هادی دهقانی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به جزئیات بارش‌های اخیر و وضعیت جریان رواناب‌ها در سطح حوزه‌های آبخیز استان قم اظهار کرد: طی بارندگی‌های اخیر، حجم قابل توجهی از رواناب در رودخانه قمرود به جریان افتاد و برای حفظ ایمنی، این مسیر توسط عوامل مربوطه مسدود شد. بررسی‌های دقیق میدانی و نقشه‌های حوضه‌ای نشان می‌دهد بخش اعظم این رواناب و رسوبات همراه آن، ناشی از حوزه آبخیز پایین‌دست «سلمان زواریان» در بخش سلفچگان بوده است؛ این حوزه روستاهایی نظیر طایقان، تاج‌خاتون، علی‌آباد و نیزار را دربرمی‌گیرد و تا حوالی شهر سلفچگان امتداد دارد.
معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم افزود: تمامی سازه‌های احداث‌شده توسط منابع طبیعی در این حوزه بدون استثنا به طور کامل آبگیری شدند. فلسفه و کارکرد فنی این سازه‌ها در مرحله نخست، کاهش شتاب و سرعت جریان آب و در مرحله دوم، پخش و مستهلک کردن سیلاب است. اگر این سازه‌ها نبودند و این حجم از رواناب هم‌زمان از تمام سرشاخه‌ها تخلیه می‌شد، با توجه به سرعت، دبی اوج و رسوبات سنگین همراه خود، تخریب‌ها و خسارات غیرقابل جبرانی را به بار می‌آورد.
دهقانی ادامه داد: با مدیریت سازه‌ای انجام‌شده، حجم ورودی آب به رودخانه کاملاً کنترل شد؛ اگرچه در یک بستر کاملاً طبیعی رودخانه، چنین جریانی اساساً «سیلاب» تلقی نمی‌شود و تنها به دلیل احداث مسیرهای دسترسی و جاده‌های شهری در بستر قمرود، تخلیه و انسداد مسیر اجتناب‌ناپذیر بود.
معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم با بازخوانی تجربه تلخ سیل سال ۱۳۸۶ و اثرات آن بر بافت شهری یادآور شد: پس از سیل سال ۸۶ و با توجه به خطرات بالقوه‌ای که همواره شهرک پردیسان را تهدید می‌کرد، احداث و تقویت سازه‌های آبخیزداری در بالادست این منطقه و بخش کهک به صورت ویژه در دستور کار قرار گرفت. در بارش‌های اخیر، تنوعی از سازه‌های مهندسی شامل بندهای سنگ‌وملاتی، بندهای خاکی، تور سنگ‌ها (گابیون‌ها) و طرح‌های پخش سیلاب در بالادست وارد مدار عمل شدند.
وی به عملکرد درخشان سازه‌ها در حوزه «قبادبزن» اشاره کرد و گفت: تصاویر و گزارش‌های میدانی همکاران حاکی از آن است که در بخش کوهستانی کهک، میزان بارندگی به ۵۰ تا ۷۰ میلی‌متر و در ارتفاعات حتی به مرز ۸۰ تا ۹۰ میلی‌متر رسید. با وجود این حجم سنگین بارندگی، سازه‌های حوزه قبادبزن توانستند سیلاب و رواناب را به شکل صددرصدی کنترل و مهار کنند.
معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم اضافه کرد: در بالادست پردیسان نیز حجم آب انباشته پشت هر یک از سازه‌ها اندک بود؛ به این معنا که جریان آب به آرامی کنترل شد و اگر این سازه‌ها احداث نشده بودند، یک سیلاب شدید با خسارات قطعی برای پردیسان وجود داشت و حجمی معادل دو برابر آبی که در قمرود جریان داشت، به رودخانه وارد می‌شد. خوشبختانه با این تدابیر، در سمت پردیسان حتی یک قطره رواناب مخرب و تخریبی جاری نشد.
دهقانی در خصوص برآورد علمی نفوذ و مهار بارش‌ها تصریح کرد: بر اساس شاخص‌های هیدرولوژی و کارشناسی، در منطقه کهک حدود ۴۰ درصد بارش‌ها نفوذ یافته و نزدیک به ۳۰ درصد آن مستعد تبدیل به رواناب سطحی بود که این ۳۰ درصد رواناب به طور کامل در پشت سازه‌های آبخیزداری مهار و وارد فرآیند ذخیره و آرامش شد.
معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم با اشاره به رویدادهای تاریخی این سامانه بارشی افزود: در دشت روستای «سرخه»، بند خاکی بزرگی وجود دارد که در طول ۳۰ سال سابقه فعالیت در منابع طبیعی، هرگز آبگیری آن را ندیده بودیم؛ اما در این بارندگی، این بند خاکی پس از سه دهه به طور کامل آبگیری و سرریز کرد. در پایین‌دست نیز گوراب روستای «منصورآباد» حجم عظیمی از سیلاب را در خود ذخیره ساخت.
وی در ادامه با اشاره به آسیب وارده در یکی از روستاها و تفکیک اقدامات فنی از مداخله‌های غیرتخصصی بیان کرد: متأسفانه در روستای «وشاره»، اهالی محل با استفاده از لودر اقدام به احداث یک بند خاکی غیراصولی، شکننده و فاقد سرریز فنی در مجاورت قنات کرده بودند. با وقوع بارندگی و جریان آب، این بند دستی شکست و جریان گل‌ولای و رسوب حاصل از آن وارد حریم و مجرای قنات شد؛ این در حالی است که سازه مهندسی و سنگ‌وملاتی احداث‌شده توسط منابع طبیعی در دره امام‌حسین (ع) وشاره، بدون کوچک‌ترین نقص یا خسارتی، تمام رسوبات و سیلاب را مهار و کنترل کرد.
معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم با انتقاد از رویکرد حوزه برنامه‌ریزی و بودجه استان اظهار کرد: استان قم استانی است که هم‌زمان باید با دو پدیده سیل‌های مقطعی ویرانگر و خشکسالی‌های مستمر و بحران فرونشست سفره‌های آب زیرزمینی بجنگد. با این حال، متأسفانه در مجموعه مدیریت برنامه‌ریزی استان هیچ‌گونه اقدامی در راستای تخصیص اعتبارات استانی به بخش آبخیزداری وجود ندارد و پروژه‌های ما کاملاً از منابع استانی بی‌بهره مانده‌اند. در طول پنج سال فعالیت در معاونت آبخیزداری، بیش از ۹۵ درصد پروژه‌های اثربخش اجراشده، صرفاً از محل پیگیری‌ها، رایزنی‌ها و اعتبارات ملی تأمین شده است.
دهقانی با تشریح طرح‌های آتی و راهبردی برای صیانت از کلان‌شهر قم گفت: فراتر از طرح‌های کنترل لغزش زمین در محورهای مواصلاتی، مقابله با رانش‌ها و کمک به تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، مطالعات جامع حوزه آبخیز شهری قم شامل مناطق مهدیه، کوه‌نمک، قره‌چای و جمکران به پایان رسیده است.
وی در پایان بیان کرد: برآورد مالی برای اجرای مطالعات جامع حوزه آبخیز شهری قم و پروژه‌های مهار سیلاب شهری حدود ۱.۵ همت است. اجرای این کلان‌پروژه نیازمند هم‌افزایی همه‌جانبه، مشارکت فعال شهرداری قم و اختصاص سهم شایسته از اعتبارات استانی است تا با مهار رواناب‌های بالادست، هم امنیت شهروندان تضمین شود و هم رواناب‌ها برای تقویت آبخوان‌ها و توسعه فضای سبز به کار گرفته شوند.
انتهای پیام
