شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ | ۱۰:۰۹
منبع: نمایندگی زنجان
بازی‌های ویدئویی می‌توانند آموزش تاریخ را از حفظیات به تفکر انتقادی پیوند دهند

مترجم کتاب «بازی با گذشته»:

بازی‌های ویدئویی می‌توانند آموزش تاریخ را از حفظیات به تفکر انتقادی پیوند دهند

زنجان (ایسنا) - مترجم کتاب «بازی با گذشته» با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی آموزش تاریخ، گفت: بازی‌های ویدئویی با فراهم کردن امکان تجربه موقعیت‌های تاریخی، تصمیم‌گیری و تحلیل پیامدها، می‌توانند دانش‌آموزان را از یادگیری مبتنی بر حفظ اطلاعات به سمت تفکر انتقادی و درک عمیق‌تر گذشته سوق دهند.

امیر کریمی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به انگیزه خود برای ترجمه کتاب «بازی با گذشته» نوشته جرمایا مک‌کال، اظهار کرد: یکی از دغدغه‌های جدی در حوزه آموزش تاریخ، فاصله میان شیوه‌های سنتی تدریس و دنیای ذهنی و تجربی نسل جدید دانش‌آموزان است. در شرایطی که بخش قابل‌توجهی از تجربه‌های رسانه‌ای دانش‌آموزان در محیط بازی‌های دیجیتال شکل می‌گیرد، آموزش تاریخ همچنان در بسیاری از موارد بر انتقال اطلاعات و حفظ تاریخ‌ها، اسامی و رویدادها متمرکز است.

وی افزود: این فاصله می‌تواند فرصتی برای بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌های جدید در بازاندیشی شیوه آموزش تاریخ باشد؛ چراکه بازی‌های ویدئویی صرفاً ابزار سرگرمی نیستند و برخی از آن‌ها امکان تجربه تصمیم‌گیری، مواجهه با مسائل پیچیده، شناخت روابط علت و معلولی و درک شرایط تاریخی را فراهم می‌کنند.

کریمی با بیان اینکه کتاب «بازی با گذشته» به چگونگی استفاده هدفمند و علمی از بازی‌های ویدئویی در کلاس درس می‌پردازد، ادامه داد: انگیزه من از ترجمه این اثر، فراهم کردن زمینه آشنایی معلمان، دانشجویان و پژوهشگران ایرانی با این رویکرد نوین و گشودن افق‌های تازه در آموزش تاریخ بود.

این مترجم با اشاره به تأثیر بازی‌های ویدئویی بر جذابیت و ماندگاری آموزش تاریخ برای دانش‌آموزان دوره متوسطه، تصریح کرد: مهم‌ترین ظرفیت این بازی‌ها، تبدیل دانش‌آموز از دریافت‌کننده منفعل اطلاعات به یادگیرنده‌ای فعال است. در روش‌های متداول، دانش‌آموز معمولاً درباره یک واقعه تاریخی مطالعه می‌کند یا توضیحات معلم را می‌شنود، اما در یک بازی تاریخی مناسب با موقعیت‌هایی مواجه می‌شود که او را به تصمیم‌گیری، حل مسئله و بررسی پیامد انتخاب‌های مختلف وادار می‌کند.

او در ادامه توضیح داد: برای مثال، دانش‌آموز در یک بازی شبیه‌سازی تاریخی ممکن است با محدودیت منابع، شرایط اقتصادی دشوار، تعارض‌های سیاسی یا تصمیم‌های نظامی یک دوره تاریخی روبه‌رو شود. در چنین شرایطی، او صرفاً اطلاعاتی درباره آن دوره دریافت نمی‌کند، بلکه بخشی از پیچیدگی‌های زندگی و تصمیم‌گیری در آن مقطع تاریخی را تجربه می‌کند.

کریمی تصریح کرد: چنین تجربه‌ای می‌تواند مهارت‌هایی مانند تفکر انتقادی، تحلیل تاریخی، حل مسئله، درک روابط علت و معلولی و شناخت نظام‌های اجتماعی و سیاسی را تقویت کند. البته جذابیت بازی به‌تنهایی به معنای یادگیری نیست؛ بلکه طراحی فعالیت‌های هدفمند پیش و پس از بازی، گفت‌وگوی کلاسی و هدایت معلم است که تجربه بازی را به یک فعالیت آموزشی تبدیل می‌کند.

وی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تحریف واقعیت‌های تاریخی در بازی‌های ویدئویی و شکل‌گیری برداشت‌های نادرست در ذهن دانش‌آموزان، گفت: این نگرانی جدی و قابل‌ تأمل است؛ زیرا هیچ بازی تاریخی را نمی‌توان بازنمایی کاملاً دقیق و بی‌طرفانه‌ای از گذشته دانست. بازی‌های ویدئویی، حتی آثاری که با پژوهش‌های تاریخی تولید شده‌اند، ناگزیر بخشی از واقعیت را انتخاب، ساده‌سازی یا بازسازی می‌کنند.

این مترجم افزود: گاهی برای افزایش جذابیت، محدودیت‌های فنی و روایی یا ضرورت‌های مربوط به گیم‌پلی، برخی رویدادها، شخصیت‌ها و مناسبات تاریخی به شکل متفاوتی نمایش داده می‌شوند. با این حال، این مسئله لزوماً نقطه‌ضعف استفاده از بازی در آموزش تاریخ نیست و حتی می‌تواند فرصتی برای آموزش تفکر انتقادی باشد.

کریمی با تأکید بر ضرورت تمایز میان واقعیت تاریخی، تفسیر تاریخی و بازنمایی رسانه‌ای گذشته، اظهار کرد: معلم باید دانش‌آموزان را به پرسشگری درباره محتوای بازی تشویق کند؛ اینکه چرا سازندگان یک رویداد را به شکل خاصی نمایش داده‌اند، چه عواملی در بازی نادیده گرفته شده‌اند، آیا شخصیت‌ها و مناسبات اجتماعی به‌درستی بازنمایی شده‌اند و چه تفاوتی میان روایت بازی و منابع معتبر تاریخی وجود دارد.

او مقایسه محتوای بازی با اسناد تاریخی، منابع مکتوب، تصاویر، نقشه‌ها و پژوهش‌های معتبر را در این زمینه مؤثر دانست و گفت: یکی از پیام‌های مهم کتاب این است که بازی تاریخی نباید منبعی قطعی برای شناخت گذشته تلقی شود، بلکه باید آن را متنی رسانه‌ای دانست که خود نیازمند تحلیل و نقد تاریخی است. هدف، تربیت دانش‌آموزانی نیست که هر آنچه را در بازی می‌بینند بپذیرند، بلکه باید بتوانند درباره چگونگی ساخته شدن روایت‌های تاریخی پرسشگری کنند.

این نویسنده همچنین درباره مهارت‌ها و امکانات مورد نیاز معلمان تاریخ برای استفاده مؤثر از بازی‌های ویدئویی در کلاس درس، بیان کرد: نخستین و مهم‌ترین نیاز، تغییر نگرش نسبت به جایگاه بازی‌های ویدئویی در فرایند آموزش است. معلم باید بپذیرد که بازی می‌تواند در کنار کتاب درسی، اسناد تاریخی، فیلم و سایر منابع آموزشی به‌عنوان ابزار یادگیری مورد استفاده قرار گیرد، البته نه به‌عنوان جایگزین آن‌ها.

وی افزود: معلمان باید با ساختار و گونه‌های مختلف بازی‌های تاریخی آشنا باشند و بتوانند بر اساس اهداف آموزشی، محتوای درس و گروه سنی دانش‌آموزان، بازی مناسب را انتخاب کنند. همچنین کسب مهارت در طراحی فعالیت‌های یادگیری مبتنی بر بازی، هدایت بحث‌های کلاسی، تحلیل انتقادی محتوای بازی و ارزیابی میزان یادگیری دانش‌آموزان ضروری است.

کریمی با اشاره به امکانات فنی مورد نیاز، اظهار کرد: دسترسی به رایانه یا تجهیزات مناسب، نمایشگر یا ویدئوپروژکتور، نرم‌افزارهای موردنیاز و زیرساخت‌های فنی متناسب با شرایط مدرسه اهمیت دارد؛ با این حال، برای شروع لزوماً به امکانات پیشرفته نیاز نیست و حتی می‌توان با نمایش بخش‌هایی از یک بازی و تحلیل گروهی آن، فعالیت آموزشی مؤثری طراحی کرد.

او با تأکید بر ضرورت آموزش حرفه‌ای معلمان، گفت: اگر قرار است بازی‌های ویدئویی به‌صورت جدی وارد نظام آموزشی شوند، باید در دوره‌های تربیت معلم و برنامه‌های توانمندسازی دبیران تاریخ نیز به این موضوع توجه شود. کتاب «بازی با گذشته» از این منظر اثری ارزشمند است؛ زیرا علاوه بر مباحث نظری، راهکارهای عملی، نمونه طرح درس، فعالیت‌های کلاسی و شیوه‌های ارزشیابی را نیز در اختیار معلمان قرار می‌دهد.

مترجم کتاب «بازی با گذشته»، درباره ویژگی‌های یک بازی ویدئویی مناسب برای استفاده در مدارس نیز اظهار کرد: انتخاب بازی باید براساس مجموعه‌ای از معیارهای آموزشی، تاریخی و فنی انجام شود. نخستین معیار، اعتبار تاریخی بازی است؛ به این معنا که محتوای آن تا حد امکان با یافته‌های پژوهشی و شواهد تاریخی سازگار باشد و در صورت استفاده از تخیل یا روایت‌های داستانی، این موضوع برای دانش‌آموز قابل تشخیص باشد.

وی ظرفیت آموزشی را دومین ویژگی مهم دانست و افزود: بازی باید دانش‌آموز را با مسائل و موقعیت‌های تاریخی درگیر کند و فرصت‌هایی برای تصمیم‌گیری، تحلیل، حل مسئله و شناخت روابط میان عوامل مختلف تاریخی فراهم آورد. به بیان دیگر، بازی نباید صرفاً مجموعه‌ای از تصاویر و رویدادهای تاریخی باشد، بلکه باید امکان فهم چگونگی عملکرد جوامع انسانی در بستر تاریخی را فراهم کند.

کریمی، جذابیت و تناسب با گروه سنی دانش‌آموزان را از دیگر معیارهای انتخاب بازی برشمرد و گفت: طراحی مناسب، روایت گیرا، تعامل‌پذیری و سطح دشواری متناسب با توانایی دانش‌آموزان می‌تواند انگیزه آن‌ها را برای یادگیری افزایش دهد. در عین حال، باید به مسائلی مانند خشونت، محتوای نامناسب و محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی نیز توجه داشت.

او ادامه داد: ترجیح من انتخاب بازی‌هایی است که امکان توقف، بازبینی، گفت‌وگو و تحلیل موقعیت‌های مختلف را فراهم کنند. بازی‌ای که دانش‌آموز را به پرسیدن سؤال و بررسی شواهد ترغیب کند، از نظر آموزشی ارزش بیشتری نسبت به بازی‌ای دارد که صرفاً بر سرعت عمل و کسب امتیاز متمرکز است.

این مترجم تأکید کرد: بهترین بازی تاریخی برای مدرسه الزاماً گران‌ترین یا پیچیده‌ترین بازی نیست، بلکه بازی‌ای است که بتوان آن را با اهداف برنامه درسی هماهنگ کرد و از طریق طراحی فعالیت‌های آموزشی مناسب، به ابزاری برای پرورش تفکر تاریخی تبدیل کرد.

کریمی با اشاره به هدف اصلی خود از ترجمه این کتاب، گفت: نیاز داریم آموزش تاریخ را از چارچوب انتقال و حفظ اطلاعات فراتر ببریم و به سمت پرورش توانایی فهم، تحلیل و تفسیر گذشته حرکت کنیم. نسل جدید برای یادگیری تاریخ به روش‌هایی نیاز دارد که با تجربه زیسته و جهان رسانه‌ای آن‌ها ارتباط برقرار کند و بازی‌های ویدئویی می‌توانند یکی از این فرصت‌ها باشند؛ البته به شرط آنکه با نگاه علمی، برنامه‌ریزی آموزشی و هدایت معلمان مورد استفاده قرار گیرند.

وی افزود: انتشار ترجمه فارسی این کتاب زمینه‌ساز گفت‌وگوهای علمی بیشتر درباره آینده آموزش تاریخ در ایران شود و به معلمان و پژوهشگران کمک کند ظرفیت‌های رسانه‌های نوین را جدی‌تر مورد بررسی قرار دهند.

کریمی خاطرنشان کرد: مسئله اصلی جایگزین کردن بازی به‌جای کلاس درس نیست، بلکه باید از ظرفیت‌های آن برای معنادارتر کردن یادگیری در کلاس درس بهره ببریم.

به گزارش ایسنا، این کتاب به همت مرکز انتشارات جهاددانشگاهی واحد استان زنجان منتشر شده است.

انتهای پیام

آخرین اخبار استان‌ها