلکه باید با اصلاح خاک، مدیریت رطوبت و اجرای روش‌های حفاظتی، ظرفیت تولید این اراضی را افزایش داد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به تجربه اجرای روش‌های حفاظتی در برخی مناطق کشور گفت: در مواردی در استان کرمانشاه، با وجود اینکه پس از عید نوروز بارندگی بسیار محدودی در حد حدود هشت میلی‌متر ثبت شده بود، محصول قابل برداشت به دست آمد؛ زیرا بارندگی‌های پیش از نوروز در خاک حفظ شده بود. این تجربه نشان می‌دهد که حتی پس از دو تا سه سال اجرای روش‌های اصلاحی، بهبود وضعیت خاک می‌تواند به حفظ رطوبت و تداوم تولید کمک کند.
گرجی تأکید کرد: اگر این روش‌ها به صورت مستمر و در یک دوره حدود ۱۰ ساله دنبال شوند، می‌توان به پایداری بیشتر تولید در دیمزارها امیدوار بود.
داده‌های معتبر می‌توانند زمینه‌ساز گفت و گوی سازنده در مناقشات آبی باشند
عاطفه پرورشی، عضو هیئت علمی گروه مهندسی آب و آبادانی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، گفت: رودخانه‌ها، تالاب‌ها، خاک و هوا بنیان‌های معیشت و سلامت جوامع هستند و هیچ جامعه‌ای در محیطی تخریب شده، با دسترسی ناعادلانه به آب و خاک و نگرانی دائمی درباره امنیت غذایی، نمی‌تواند به صلح و توسعه دست پیدا کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه آب و خاک به مرزهای سیاسی محدود نمی‌شوند، افزود: در مدیریت آب کشور نیز به تدریج این ضرورت مورد توجه قرار گرفت که مدیریت منابع باید به جای مرزبندی‌های استانی، در سطح حوزه‌های آبریز انجام شود.
پرورش با اشاره به وجود حوزه‌های آبریز فرامرزی در کشور از جمله حوزه ارس و منابع آب مشترک با عراق و افغانستان، اظهار کرد: طرح‌هایی مانند پروژه آب‌های مرزی و همچنین مسائل مربوط به اقدامات کشورهای بالادست، از جمله ترکیه، می‌تواند بر تأمین آب کشاورزی و نیازهای زیست محیطی اثر بگذارد. این مسائل با همکاری‌های بین‌المللی و درک مشترک از واقعیت‌ها قابل پیگیری و حل است.
پرورش با اشاره به آمارهای جهانی حوزه آب مطرح کرد: براساس آمارهای سال ۲۰۲۲، حدود ۲.۲ میلیارد نفر در جهان به خدمات آب آشامیدنی دسترسی نداشتند و به طور متوسط حدود ۷۲ درصد آب شیرین جهان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود. این ارقام صرفاً آمار نیستند و موضوعاتی مانند سلامت انسان، امنیت غذایی، فرصت‌های اقتصادی و نابرابری‌های اجتماعی را در خود دارند.
وی اندازه‌گیری دقیق جریان رودخانه‌ها، پایش آبخوان‌ها، ارزیابی کیفیت آب، پیش‌بینی خشکسالی و سیلاب را از جمله ظرفیت‌های علوم آب برای ایجاد درک مشترک از مسائل دانست و اظهار کرد: علم به تنهایی نمی‌تواند اختلافات را حل کند و به صلح منجر شود، اما می‌تواند گفت و گوها را از سطح حدس و اتهام‌زنی به سمت راه‌حل‌های قابل سنجش هدایت کند.
وی به مناقشات حوزه زاینده‌رود میان استان‌های چهارمحال و بختیاری، اصفهان و یزد اشاره کرد و گفت: با افزایش تنش‌های اجتماعی و طرح ادعاهای مختلف درباره برداشت آب، ضرورت تولید داده‌های دقیق بیش از گذشته احساس شد. اکنون با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، برداشت خودکار داده‌ها و پایش منابع آب زیرزمینی می‌توان اطلاعات روشن‌تری درباره محل و زمان برداشت آب و نحوه مصرف آن به دست آورد.
انتهای پیام
