زهیر متکی چهارشنبه ۲۷ آبان در حاشیه بازدید از دبیرستان فرسوده دخترانه نمونه اندیشه کاشمر که بهطور کامل مورد تخریب قرار گرفته و برای اولین بار در کشور با توجه به مؤلفههای مدارس سبز همراه با مقاومسازی و اعتبارات بینالمللی در حال ساخت است، با اشاره به اینکه مسئله بازسازی و ایمنسازی تنها به یک شهر یا منطقه محدود نمیشود، ادامه داد: بسیاری از شهرهای کشور ما بارها پس از وقوع بلایا از خاکستر حوادث برخاستهاند و نمونههای درخشانی از این موضوع در تاریخ شهرهای ایران وجود دارد.
مشاور وزیر راه و شهرسازی با اشاره به تجربه تاریخی شهر کاشان پس از وقوع زلزله اظهار کرد: حدود ۲۵۰ سال پیش، این شهر بر اثر زلزله با خاک یکسان شد، اما پس از آن شاهد بازسازی درخشانی بودیم؛ بهگونهای که امروز خانههای تاریخی صفوی و قاجاریه کاشان از بهترین نمونههای خانههای ایرانی به شمار میروند.
وی خاطرنشان کرد: همچنین در کاشمر نیز در دوره قاجار بناهایی همچون مدرسه سلطان العلما، مسجد جامع و بسیاری از مواریث فرهنگی در این منطقه شکل گرفتند. این تجربه تاریخی نشان میدهد که بازسازی تنها بازگرداندن ساختمانها به وضعیت گذشته نیست، بلکه احیای زندگی و هویت شهر نیز باید در آن مورد توجه قرار گیرد.
دبیر کمیته ملی اسکان بشر جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر مسئولیت گسترده آموزش و پرورش در این منطقه بیان کرد: آموزش و پرورش در این خطه مسئولیتی فراتر از آموزشهای رسمی بر عهده دارد و آن، معرفی هویت تاریخی و فرهنگی منطقه است.
وی با اشاره به اینکه موضوع بازسازی مدارس باید با دقت دنبال شود، تصریح کرد: بازسازی، موضوعی صرفاً عمرانی نیست و نباید آن را فقط در مقاومسازی، نوسازی یا احداث مجدد خلاصه کرد. این کار، امری دقیق و حساب شده است و باید نسبت میان فضا، معماری و زندگی مردم در آن مورد توجه قرار گیرد.
متکی خاطرنشان کرد: اگر قرار است فضا با احوال و زندگی انسان تناسب داشته باشد، باید با دقت طراحی شود؛ بنابراین، معماری و شهر نیز نمیتوانند بدون توجه به نیازهای انسانی و نسبت آنها با زندگی مردم شکل بگیرند.
دبیر کمیته ملی اسکان بشر جمهوری اسلامی ایران با اشاره به کارکردهای مدرسه گفت: مدرسه فقط محل ارائه آموزشهای رسمی نیست، بلکه در واقع بخشی از زندگی در شهر است. مدرسه باید در ارتباط با محیط پیرامونی خود تعریف شود و درک درستی از چالشهایی داشته باشد که شهر با آنها مواجه است؛ چالشهایی که حوادث طبیعی نیز میتوانند بخشی از آنها باشند.
وی با اشاره به اهمیت مفهوم زیستگاه سکونتپذیر انسانی اظهار کرد: اگر شهر صرفاً مجموعهای از خانهها، راهها، مدارس، ساختمانها و زیرساختها بود، میتوانستیم آن را صرفاً مجموعهای از مسکنها بدانیم؛ اما چنین مجموعهای لزوماً با یک زیستگاه سکونتپذیر فاصله دارد. مفهوم زیستگاه در حوزه محیط زیست نیز همین ابعاد را نشان میدهد؛ این مفهوم هم جنبه طبیعی دارد، هم جنبه انسانی و هم جنبه طراحی و برنامهریزی و همه این بخشها باید با حساب و کتاب در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی برای تبیین این مفهوم ادامه داد: ممکن است در محیط طبیعی، پهنهای را زیستگاه یک گونه جانوری معرفی کنند، در حالی که در نقطه دیگری پوشش گیاهی انبوهتری وجود داشته باشد، اما آن گونه جانوری در آنجا زندگی نکند. این مسئله نشان میدهد که صرف وجود امکانات و شرایط کالبدی برای شکلگیری یک زیستگاه کافی نیست و عوامل دیگری نیز باید در کنار یکدیگر فراهم باشند.
مشاور وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر نقش فضا در فرایند تربیت و آموزش گفت: دانشآموزان در سه مقام آموزش میبینند. نخست، محتوای آموزشی است که در کتابها، دفترها و برنامههای درسی ارائه میشود. دوم، رفتار و احوال معلم و آنچه دانشآموزان در کردار معلم مشاهده میکنند و سوم مکان آموزش است.
متکی تأکید کرد: مهم است که فضای مدرسه و مکانی که دانشآموز در آن آموزش میبیند، چه تأثیری بر فرایند یادگیری و تربیت دارد؛ بنابراین، مکان آموزش نیز باید در کنار محتوای آموزشی و نقش معلم مورد توجه قرار گیرد.
وی در ادامه با اشاره به شرایط حادثهخیز کاشمر و ضرورت توجه به مخاطرات طبیعی اظهار کرد: نمیتوانیم همواره برای یک شهر فقط اقدامات مقطعی و موضعی انجام دهیم و هر بار بخشی از مشکلات آن را برطرف کنیم. چنین شرایطی به یک رویکرد یکپارچه نیاز دارد؛ رویکردی که از جنس نگاه زیستگاهی و مبتنی بر مفهوم سکونتپذیری انسانی باشد.
متکی تأکید کرد: هدف باید فراتر از تعمیر یا احداث دوباره ساختمانها باشد و به ایجاد محیطی امن، مناسب و سکونتپذیر برای زندگی مردم منجر شود.
بازسازی مدارس با رویکرد توسعه پایدار و سازگاری با تغییرات اقلیمی دنبال میشود
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران با اشاره به همکاری این نهاد بینالمللی با وزارت راه و شهرسازی و سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور در بازسازی مدارس آسیبدیده از زلزله، گفت: در این پروژه تلاش شده است علاوه بر بازسازی فیزیکی و مقاومسازی فضاهای آموزشی، ابعاد اجتماعی و زیستمحیطی نیز مورد توجه قرار گیرد و با اجرای راهکارهایی مانند بازچرخانی آب خاکستری و مدیریت پسماند، الگویی برای استفاده در مدارس و سایر ساختمانهای عمومی ارائه شود.
افشین کلانتری، با تشریح مأموریتهای این نهاد بینالمللی بیان کرد: برنامه اسکان بشر ملل متحد یا هبیتات یکی از آژانسهای فعال سازمان ملل متحد در جمهوری اسلامی ایران است و از جمله مأموریتهای آن، تلاش برای تحقق توسعه پایدار در سکونتگاههای انسانی است.
وی با اشاره به همکاری برنامه اسکان بشر ملل متحد پس از زلزله سال ۱۴۰۳ اظهار کرد: پس از وقوع زلزله و در هماهنگیهایی که با وزارت راه و شهرسازی انجام شد، همچنین با تدبیر سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، تصمیم گرفته شد این نهاد به عنوان یک مجموعه همکار در کنار سازمان نوسازی مدارس قرار گیرد و در کنار فعالیتهای گستردهای که طی ۲۰ سال گذشته در کشور برای بازسازی و بازگردانی ساختمانهای آموزشی انجام شده است، در بازسازی مدارس آسیب دیده همکاری کند.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران افزود: تلاش ما این بود که به گسترش نگاهی فراتر از ساخت مجدد بناهای آسیب دیده کمک کنیم. در این فرایند صرفاً به ساختمان آسیب دیده مدرسه نگاه نشد، بلکه موضوع در چارچوب گستردهتری مورد توجه قرار گرفت.
کلانتری با تشریح نگاه برنامه اسکان بشر ملل متحد به شهر و سکونتگاههای انسانی گفت: این برنامه به شهر بهعنوان مجموعهای از عناصر نگاه میکند که در کنار یکدیگر، رفاه و زندگی همراه با آرامش را برای ساکنان فراهم میکنند و امکان پایداری این رفاه و آرامش را در شهرها به وجود میآورند.
وی افزود: یکی از عناصر اساسی و بنیادی سکونتگاههای انسانی، ساختمانهای آموزشی و به ویژه مدارس شهرها هستند. مدارس محل گرد هم آمدن نسل آینده کشور و نقطه تماس بخشهای مختلف جامعه، بدون توجه به طبقهبندیهای اجتماعی هستند.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران ادامه داد: مدارس محل انتشار فرهنگ و اطلاعات مورد نیاز برای زندگی هستند و علاوه بر آموزش علوم و مهارتهای لازم برای فعالیتهای آینده، بهترین مکان برای انتقال فرهنگ مناسب زندگی در شرایط پایدار به دانشآموزان و نسلهای آینده به شمار میروند.
وی خاطرنشان کرد: مدارس همچنین فضایی برای گرد هم آمدن خانوادهها و ایجاد ارتباط میان آنها هستند تا بتوانند تعاملات لازم را برای بهبود شرایط سکونتگاه خود شکل دهند. بر همین اساس، مدارس در مدیریت شهری نقش بسیار مهمی دارند و این نقش کاملاً مشهود است و مورد توجه مسئولان قرار دارد.
کلانتری افزود: در همین راستا با استفاده از بودجهای که دولت ژاپن برای این پروژه در نظر گرفت، تلاش کردیم با رویکرد بازسازی بهتر از قبل و ایجاد فضاهایی بهتر از گذشته، به بازسازی مدارس آسیب دیده کمک کنیم.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران با اشاره به سابقه سازمان نوسازی مدارس در مقاومسازی ساختمانهای آموزشی گفت: تلاش ما در این همکاری بر این بود که ابعاد مختلف اجتماعی و زیستمحیطی نیز در فرایند بازسازی مورد توجه قرار گیرد و این ملاحظات در کنار اقدامات فیزیکی و عمرانی به اجرا درآیند.
کلانتری با تشریح رویکردهای اصلی پروژه اظهار کرد: در این طرح دو رهیافت مشخص دنبال شد. رهیافت نخست، کمک به بازسازی فیزیکی فضای مدارس بود که برای فضاهای مشخصی در نظر گرفته شد و رهیافت دوم نیز توجه به پیوستار محیطزیستی و شرایط تغییر اقلیم در فرایند بازسازی تأسیسات آموزشی بود.
وی با اشاره به قرار گرفتن کشور در معرض انواع سوانح اظهار کرد: کشور ایران با انواع سوانح مواجه است؛ سوانحی که نباید همه آنها را صرفاً طبیعی دانست، چراکه گاهی بیتدبیری یا کمتدبیری ساکنان و نحوه مداخله انسان نیز در تبدیل شدن برخی شرایط به بحران و حادثه نقش دارد.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران با بیان اینکه کاشمر نیز یکی از سکونتگاههای در معرض مخاطرات طبیعی است، افزود: زلزله یکی از مهمترین سوانحی است که میتواند آسیبهای جدی به سکونتگاههای انسانی وارد کند و این شهر نیز با چنین مخاطرهای مواجه بوده است.
وی کمآبی و کاهش بارشها را از دیگر چالشهای مهم این منطقه دانست و گفت: کشور ما به صورت تاریخی با مشکل کمآبی و کمبود بارش مواجه بوده است، اما در سالهای اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی، شدت این مسئله افزایش پیدا کرده و پیامدهای آن شهرهای مختلف، از جمله کاشمر را تحت تأثیر قرار داده است.
کلانتری ادامه داد: یکی از پیامدهای این شرایط، علاوه بر کاهش دسترسی به آب، فرونشست شدید زمین است که متأسفانه کاشمر نیز اکنون با آن مواجه است و لازم است برای این موضوع تدابیر لازم اتخاذ شود.
وی با اشاره به بررسیهای انجام شده از سوی متخصصان و کارشناسان بیان کرد: آسیبشناسیهای صورت گرفته نشان میدهد این مسئله به کمبود بارش در منطقه و احتمالاً در بخشهایی نیز به میزان برداشت بیش از اندازه از منابع آب زیرزمینی بازمیگردد؛ بنابراین، توجه به نحوه مصرف و بازمصرف آب در شهرها از جمله موضوعاتی است که متخصصان بر آن تأکید دارند.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران تصریح کرد: در رهیافت دوم پروژه، راهکارهایی دنبال میشود که بتواند تأسیسات شهری به طور عام و مدارس به طور خاص را با شرایط اقلیمی کشور سازگار کند و توجه بیشتری به محیط زیست داشته باشد.
کلانتری با اشاره به فعالیتهای تعریف شده برای تحقق دو رویکرد اصلی پروژه گفت: برای اینکه هر یک از این دو رهیافت به نتیجه برسد، مجموعهای از فعالیتها در نظر گرفته شده است. حدود ۷۰ کلاس درس در بیش از هشت ساختمان آموزشی در کاشمر مدنظر قرار گرفته است.
وی افزود: همچنین تعمیر و مقاومسازی ۲۷ مورد از فضاهای آموزشی نیز مورد توجه قرار گرفته است. در کنار این اقدامات، راهاندازی سیستمهای بازچرخانی آب خاکستری در مدارس و توجه به مدیریت پسماند در محیط مدرسه نیز در برنامه قرار دارد.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران ادامه داد: هدف این است که تجربه اجرای پروژه به دانشی قابل استفاده تبدیل شود و راهنماهای تهیه شده بتوانند در طرحهای دیگر، چه در مدارس و چه در سایر ساختمانهای عمومی شهری، مورد استفاده قرار گیرند.
کلانتری بیان کرد: امید ما این است که با محور قرار دادن مدارس بهعنوان یکی از مهمترین تأسیسات شهری از نظر اجتماعی، بتوانیم همه بخشهای خدماترسان را در کنار جامعه محلی و استفاده کنندگان واقعی مدارس قرار دهیم تا برای تحقق اهداف اصلی پروژه با یکدیگر همکاری کنند.
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران خاطرنشان کرد: تلاش ما این است که این تجربه فقط در مدارس باقی نماند، بلکه در سایر ساختمانهای آموزشی، ساختمانهای عمومی شهر و حتی در مراحل بعدی در ساختمانهای بخش خصوصی نیز مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام