«علیرضا هدایت‌پور» معاون همکاری‌های فرهنگی مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در گفت‌وگو با ایسنا، در تحلیل ابعاد سیاسی، امنیتی و رسانه‌ای جنگ علیه ایران و پیامدهای آن، اظهار کرد: این جنگ را باید فراتر از یک رویارویی نظامی و در چارچوب شکست یک راهبرد سیاسی، امنیتی و رسانه‌ای تحلیل کرد؛ راهبردی که تصور می‌کرد ترکیب قدرت نظامی آمریکا، برتری تکنولوژیکی رژیم اسرائیل، عملیات روانی و تحریک شکاف‌های فرهنگی و اجتماعی می‌تواند اراده یک ملت را درهم بشکند.
وی با اشاره به اهمیت بررسی این تحولات از منظر نظریه‌های روابط بین‌الملل افزود: برای فهم ابعاد این تحولات، بازخوانی دیدگاه سه اندیشمند برجسته روابط بین‌الملل، جان مرشایمر، ساموئل هانتینگتون و جوزف نای، اهمیت ویژه‌ای دارد.
تعارض منافع ملی آمریکا و اسرائیل از منظر مرشایمر
هدایت‌پور در پاسخ به این پرسش که «جنگ علیه ایران از منظر نظریه واقع‌گرایی و دیدگاه جان مرشایمر چگونه قابل تحلیل است؟»، گفت: جان جوزف مرشایمر، نظریه‌پرداز برجسته روابط بین‌الملل، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو و از مهم‌ترین نمایندگان مکتب واقع‌گرایی در سیاست جهان، معتقد است سیاست بین‌الملل اساساً عرصه رقابت قدرت‌های بزرگ برای تأمین امنیت و افزایش نفوذ است.
وی ادامه داد: مرشایمر سال‌هاست هشدار می‌دهد که منافع راهبردی آمریکا و اسرائیل لزوماً یکسان نیست و حمایت بی‌قیدوشرط واشنگتن از تل‌آویو می‌تواند آمریکا را درگیر بحران‌هایی کند که فقط اولویت‌های سیاسی و امنیتی اسرائیل آنها را رقم می‌زند.
معاون همکاری‌های فرهنگی مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه تصریح کرد: از این منظر، جنگ علیه ایران را می‌توان نمونه‌ای از تعارض میان منطق منافع ملی آمریکا و محاسبات جنگ‌طلبانه جریان‌های حامی اسرائیل دانست.
تبدیل اختلافات ژئوپلیتیک به تقابل تمدنی چه پیامدهایی دارد؟
هدایت‌پور در ادامه و در تشریح دیدگاه «ساموئل هانتینگتون» درباره منازعات جهانی اظهار کرد: هانتینگتون، نظریه‌پرداز سیاسی و روابط بین‌الملل، استاد دانشگاه هاروارد و صاحب نظریه «برخورد تمدن‌ها»، معتقد بود هویت‌های فرهنگی و مذهبی در دوران پس از جنگ سرد نقش مهمی در شکل‌دهی به منازعات جهانی خواهند داشت.
وی افزود: اگرچه نظریه هانتینگتون اساساً چارچوبی تحلیلی بود، تبدیل قرائت‌های تقابلی از آن به دستورکار سیاسی می‌تواند اختلافات ژئوپلیتیک را به دشمنی‌های هویتی و تمدنی تبدیل کند. چنین رویکردی نه‌تنها امکان گفت‌وگو را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند زمینه مشروعیت‌بخشی به مداخلات نظامی را فراهم کند.
قدرت نرم؛ حلقه مهم در راهبرد آینده ایران
این کارشناس حوزه دیپلماسی عمومی در پاسخ به این پرسش که «نظریه قدرت نرم جوزف نای چه درس‌هایی برای سیاست خارجی ایران دارد؟»، گفت: جوزف نای، از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان روابط بین‌الملل، استاد دانشگاه هاروارد و صاحب نظریه قدرت نرم، برای ترسیم مسیر آینده ایران اهمیت اساسی دارد.
هدایت‌پور توضیح داد: نای معتقد است قدرت کشورها تنها در توان نظامی و اقتصادی یا ظرفیت اجبار خلاصه نمی‌شود، بلکه توانایی جذب دیگران، اقناع افکار عمومی و تأثیرگذاری بر ترجیحات ملت‌ها نیز از منابع مهم قدرت ملی است.
وی ادامه داد: از نظر نای، فرهنگ، ارزش‌های سیاسی و سیاست خارجی مشروع و معتبر، سه منبع اصلی قدرت نرم هستند. بنابراین، برتری نظامی لزوماً به معنای پیروزی در عرصه مشروعیت و افکار عمومی نیست. کشوری ممکن است در میدان نظامی قدرتمند باشد، اما در اثر رفتارهای مناقشه‌برانگیز و آسیب به غیرنظامیان، اعتبار اخلاقی و جذابیت بین‌المللی خود را از دست بدهد.
معاون همکاری‌های فرهنگی مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه تأکید کرد: این نظریه برای ایران یک پیام راهبردی دارد؛ مقاومت در برابر فشار نظامی زمانی به دستاوردی پایدار تبدیل می‌شود که با دیپلماسی عمومی مؤثر، اعتمادسازی و رفتار هوشمندانه همراه شود.
فرسایش مشروعیت و هزینه‌های سیاسی جنگ
هدایت‌پور در پاسخ به پرسشی درباره پیامدهای سیاسی و اجتماعی جنگ برای آمریکا و تأثیر آن بر افکار عمومی این کشور، اظهار کرد: هزینه‌های اقتصادی، مخاطرات امنیتی، پیامدهای منطقه‌ای و واکنش افکار عمومی نشان می‌دهد که قدرت نظامی الزاماً توانایی تحمیل اراده سیاسی را تضمین نمی‌کند.
وی با اشاره به احتمال تأثیرگذاری جنگ بر معادلات انتخاباتی آمریکا گفت: هرگونه ارزیابی درباره پیامدهای انتخاباتی جنگ در آمریکا باید بر داده‌های معتبر و قابل راستی‌آزمایی استوار باشد.
این مقام وزارت امور خارجه در ادامه با اشاره به ابعاد انسانی جنگ و قربانیان غیرنظامی آن افزود: شهادت دانش‌آموزان مدرسه شجره طیبه میناب، دختران نوجوان سالن والیبال لامرد و ملوانان غیرمسلح کشتی دنا، در کنار سایر قربانیان غیرنظامی، ابعاد انسانی جنگ را در برابر وجدان عمومی جهان قرار داده است.
وی تصریح کرد: احراز مستقل مسئولیت عاملان و بررسی حقوقی این وقایع می‌تواند زمینه پیگیری جدی نقض حقوق بشردوستانه را فراهم کند. این تحولات روایت‌های رسانه‌ای حامی جنگ و ادعاهای اخلاقی مدافعان آن را با پرسش‌های جدی مواجه می‌کند.
چگونه می‌توان مقاومت را به سرمایه دیپلماتیک تبدیل کرد؟
هدایت‌پور در پاسخ به این پرسش که «ایران چگونه می‌تواند از شرایط ایجادشده برای بازسازی قدرت نرم و تقویت جایگاه بین‌المللی خود استفاده کند؟»، گفت: مهم‌ترین فرصت پیش روی ایران، تبدیل ظرفیت همبستگی ملی و سرمایه اخلاقی ناشی از رنج قربانیان به سرمایه اجتماعی و دیپلماتیک پایدار است.
وی افزود: در عرصه بین‌المللی نیز ایران باید از دیپلماسی رسمی و رسانه‌ای فراتر برود. گفت‌وگو با دانشگاهیان، رسانه‌های مستقل، نخبگان، هنرمندان و جنبش‌های صلح‌طلب، انتشار اسناد معتبر درباره پیامدهای انسانی جنگ، تولید محتوای چندزبانه و ارتباط مستقیم با افکار عمومی آمریکا و اروپا می‌تواند ظرفیت اقناع بین‌المللی کشور را افزایش دهد.
ضرورت تفکیک میان دولت‌های جنگ‌طلب و ملت‌ها
معاون همکاری‌های فرهنگی مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه با تأکید بر اهمیت تفکیک میان دولت‌های جنگ‌طلب و ملت‌های آنها اظهار کرد: جوامع آمریکا و اروپا یکپارچه نیستند و بخش‌هایی از افکار عمومی و حتی جامعه یهودیان جهان با جنگ و کشتار غیرنظامیان مخالف‌اند.
هدایت‌پور ادامه داد: ایران می‌تواند با تکیه بر زبان صلح، حقوق بشر، استقلال ملت‌ها و امنیت مشترک، زمینه ارتباط با این ظرفیت‌ها را فراهم کند.
وی همچنین ارائه ابتکارهای عملی برای امنیت جمعی خلیج فارس و کاهش تنش‌های منطقه‌ای را از دیگر اقداماتی دانست که می‌تواند تصویر ایران را به کنشگری برخوردار از ظرفیت همکاری و دیپلماسی ارتقا دهد.
پیروزی در میدان افکار عمومی چگونه محقق می‌شود؟
هدایت‌پور در جمع‌بندی ارزیابی خود از پیامدهای جنگ و فرصت‌های پیش روی ایران گفت: واقعیت راهبردی این است که شکست یک پروژه جنگی زمانی کامل می‌شود که هزینه تکرار آن در محاسبات سیاسی، اقتصادی، اخلاقی و بین‌المللی افزایش یابد.
وی افزود: امروز فرصت ایران، تبدیل مقاومت به دیپلماسی، همبستگی به سرمایه اجتماعی و مظلومیت قربانیان به مطالبه‌ای جهانی برای عدالت است. این مسیر نه با تبلیغات متقابل و تشدید شکاف‌های تمدنی، بلکه با عقلانیت، مستندسازی، گفت‌وگو و رفتار مسئولانه امکان‌پذیر خواهد بود.
معاون همکاری‌های فرهنگی مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه در پایان خاطرنشان کرد: شاید مهم‌ترین پیامد راهبردی این جنگ آن باشد که پروژه منزوی‌سازی ایران، در صورت بهره‌گیری هوشمندانه از فرصت‌های پیش‌آمده، می‌تواند به فرصتی برای شکستن انزوای تحمیلی و بازتعریف جایگاه ایران در افکار عمومی جهان تبدیل شود.
هدایت‌پور تأکید کرد: این همان نقطه‌ای است که شکست جریان جنگ‌طلب می‌تواند به پیروزی دیپلماسی و قدرت نرم ایران بینجامد؛ زیرا قدرت نظامی ممکن است مانع شکست در میدان نبرد شود، اما این قدرت نرم است که می‌تواند اعتماد، اعتبار و نفوذ پایدار بین‌المللی ایجاد کند.
انتهای پیام
