حسین بانژاد در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به ضرورت بررسی امکان توسعه کشاورزی عمودی در ایران، اظهار کرد: پیش از تصمیمگیری درباره استفاده از این روش در بخش کشاورزی، باید توجیهپذیری اقتصادی آن و امکانات مورد نیاز برای اجرای طرح، بهویژه از نظر توان سرمایهگذاری کشاورزان خردهپا، بررسی شود؛ چراکه ممکن است یک فناوری در کشورهایی با شرایط اقلیمی و اقتصادی متفاوت نتایج مطلوبی داشته باشد، اما استفاده از آن در ایران به همان اندازه مقرونبهصرفه نباشد.
وی با بیان اینکه کشاورزی عمودی بیشتر در مناطقی مورد توجه قرار میگیرد که با محدودیت زمین قابل کشت مواجه هستند، ادامه داد: در برخی کشورها به دلیل کمبود زمین، تولید محصولات کشاورزی در فضاهای محدود و به شکل طبقاتی اهمیت پیدا کرده است، اما شرایط ایران از این نظر متفاوت است. در کشور ما، بهویژه در بسیاری از مناطق، مسئله اصلی محدودیت منابع آب است، نه کمبود زمین کشاورزی؛ بنابراین باید بررسی کنیم که آیا استفاده از این فناوری با نیازها و اولویتهای بخش کشاورزی ایران تناسب دارد یا خیر.
عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به یکی از مزایای کشاورزی عمودی در مدیریت منابع آب، اضافه کرد: این روش میتواند در صرفهجویی آب تأثیر قابل توجهی داشته باشد. در برخی سامانههای کشت طبقاتی، آب از بخش بالایی به سمت طبقات پایینتر حرکت میکند و در صورت طراحی مناسب سامانه، امکان استفاده دوباره از آن وجود دارد. البته در این زمینه باید به کیفیت آب توجه داشت؛ زیرا استفاده مجدد از آب به شرایط و کیفیت آن وابسته است و نمیتوان بدون در نظر گرفتن این موضوع، درباره کارآمدی سامانه تصمیم گرفت.
بانژاد بیان کرد: صرفهجویی در مصرف آب یکی از ظرفیتهای مهم کشاورزی عمودی است، اما این موضوع بهتنهایی برای اثبات توجیهپذیری آن کافی نیست. باید مشخص شود این روش برای چه محصولاتی مناسب است و چه گیاهانی را میتوان در چنین شرایطی پرورش داد. نمیتوان فرض کرد همه محصولات کشاورزی قابلیت تولید در سامانههای عمودی را دارند؛ برای مثال، باید بررسی شود که آیا کشت محصولاتی مانند گندم در این روش امکانپذیر و از نظر اقتصادی قابل دفاع است یا خیر.
وی با تأکید بر اهمیت انتخاب محصول در طراحی سامانههای کشاورزی عمودی، خاطرنشان کرد: نوع گیاه، شرایط مورد نیاز برای رشد و شیوه مدیریت تولید، در انتخاب این روش اهمیت دارد. بنابراین لازم است پیش از اجرای طرح، محصولات مناسب شناسایی شوند و مشخص شود کدامیک از آنها میتوانند با استفاده از این فناوری، تولید اقتصادی داشته باشند. همچنین باید توجه کرد که اجرای کشاورزی عمودی در مقیاس کوچک با اجرای آن در مقیاس بزرگ تفاوت دارد و نمیتوان نتایج یک طرح محدود را بدون بررسی به سطح گسترده تعمیم داد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر هزینه تأمین تجهیزات و مدیریت هوشمند محیط بر قیمت نهایی محصولات، ادامه داد: قیمت تمامشده محصول یکی از موضوعات بسیار مهم در بررسی این فناوری است. اجرای کشاورزی عمودی به سرمایهگذاری اولیه نیاز دارد و باید هزینههای مربوط به تأمین تجهیزات، فناوری و مهندسی مورد نیاز برای راهاندازی و بهرهبرداری از سامانهها محاسبه شود.
بانژاد اضافه کرد: ممکن است اجرای چنین طرحهایی از نظر فنی و مدیریت منابع مزایایی داشته باشد، اما باید بررسی کنیم هزینههای سرمایهگذاری و نگهداری آن تا چه اندازه بر قیمت نهایی محصول اثر میگذارد. در واقع، مسئله فقط تولید محصول با استفاده از فناوری جدید نیست، بلکه باید دید آیا محصول تولیدشده میتواند با قیمتی مناسب به دست مصرفکننده برسد یا افزایش هزینههای تولید، قیمت آن را بالا میبرد.
وی بیان کرد: برای ارزیابی اقتصادی کشاورزی عمودی باید میزان سرمایهگذاری اولیه، مدتزمان بازگشت سرمایه و هزینههای مورد نیاز برای ادامه فعالیت سامانه بهصورت دقیق بررسی شود. همچنین باید مشخص شود اجرای این فناوری در مقیاس وسیع به چه امکاناتی نیاز دارد و آیا زیرساختها و توان فنی لازم برای آن در کشور فراهم است یا خیر. بدون انجام چنین مطالعاتی نمیتوان درباره امکان توسعه گسترده این روش اظهارنظر قطعی کرد.
بانژاد با اشاره به اهمیت محاسبه هزینه واقعی منابع در ارزیابی طرحهای کشاورزی، خاطرنشان کرد: یکی از موضوعاتی که باید در بررسی اقتصادی کشاورزی عمودی مورد توجه قرار گیرد، هزینه واقعی آب است. اگر قرار باشد هزینه واقعی آب مصرفی در بخش کشاورزی محاسبه و در هزینههای تولید لحاظ شود، باید دوباره بررسی کنیم که استفاده از این فناوری تا چه اندازه از نظر اقتصادی توجیهپذیر خواهد بود.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، با توجه به هزینههای بالای راهاندازی و بهرهبرداری از سامانههای کشاورزی عمودی، ممکن است کشاورزان در شرایط فعلی تمایل چندانی به سرمایهگذاری در این حوزه نداشته باشند. به همین دلیل، نمیتوان صرفاً با تأکید بر مزایای این فناوری، آن را برای همه کشاورزان و مناطق کشور پیشنهاد کرد. لازم است شرایط اقتصادی کشاورزان و میزان توانایی آنها برای تأمین سرمایه مورد نیاز نیز در تصمیمگیریها لحاظ شود.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه کشاورزی عمودی باید متناسب با شرایط هر منطقه مورد ارزیابی قرار گیرد، اضافه کرد: نمیتوان یک نسخه واحد برای تمام مناطق کشور در نظر گرفت. شرایط تولید، نوع محصولات، منابع در دسترس و هزینههای مورد نیاز در مناطق مختلف متفاوت است. از این رو، پیش از اجرای گسترده این فناوری باید مطالعات اولیه و دقیقی انجام شود تا مشخص شود استفاده از آن در کدام مناطق و برای چه محصولاتی میتواند نتیجه مطلوبتری داشته باشد.

همکاری دانشگاه و بخش خصوصی؛ ضرورتی برای توسعه کشاورزی عمودی
این عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در پاسخ به پرسشی درباره تجربه دانشگاهها و مراکز پژوهشی کشور در زمینه کشاورزی عمودی و موانع توسعه آن، بیان کرد: دانشگاهها میتوانند در کنار بخش خصوصی قرار بگیرند و با همکاری یکدیگر، زمینه اجرای طرحهایی را فراهم کنند که نتایج آن برای کشاورزان ملموس و قابل استفاده باشد. در این همکاری، بخش خصوصی میتواند در زمینه سرمایهگذاری نقش داشته باشد و دانشگاه نیز با بهرهگیری از دانش تخصصی و ظرفیتهای پژوهشی خود به پیشبرد و بهبود طرح کمک کند.
بانژاد با بیان اینکه ارتباط میان بخش علمی و فعالان حوزه کشاورزی اهمیت زیادی دارد، خاطرنشان کرد: مسئله تنها ایجاد یک شرکت یا فراهم کردن امکانات برای اجرای طرح نیست، بلکه باید دید چگونه میتوان میان افراد با تخصصها و تجربههای متفاوت تعامل ایجاد کرد. در واقع، لازم است زمینه گفتوگو و همکاری میان کشاورزانی که تجربه عملی در زمینه تولید دارند و متخصصانی که بر پایه دانش علمی فعالیت میکنند، فراهم شود.
وی ادامه داد: ممکن است یک کشاورز تجربه ارزشمندی در زمینه تولید و شناخت شرایط مزرعه داشته باشد و در مقابل، یک متخصص دانشگاهی نیز از دانش علمی و فنی برخوردار باشد. زمانی که این دو ظرفیت در کنار یکدیگر قرار بگیرند، امکان بررسی دقیقتر مسائل و یافتن راهکارهای مناسبتر فراهم میشود. بنابراین ارتباط مؤثر میان دانشگاه و بخش کشاورزی میتواند در شناسایی نیازهای واقعی تولیدکنندگان و ارائه راهکارهای متناسب با شرایط آنها نقش داشته باشد.
عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر ضرورت تقویت همکاری میان دانشگاه، بخش خصوصی و کشاورزان، اضافه کرد: اگر قرار است فناوریهایی مانند کشاورزی عمودی در کشور توسعه پیدا کنند، باید موانع موجود در مسیر همکاری میان این بخشها شناسایی و برطرف شود. اجرای طرحهایی که صرفاً از نظر علمی مورد توجه قرار میگیرند، اما با شرایط واقعی و توان اقتصادی کشاورزان تناسب ندارند، نمیتواند به توسعه پایدار این فناوریها منجر شود.
بانژاد تصریح کرد: کشاورزی عمودی ظرفیتهایی در زمینه صرفهجویی آب و استفاده بهینه از فضا دارد، اما برای تصمیمگیری درباره توسعه آن در ایران باید مجموعهای از عوامل فنی، اقتصادی و اجرایی در نظر گرفته شود. انجام مطالعات دقیق، شناسایی محصولات مناسب، بررسی هزینههای سرمایهگذاری و ایجاد ارتباط مؤثر میان دانشگاه و بخش خصوصی میتواند مشخص کند که این روش در چه شرایطی قابلیت اجرا و توسعه دارد.
انتهای پیام