امیدعلی مسعودی ـ استاد ارتباطات ـ در گفتوگویی با ایسنا، درباره ضرورت همگرایی رسانهها در شرایط ایران امروز اظهار کرد: متأسفانه به دلیل پایین بودن کیفیت محتوا، تعداد مخاطبان رسانهها کاهش پیدا کرده است. با شرایطی که به وجود آمده، تقریباً همه میتوانند اطلاعات خود را از رسانههای گوناگون کسب کنند؛ به همین دلیل در کنار اخبار، نیاز به گزارش و تحلیل وجود دارد. روزنامههای ما عمدتاً مطالبشان تکرار اخباری است که مخاطبان در ۲۴ ساعت اخیر از طریق فضای مجازی یا شبکههای ماهوارهای کسب کردهاند. در مورد خبرگزاریها هم متأسفانه دچار تأخیر در اعلام خبر هستیم؛ قاعدتاً خبرگزاریها باید اخبار را در لحظه به مخاطبان خود برسانند و برخی خبرگزاریها هم سعی میکنند این کار را انجام دهند، ولی در شرایط جنگی محدودیتهایی ایجاد میشود که این امکان کمتر میشود. لذا فکر میکنم علاوه بر موانع و محدودیتها، کارکرد رسانههای ما به لحاظ محتوایی هم مورد نظر مخاطبان نیست و این مشکلی است که امروز با آن مواجهیم.
رسانههای رقیب بر تحلیل متمرکزند
این استاد ارتباطات در پاسخ به پرسشی درباره آینده رسانهها و پیشنهاد برای بهبود کارکردشان در شرایط کنونی و آینده پیشرو، اظهار کرد: رسانههای رقیب بیشتر بر ارائه تحلیل به مخاطب متکی هستند و این نکته بسیار مهمی است؛ چون در شرایط بحرانی و شرایطی که مردم واقعاً دوست دارند ببینند مسائل فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و نظامی در آینده چگونه حل میشود، نیاز به تحلیل حس میشود. ما باید صداهای مختلف را با حفظ مسائل امنیتی و منافع ملی بشنویم، چون جنگ، شرایط و محدودیتهای خاص خود را دارد اما رسانهها میتوانند تا حدودی به مردم کمک کنند تا به تحلیل درست پی ببرند؛ این نکته مهمی است که باید به آن توجه کنند.
اقتصاد رسانه؛ عامل اصلی ضعف کارکرد
مسعودی در پاسخ به پرسشی درباره کارکرد فعلی رسانهها، از نگاه خود اظهار کرد: رسانهها در حال حاضر کارکرد ضعیفی دارند که یکی از دلایل آن اقتصاد رسانه و خانواده است. تورم باعث شده بخشی از خانوادهها توجه به روزنامهها یا اخبار و اطلاعات را کنار بگذارند و سهم آن در سبد خانواده کمتر شود. خود قیمت روزنامهها هم مساله هست. روزنامههایی که کمتر از ۱۲ صفحه نبودند، الان هشت صفحه چاپ میشوند و محتوایی به اندازه همان رقم قبلی ندارند. تورم تا حدود زیادی بر این موضوع تأثیر گذاشته و این مسئله در مورد رسانه و کتاب شدیدتر است. به خاطر گرانی کاغذ، بسیاری از دانشجویان در خرید کتابهای کاغذی مشکل دارند و بیشتر به کتابهای الکترونیک روی آوردهاند که از طریق فضای مجازی تهیه میکنند و البته آنها هم قیمت بالایی دارند. بنابراین مسائل اقتصادی هم تأثیر گذاشته است.
در این زمینه بخوانید
۶ پیشنهاد برای بازسازی نظام رسانهای/امنیت ملی و حق مردم به دانستن، متعارض نیستند
سادهترین پدیدهها را به مسائل امنیتی تبدیل میکنیم
این استاد ارتباطات در پاسخ به پرسشی درباره پیشی گرفتن نگاه امنیتی بر نگاه رسانهای، اظهار کرد: متأسفانه سادهترین پدیدهها را در جامعه به مسائل امنیتی تبدیل میکنیم و این جالب نیست؛ چون به هر حال مشکلاتی وجود دارد و جامعه با این مشکلات روبهروست؛ مشکلات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است و نباید آنها را به مسائل سیاسی و بلافاصله مسائل سیاسی را به مسائل امنیتی تبدیل کنیم. اعتقادم این است که برعکس باید عمل کنیم؛ یعنی اگر مسئله امنیتی پیش میآید، باید بلافاصله به سراغ راهبردهای سیاسی و اجتماعی برویم. تقلیل دادن سطح مسائل امنیتی و مراجعه به راهبردهای سیاسی کشور، خیلی کمک میکند که در بحرانهای مختلف اعم از طبیعی و غیرطبیعی ـ جنگ، زلزله، طوفان یا هر بحران دیگری ـ اگر این هنر را به کار ببریم، مردم خودشان به دولت کمک میکنند تا مسائل حل شود. همیشه همکاری دولت و مردم باعث شده که بحرانهای مختلف مسائل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و حتی امنیتی حل شود.
جامعه خاکستری نیست؛ رسانهها تنوع را بپذیرند
مسعودی درباره تکرار، کلیشهسازی و فاصله رسانهها با مسائل واقعی مردم، اظهار کرد: باورم بر این است که جامعه خاکستری نیست؛ در جامعه سیاه، سفید و خاکستری داریم و حتی میتوانیم بگوییم هفت رنگ در جامعه داریم. با همه مسائل باید این تنوع را بپذیریم. کشور ما در عین حال که تنوع بسیار زیادی در اقوام، مذاهب، ادیان و حتی زبان دارد، یک ملت واحده است؛ چون یک تمدن اصیل ایرانی و اسلامی دارد. مردم در هر چهار گوشه ایران وقتی به هم میرسند یک نقطه مشترک دارند و آن ایرانی بودنشان است. بنابراین ذیل ایرانی بودن باید بنشینیم و این تنوع را بپذیریم. واقعیت این است که الان در برخورد با مسائل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و حتی امنیتی، افراد راهحلهای مختلفی تصور میکنند و رسانهها باید برآیند این تصور را ایجاد کنند تا آن همگرایی اتفاق بیفتد و هدف واحدی داشته باشیم؛ طبیعتاً راهها و تاکتیکهای مختلف به یک راهبرد مشخص میرسد. لذا اینجا میتوانیم به راهحل اساسی که کمک میکند جامعه از بحرانها نجات پیدا کند برسیم؛ فرقی نمیکند در چه سطحی از بحران باشیم، بحران قوی باشد، ضعیف باشد یا محتوای بحران تنوع داشته باشد. فراموش نکنیم که هم مردم در جامعه قدرت دارند، هم دولت و هم رسانهها؛ اگر این سه قدرت با هم جمع شوند و یک هدف واحد داشته باشند، هیچ دشمنی نمیتواند با یک ملت برخورد کند. متأسفانه از قدرت رسانه غافلیم و برخی تصور میکنند همه کارها را دولت باید انجام دهد و دولت هم از مردم توقع دارد. به نظرم رسانه رابطه بین مردم و دولت را به عنوان یک نهاد مدنی برقرار میکند و دولت هم باید توجه کند. مردم هم مطالب مغرضانه را از مطالب دلسوزانه تفکیک میدهند و ما باید راهکارهای دلسوزانه را از کارشناسان، متخصصان، دانشگاهیان و دانشجویان بپذیریم. وقتی میخواهیم خانهای بسازیم از مهندسان کمک میگیریم و نمیتوانیم یک فرد عادی را بیاوریم و بگوییم نقشه بکشد و ساختمانی ایمن بسازد. رسانههای ما به امور کارشناسی خیلی کم توجه میکنند؛ باید در عین دیدن مشکلات جامعه، به سراغ کارشناسان برویم که میتوانند راهبردها و روشها را به ما بدهند و بعد از دولت توقع داشته باشیم برنامهریزی کند تا مردم راهبردهای کارشناسان را اجرا کنند.
در این زمینه بیشتر بخوانید
خیلی از رسانههای ما یکجانبهنگرند
او افزود: متأسفانه خیلی از رسانههای ما یکجانبهنگرند؛ یا خیلی متمرکز بر فرامین دولت میشوند، یا خیلی متمرکز بر انتقادهای مردم و کم دیدهام که متمرکز بر بحثهای کارشناسی و تخصصگرایی شوند؛ در حالی که تخصصگرایی خیلی مهم است. اگر این سه زاویه به هم وصل شود و مثلثی تشکیل دهیم، مجموع اینها کمک میکند مردم به جای حدس و گمان یا پناه بردن به رسانههای خارجی، بر رسانههای داخلی متمرکز شوند. سعی کنیم موضوع را وسط بگذاریم و از این زاویه نگاه کنیم؛ یعنی خود مردم صاحبخانه، دولت که از دل مردم است و خدمتگزار مردم است و رسانهها که وظیفه بسیار مهمی دارند و آن آموزش است و باید مثل یک دانشگاه آموزش بدهند، سرگرمی داشته باشند، اطلاعرسانی کنند و در ظرفهای متعددی که دارند تحلیل ارائه دهد، در این شرایط مردم به خبرنگاران و نویسندگان رسانههای داخلی اعتماد میکنند.
دانشگاهها در اعتباربخشی به رسانهها تأثیر دارند
این استاد ارتباطات در پایان گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: فکر میکنم دانشگاهها در اعتبار دادن به رسانهها خیلی تأثیر دارند. اعتقادم این است که رسانههای ما مرتباً باید به تکنیکهای جدید خبرنگاری مجهز شوند، بهخصوص الان که بحث فیکنیوزها و اخبار جعلی را داریم و نکاتی که متأسفانه در فضای مجازی جذابیت بیشتری نسبت به واقعیتهایی دارند که رسانههای داخلی و بهخصوص خبرگزاریهای ما اعلام میکنند. حتماً رسانهها باید دسترسی به اخبار داشته باشند؛ وقتی یک رسانه خاص دسترسی به یک خبر داشته باشد و چند خبرگزاری نداشته باشند، یا حتی بعد از دسترسی، قدرت انتشار نداشته باشند و محدودیت و موانع پیش رویشان باشد، طبیعی است که برای رسانهها اشکالات متعددی ایجاد میشود.
انتهای پیام