این مسئله پرسش مهمی را پیش میکشد؛ چرا برخی مشکلات اجتماعی بهسرعت مورد توجه رسانهها و مسئولان قرار میگیرند، اما بعضی دیگر با وجود تأثیر مستقیم بر زندگی مردم، کمتر دیده میشوند و پیگیری آنها به نتیجه مشخصی نمیرسد؟
شکلگیری یک مطالبه عمومی فقط به اهمیت یک مشکل بستگی ندارد. فعالیت تشکلهای اجتماعی، همراهی مردم، نحوه بازتاب موضوع در رسانهها و مشخص بودن دستگاه مسئول، همگی میتوانند در دیدهشدن و پیگیری یک مسئله نقش داشته باشند. در کنار این عوامل، آنچه اهمیت دارد، ادامه پیگیریها و پاسخگویی مسئولان است؛ موضوعی که گاهی پس از انتشار خبر و واکنش اولیه دستگاهها به حاشیه میرود.
تشکلهای اجتماعی؛ صدایی برای مطالبات کمتر شنیدهشده
در این رابطه صادق حسینزاده، یک فعال اجتماعی، در گفتوگو با ایسنا، یکی از دلایل تفاوت در دیدهشدن مسائل را میزان فعالیت انجمنها و گروههای پیگیر میداند.
به گفته او، در برخی حوزهها انجمنها و گروههای مطالبهگر فعالتر هستند و با پیگیری مستمر، موضوعات مورد نظر خود را در فضای عمومی مطرح میکنند؛ اما در بعضی حوزههای دیگر چنین فعالیتی کمتر دیده میشود.
وی با اشاره به مطالبات افراد دارای معلولیت میگوید گاهی وقتی موضوع به حقوق مدنی و اجتماعی این افراد مربوط میشود، حساسیت عمومی کمتری شکل میگیرد.
حسینزاده تأکید میکند که نحوه مطرحکردن یک مشکل و تلاش برای پیگیری آن اهمیت زیادی دارد.
به اعتقاد او، هرچه یک موضوع روشنتر بیان شود و افراد بیشتری با آن همراه شوند، احتمال تبدیلشدن آن به مطالبهای عمومی افزایش پیدا میکند.
چه چیزی یک مشکل را به دغدغه عمومی تبدیل میکند؟
محمد رضایی، فعال اجتماعی و پژوهشگر نیز در گفتوگو با ایسنا، معتقد است که ملموس بودن یک مسئله و قابل درک بودن آن برای مردم، در میزان توجه عمومی تأثیر دارد.
به گفته او، مردم معمولاً راحتتر با مشکلاتی ارتباط برقرار میکنند که نمود بیرونی و مشخصی دارند؛ در مقابل، موضوعاتی مانند نبود شفافیت در عملکرد دستگاهها، به دلیل پیچیدگی بیشتر، کمتر مورد توجه قرار میگیرند.
رضایی وجود گروهی پیگیر، مشخص بودن مسئول رسیدگی، برخورداری از پشتوانه قانونی و ارائه راهحل روشن را از عوامل مؤثر در شکلگیری یک مطالبه میداند. او همچنین بر استمرار پیگیریها تأکید دارد و معتقد است واکنشهای مقطعی نمیتوانند بهتنهایی مشکلی را حل کنند.
این فعال اجتماعی، نقش رسانهها را فراتر از انتشار خبر میداند و معتقد است که رسانهها باید با مستندکردن مشکلات و بازگشت دوباره به موضوع، آنها را در معرض توجه عمومی نگه دارند. به گفته او، انتشار خبر بهتنهایی کافی نیست و باید مشخص شود مسئولان چه پاسخی دادهاند و اقدامات اعلامشده به کجا رسیده است.
رضایی همچنین تشکلهای اجتماعی را در جمعآوری مطالبات و پیگیری آنها مؤثر میداند؛ چراکه این تشکلها میتوانند با افزایش آگاهی حقوقی و همراهکردن افراد، مانع از فراموششدن مشکلات شوند. به اعتقاد او، برای پیگیری هر مطالبه باید خواسته مشخص، دستگاه مسئول و زمان مورد انتظار برای رسیدگی روشن باشد.
هوگر خمی، استاد دانشگاه و فعال حوزه افراد دارای معلولیت، نیز گفتوگو با ایسنا در بررسی این موضوع به عواملی مانند جذابیت بصری و هیجانی، ارتباط یک مسئله با زندگی روزمره مردم و حساسیتهای اخلاقی و اجتماعی اشاره میکند.
به اعتقاد او، بیشتر دیدهشدن یک موضوع لزوماً به معنای مهمتر بودن آن نیست. گاهی یک اتفاق یا تصویر مشخص توجه مردم را جلب میکند، در حالی که برخی مشکلات با وجود تأثیر جدی بر زندگی افراد، به دلیل آنکه کمتر در معرض دید قرار دارند، بازتاب چندانی پیدا نمیکنند.
خمی معتقد است که رسانهها میتوانند با پرداختن به همین مسائل کمتر دیدهشده، توجه جامعه را به آنها جلب کنند و از مسئولان درباره وضعیت موجود توضیح بخواهند. او همچنین بر نقش تشکلهای اجتماعی در پیگیری مداوم مشکلات تأکید دارد و معتقد است این تشکلها میتوانند خواستههای افراد را دقیقتر مطرح کنند و برای حل آنها راهکار ارائه دهند.
وقتی نحوه روایت یک مسئله اهمیت دارد
دیدهشدن یک موضوع بهتنهایی کافی نیست؛ اینکه یک مسئله چگونه در رسانهها مطرح میشود نیز بر نگاه جامعه به آن تأثیر میگذارد. گاهی یک موضوع بازتاب گستردهای پیدا میکند، اما شیوه پرداختن به آن بهجای افزایش آگاهی، برداشتهای نادرست و کلیشههای موجود را تقویت میکند.
صلاحالدین محمدی، فعال حوزه افراد دارای معلولیت، گفتوگو با ایسنا با اشاره به نگاه جامعه و رسانهها به این افراد، معتقد است شوخیهای نامناسب و برخوردهای ناشی از ناآگاهی میتواند به تقویت کلیشههای موجود منجر شود.
به باور او، رسانهها باید در پرداختن به مسائل افراد دارای معلولیت دقت کنند و بهجای نگاه احساسی یا ترحمآمیز، واقعیت زندگی، حقوق و مطالبات آنان را بازتاب دهند. افراد دارای معلولیت نباید تنها بر اساس شرایط جسمیشان معرفی شوند، بلکه باید بهعنوان اعضای جامعه با حقوق و تواناییهای مشخص دیده شوند.
این شیوه روایت در مطالبهگری نیز اهمیت دارد؛ زیرا اگر یک مسئله بهدرستی مطرح نشود، ممکن است اصل خواسته و مشکلات افراد زیر سایه کلیشهها و برداشتهای نادرست قرار بگیرد.
انتشار خبر کافی نیست؛ پیگیری چه میشود؟
یکی از مشکلاتی که در مسیر پیگیری مطالبات اجتماعی وجود دارد، متوقفشدن موضوع پس از انتشار خبر یا واکنش اولیه مسئولان است. گاهی مشکلی بارها مطرح میشود، اما همچنان مشخص نیست کدام دستگاه باید برای رفع آن اقدام کند یا وعدههای دادهشده چه زمانی عملی خواهند شد.
مناسبسازی معابر و دسترسی به خدمات عمومی از جمله موضوعاتی است که مستقیماً بر زندگی روزمره افراد دارای معلولیت تأثیر میگذارد. وجود موانع در مسیرهای تردد، رمپهای نامناسب یا ساختمانهایی که امکان ورود مستقل به آنها وجود ندارد، میتواند رفتوآمد و حضور اجتماعی این افراد را محدود کند.
برای پیگیری چنین مشکلاتی، ابتدا باید محل و نوع مانع بهطور دقیق مشخص شود. پس از آن، دستگاه مسئول باید درباره وضعیت موجود، اقداماتی که انجام داده و برنامه خود برای رفع مشکل توضیح دهد. همچنین لازم است زمانبندی مشخصی برای اجرای اقدامات در نظر گرفته شود تا بتوان میزان پیشرفت کار را ارزیابی کرد.
رسانهها نیز میتوانند با بازگشت دوباره به موضوع، پیگیری پاسخ مسئولان و انتشار نتیجه اقدامات، مانع از فراموششدن مطالبات شوند. در کنار آن، تشکلهای اجتماعی میتوانند با جمعآوری مستندات، ثبت موانع و پیگیری منظم، مشکلاتی را که ممکن است بهصورت پراکنده مطرح شده باشند، به خواستههایی مشخص و قابل پیگیری تبدیل کنند.
تهیه فهرستی از موانع دسترسپذیری، مشخصکردن دستگاه مسئول برای رفع هر مانع، تعیین زمانبندی اقدامات و انتشار گزارش از روند اجرای آنها میتواند مسیر پیگیری را روشنتر کند. همچنین حضور نمایندگان افراد دارای معلولیت در بررسی و ارزیابی اقدامات اهمیت دارد؛ زیرا کسانی که هر روز با این موانع روبهرو هستند، بهتر میتوانند درباره کارآمدی راهحلها اظهارنظر کنند.
به گزارش ایسنا، در نهایت، یک مشکل زمانی از حد گلایههای پراکنده فراتر میرود که بهدرستی مطرح و مستند شود، گروهی آن را پیگیری کنند و دستگاه مسئول نیز درباره آن پاسخ روشنی بدهد. دیدهشدن مطالبات آغاز راه است، اما آنچه اهمیت دارد این است که این مطالبات در حد خبر و وعده باقی نمانند و به اقداماتی منجر شوند که تغییر آن در زندگی مردم قابل مشاهده باشد.
انتهای پیام