نخستین دوره جایزه «شهاب» و آیین اعطای نشان طاهری شهاب، به یاد سیدمحمد طاهری شهاب، مصحح و پژوهشگر برجسته مازندران، به همت مدیریت اسناد و کتابخانه ملی مازندران، خانه فرهنگ استاد حسین شهسوارانی و با همکاری دانشگاه ملی مهارت استان چهارشنبه ۲۰ آبان در دانشگاه ملی مهارت ساری برگزار شد.
در این مراسم، ضمن بررسی اهمیت تاریخ‌نگاری محلی و ضرورت گسترش مطالعات مازندران‌شناسی، ۱۰ اثر منتخب معرفی شدند و کتاب فرهنگ نام‌های تبری؛ با تکیه بر مبانی زبان‌شناسی، نوشته محمدصالح ذاکری جایزه اصلی نخستین دوره را به خود اختصاص داد.
جایزه شهاب؛ تلاشی برای معرفی پژوهش‌های معتبر مازندران
سید رحیم موسوی ساروی، مدیر اسناد و کتابخانه ملی مازندران، در این مراسم درباره شکل‌گیری جایزه و انتخاب نام شهاب گفت: برای انتخاب نام این جایزه، نامی برازنده‌تر از شهاب نمی‌توانستیم بیابیم. این جایزه تنها جنبه مادی ندارد و بیش از آن، دارای ارزش معنوی در حوزه مازندران‌شناسی است.
وی افزود: هیات داوران آثار منتشرشده در حوزه مازندران‌شناسی را به‌صورت سالانه بررسی می‌کنند و نتایج آن در هفته مازندران معرفی می‌شود. از میان ۱۰ اثر منتخب، یک کتاب جایزه اصلی را دریافت می‌کند.
موسوی ساروی هدف از برگزاری این رویداد را جلب توجه جامعه علمی، کتاب‌دوستان و فرهیختگان به آثار مازندران‌شناسی، گرامی‌داشت یاد بزرگان و معرفی پژوهش‌های ارزشمند این حوزه عنوان کرد و گفت: در این مراسم از پدیدآورندگان ۱۰ اثر منتخب به پاس استمرار فعالیت‌های پژوهشی و تولید آثار قابل‌استناد قدردانی می‌شود. .
مدیر اسناد و کتابخانه ملی مازندران با تاکید بر اهمیت حمایت جمعی از فعالیت‌های فرهنگی و پژوهشی اظهار کرد: ماندگاری یک اثر و رویداد فرهنگی با همیاری جمعی و حمایت نهادهای فرهنگی و خیّران تسهیل می‌شود. خانه فرهنگ استاد حسین شهسوارانی، انجمن فرهنگی تبرستان و برخی مجموعه‌های دیگر از جمله مشوقان و حامیان ما در برگزاری این رویداد بودند.
تاریخ‌نگاری محلی؛ راهی برای بازگشت نسل جوان به تاریخ
علی رستم‌نژاد نشلی، پژوهشگر تاریخ محلی و مدرس دانشگاه، در این مراسم با اشاره به ضرورت تمرکززدایی و مشارکت در تاریخ‌نگاری اظهار کرد: تاریخ‌نگاری در ایران از گفتمان‌های سیاسی اثر پذیرفته و سابقه توجه به نقش مردم و گروه‌های مختلف اجتماعی در روایت تاریخ به دوره مشروطه بازمی‌گردد.
وی افزود: تغییر نگرش در تاریخ‌نگاری موجب شد توجه مورخان از طبقات فرادست به گروه‌هایی که پیش‌تر کمتر در روایت‌های رسمی دیده می‌شدند، گسترش یابد. بسیاری از این گروه‌ها کنشگران واقعی رویدادهای تاریخی بودند، اما نقش آنها در روایت‌های تاریخی نادیده گرفته شده است.
این پژوهشگر با اشاره به گروه‌هایی که در تحولات تاریخی نقش مؤثر داشتند اما پس از پیروزی سهمی از ساختار جدید نبردند، از آنان به‌عنوان «فاتحان بی‌تاج» یاد کرد و گفت: تاریخ‌نگاری نباید به موضوعات و گروه‌های خاص محدود شود؛ چراکه در این صورت به روایتی متقن و جامع دست نخواهیم یافت.
رستم‌نژاد نشلی با بیان این که نسل جوان دچار نوعی تاریخ‌گریزی شده است، تاریخ‌نگاری محلی را یکی از راهبردهای آشتی دوباره جامعه با گذشته دانست و افزود: لذت تاریخ‌خوانی زمانی به تجربه‌ای عمیق‌تر تبدیل می‌شود که افراد در تاریخ‌نگاری مشارکت داشته باشند یا دست‌کم نقش آنان در روایت‌های تاریخی دیده شود.
وی همچنین با اشاره به پیوند هویت و تاریخ گفت: یکی از وظایف مورخان محلی، حفظ بهداشت تاریخی جامعه است. هویت بر تمایز استوار است، اما تمرکز بیش از اندازه بر تمایزها می‌تواند به واگرایی منجر شود. اگر تمایزطلبی با توجه به اشتراکات ملی همراه باشد، به همگرایی خواهد انجامید.
این پژوهشگر، مقیاس را هسته سخت تاریخ‌نگاری محلی دانست و اظهار کرد: هرچه مقیاس پژوهش کوچک‌تر باشد، وضوح و اطلاعات بیشتری به دست می‌آید و امکان بررسی و پوشش پدیده‌های بیشتری فراهم می‌شود.
ضرورت ایجاد بانک جامع آثار مازندران‌شناسی
علی ذبیحی، پژوهشگر فرهنگ و زبان مازندران، دیگر سخنران این مراسم بود که به راهکارهای توسعه مطالعات مازندران‌شناسی و موضوعات مغفول در این حوزه پرداخت.
وی با اشاره به جایگاه آثار طاهری شهاب در پژوهش‌های مازندران‌شناسی اظهار کرد: آثار بسیاری در مازندران منتشر می‌شود، اما این آثار از نظامی مدون برای ثبت، دسته‌بندی و دسترس‌پذیری برخوردار نیستند. ضروری است منابع مرتبط با تاریخ و فرهنگ مازندران در مرکزی مشخص گردآوری و سازمان‌دهی شوند.
ذبیحی ایجاد بانک جامع آثار منتشرشده یا کتابنامه مازندران را از نخستین ضرورت‌های این حوزه دانست و افزود: این کتابنامه باید همه منابع، از مقالات و نسخه‌های خطی تا اسناد، یادداشت‌ها و کتاب‌ها را دربرگیرد و به شکل الفبایی، موضوعی و تاریخی تدوین شود.
وی همچنین بر ضرورت نمایه‌سازی دیجیتال مقالات و منابع مکتوب و دسترسی عمومی به آنها تاکید کرد و گفت: نمایه‌سازی دیجیتال، روند پژوهش را تسریع و دسترسی پژوهشگران و علاقه‌مندان از سراسر جهان به منابع مازندران‌شناسی را تسهیل خواهد کرد.
این پژوهشگر تشکیل بانک اطلاعاتی پژوهش‌های در دست انجام را نیز ضروری دانست و اظهار کرد: چنین مرکزی از تولید آثار تکراری جلوگیری می‌کند، زمان پژوهش را کاهش می‌دهد و زمینه همکاری‌های مشترک میان پژوهشگران را فراهم می‌آورد.
ذبیحی با انتقاد از انتشار برخی آثار بدون نقد و ارزیابی تخصصی، نقد علمی کتاب‌ها را عاملی برای ارتقای کیفیت پژوهش‌ها دانست و بر ضرورت بهره‌گیری نویسندگان از نظر متخصصان پیش از انتشار آثار تاکید کرد.
وی تدوین تاریخ مازندران در دوران معاصر، تاریخ ادارات و دوایر اداری، نسخه‌برگردان و فهرست‌نگاری نسخه‌های خطی و اسناد، انتشار عکس‌های تاریخی و اجتماعی، تصحیح دیوان‌ها و نسخه‌های خطی و ترجمه سفرنامه‌های مازندران را از دیگر ضرورت‌های پژوهشی این حوزه برشمرد.
تدوین اطلس جامع صنایع‌دستی، فرهنگ جامع جای‌نام‌های شفاهی، اطلس طوایف و خاندان‌ها و استخراج نمایه اعلام نیز از دیگر موضوعاتی بود که ذبیحی بر ضرورت توجه به آنها تاکید کرد.
معرفی ۱۰ اثر منتخب نخستین دوره جایزه شهاب
در ادامه مراسم و پس از قرائت بیانیه هیات داوران، ۱۰ اثر منتخب نخستین دوره جایزه شهاب معرفی شدند. این آثار شامل کتاب «تاریخ جنگ‌های بابیان در مازندران» با تصحیح و پژوهش محمدحسین سلیمانی، «تاریخ منظوم دارالمرز (مازندران، گیلان و استرآباد در نسخه تاریخ شاه عباس یکم)» با تصحیح و پژوهش شهرام قلی‌پور گودرزی، «نگاهی گذرا به دستور زبان مازندرانی پسند (بر پایه گویش مردم عباس‌آباد، چالوس و کلاردشت)» نوشته حسینعلی قربان‌پسندی، «دستور زبان تبری (مازندرانی) بر پایه گفتار گویشوران البرز میانی» اثر نصرالله هومند، «فرهنگ نام‌های تبری، با تکیه بر مبانی زبان‌شناسی» نوشته محمدصالح ذاکری، «کاتبان و خوشنویسان کجور (رویان و رستمدار)» اثر محرمعلی پاشازانوسی، «مازندران و نوگرایی آموزشی در عصر قاجار» نوشته علی‌اکبر عنایتی، «مدرسه مبارکه صدراعظم (خاتم‌الانبیاء) بابل» تالیف یوسف الهی و شهرام قلی‌پور گودرزی، «اسناد میرزا مسلم صادقی عمدةالتجار سولدهی (۱۲۶۰–۱۳۵۸ خورشیدی)» به کوشش حسین صادقی و علیرضا نیک‌نژاد و «میرزا آقاخان نوری صدراعظم، زندگی، سیاست، اوضاع زمانه و کارنامه» نوشته عبدالحمید نیّر نوری به کوشش شیرین نیّر نوری بودند.
در پایان، کتاب «فرهنگ نام‌های تبری، با تکیه بر مبانی زبان‌شناسی» اثر محمدصالح ذاکری به‌عنوان برگزیده نخستین دوره جایزه شهاب معرفی شد.
یادآوری از یک چهره اثرگذار مازندران‌شناسی
سیدمحمد طاهری شهاب، پژوهشگر برجسته مازندران‌شناسی و ایران‌شناسی، در تصحیح و احیای متون ادبی نقشی اثرگذار داشت. تصحیح دیوان‌های «طالب آملی»، «مهستی گنجوی» و «ملا محمد صوفی مازندرانی»، تألیف آثاری همچون «تاریخ ادبیات مازندران» و «گنجینه‌های تاریخی مازندران» و ترجمه «تاریخ تمدن اسلامی» از جمله فعالیت‌های علمی اوست. بیش از ۲۰۰ مقاله و یادداشت نیز از این پژوهشگر به یادگار مانده است.
جایزه شهاب با هدف شناسایی و معرفی آثار ارزشمند مازندران‌شناسی و ارتقای کیفیت پژوهش‌های این حوزه بنیان گذاشته شده است. نخستین دوره این جایزه به آثار منتشرشده در سال ۱۴۰۴ اختصاص داشت و اثر برگزیده با اهدای تندیس، لوح یادبود و جایزه نقدی مورد تقدیر قرار گرفت.
انتهای پیام
