محمدهادی بیات در گفتوگو با ایسنا درباره مهمترین دلایل کاهش تمایل نسل جوان به تماشای تلویزیون، اظهار کرد: از منظر جامعهشناسی فرهنگی و مطالعات رسانه، فاصله گرفتن نسل جوان از تلویزیون را نمیتوان به یک عامل محدود کرد، بلکه این پدیده حاصل همزمانی تغییرات ساختاری در ذائقه نسل جدید و ناتوانی سازمانی و محتوایی رسانه ملی در همراهی با این تحولات است.
وی با اشاره به تغییر الگوی مصرف رسانهای نسل جدید، گفت: نسل جدید، بهویژه نسل Z، در فضای دیجیتال رشد کرده و به سرعت، انتخاب و تعامل عادت دارد. این نسل محتوای کوتاه، شخصیسازیشده و مشارکتمحور را ترجیح میدهد و در برابر برنامههایی با مقدمههای طولانی و ساختارهای تکراری، تمایل کمتری نشان میدهد. البته این تغییر ذائقه محدود به ایران نیست و در بسیاری از کشورهای جهان نیز سهم تلویزیون خطی در سبد مصرف رسانهای مخاطبان کاهش یافته است.
این روزنامهنگار ادامه داد: با وجود این، عملکرد تلویزیون در ایران نیز در تشدید این روند نقش داشته است. تکرار قالبهای برنامهسازی، کاهش کیفیت محتوا، نبود نوآوری و یکسانسازی شبکهها باعث شده مخاطب احساس کند با نسخههای متفاوتی از یک برنامه روبهروست. همچنین سیاستهای محدودکننده و کنار گذاشتن برخی چهرههای محبوب نسل جدید، به جای ایجاد زمینه گفتوگو، فاصله میان رسانه و مخاطب را بیشتر کرده است.
بیات با بیان اینکه عملکرد رسانه در شرایط کنونی سهم تعیینکنندهتری در کاهش ارتباط جوانان با تلویزیون دارد، اضافه کرد: تلویزیون نهتنها نتوانسته ذائقه در حال تغییر مخاطبان را بهدرستی درک کند، بلکه برخی تصمیمهای مدیریتی و محتوایی نیز روند فاصله گرفتن این گروه از رسانه را سرعت بخشیده است.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا تلویزیون در شناخت نیازها، دغدغهها و سبک زندگی نسل جدید دچار عقبماندگی شده است، بیان کرد: این عقبماندگی هم در محتوا و هم در شیوه برنامهسازی وجود دارد و این دو حوزه از یکدیگر جدا نیستند، با این حال، ضعف در شیوه برنامهسازی بیشتر به چشم میآید، در حالی که آسیبهای محتوایی عمیقتر است.
تلویزیون در بازنمایی دغدغههای واقعی جوانان موفق نبوده است
این پژوهشگر حوزه رسانه با اشاره به ضعف تلویزیون در بازنمایی مسائل واقعی جوانان، خاطرنشان کرد: موضوعاتی مانند اشتغال، هویت، روابط اجتماعی و سبک زندگی از جمله دغدغههای نسل جدید هستند، که تلویزیون در پرداختن به آنها عملکرد چندان موفقی نداشته است. بخش قابلتوجهی از محتوای تولیدی این رسانه با زیستجهان گروهی از مخاطبان همخوانی ندارد و به جای آنکه تصویری از واقعیتهای زندگی جامعه ارائه دهد، گاهی به عاملی برای ایجاد فاصله میان رسانه و مخاطب تبدیل میشود.
بیات با اشاره به مشکلات ساختاری در شیوه برنامهسازی تلویزیون، ادامه داد: ساختار اداری سنگین و نبود چابکی سازمانی، امکان واکنش سریع به تحولات فناورانه و تغییرات سلیقه مخاطبان را کاهش داده است. تلویزیون همچنان بر الگوی پخش خطی و یکطرفه تکیه دارد، در حالی که رسانههای رقیب تجربهای تعاملی و متناسب با سلیقه هر کاربر ارائه میکنند. همچنین استفاده نکردن از قالبهای نوین، ازجمله روایتهای تعاملی و شیوههای تازه تولید محتوا، موجب شده بخشی از برنامههای تلویزیونی برای نسل جدید جذابیت کمتری داشته باشند.
وی درباره موفقیت شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای نمایش خانگی در جذب مخاطبان جوان، اضافه کرد: موفقیت این رسانهها صرفاً به دلیل محدودیتهای کمتر نیست، بلکه آنها توانستهاند تجربه متفاوتی از مصرف محتوا و ارتباط با مخاطب ایجاد کنند. در این فضاها، مخاطب تنها تماشاگر نیست، بلکه امکان انتخاب، مشارکت و تولید محتوا را نیز دارد و میتواند با انتشار نظر یا ساخت محتوای جدید، بازخورد فوری دریافت کند، در حالی که تلویزیون همچنان تا حد زیادی بر رابطه یکطرفه با مخاطب استوار است.
این روزنامهنگار بیان کرد: یکی دیگر از تفاوتهای مهم این پلتفرمها، فراهم کردن امکان دیده شدن استعدادها و چهرههای تازه است. شبکههای اجتماعی و پلتفرمها شرایطی ایجاد کردهاند که افراد بتوانند بدون عبور از سازوکارهای سنتی رسانهای، مخاطب خود را پیدا کنند. در مقابل، تلویزیون بخشی از توانایی پیشین خود در معرفی و حفظ چهرههای محبوب را از دست داده و در جذب برخی چهرههای مورد توجه نسل جدید با دشواری مواجه شده است.
بیات با اشاره به نقش الگوریتمها در جذب مخاطب، خاطرنشان کرد: شخصیسازی محتوا و امکان تماشای برنامهها در زمان دلخواه، از دیگر مزیتهای رسانههای دیجیتال است. الگوریتمها براساس علاقه و سابقه مصرف هر کاربر، محتوای مورد نظر او را پیشنهاد میکنند و مخاطب نیز محدود به جدول پخش مشخصی نیست. این انعطافپذیری در مقایسه با الگوی ثابت پخش تلویزیون، برای نسل جوان جذابیت بیشتری دارد.
وی درباره راهکارهای بازسازی ارتباط تلویزیون با نسل جوان و بازگشت این رسانه به سبد انتخاب مخاطبان، ادامه داد: این هدف به تغییرات بنیادین و ساختاری در سیاستگذاری و تولید محتوا نیاز دارد و نمیتوان با اقدامات مقطعی و تاکتیکی به آن دست یافت. نخستین گام، تغییر نگاه به جایگاه رسانه و پذیرش این واقعیت است، که مخاطب امروز حق انتخاب دارد. سیاستگذاری رسانهای باید از رویکرد مبتنی بر هدایت و اجبار به سمت جذب مخاطب و گفتوگو با او حرکت کند و کثرت سلیقهها و تفاوتهای فرهنگی جامعه را به رسمیت بشناسد.
بازسازی اعتماد عمومی؛ پیشنیاز ارتباط دوباره تلویزیون با جوانان
این پژوهشگر حوزه فرهنگ و رسانه، بازسازی اعتماد عمومی را از دیگر پیشنیازهای ارتباط دوباره تلویزیون با جوانان دانست و اضافه کرد: بدون اعتماد، حتی محتوای باکیفیت نیز نمیتواند مخاطب را حفظ کند. صداقت، شفافیت و بیطرفی در پوشش اخبار از جمله مؤلفههایی است که میتواند به بازسازی اعتماد مخاطبان کمک کند و زمینه ارتباط مؤثرتر رسانه با نسل جدید را فراهم آورد.
بیات بر ضرورت استقلال حرفهای و استفاده از ظرفیت نیروهای خلاق تأکید کرد و گفت: کاهش بوروکراسی، بهرهگیری از توان تولیدکنندگان بیرون از ساختار سازمانی و همکاری با متخصصان مستقل میتواند به تولید محتوایی کمک کند که زبان، دغدغهها و نیازهای نسل جدید را بهتر بشناسد. رسانه برای ایجاد تحول در برنامهسازی باید از ظرفیت افرادی استفاده کند که با تحولات فرهنگی و شیوههای جدید مصرف محتوا آشنایی دارند.
وی تحول در قالبهای تولید و حرکت به سمت همگرایی رسانهای را نیز ضروری دانست و افزود: تلویزیون باید در کنار برنامههای اصلی خود، تولید محتوای کوتاه و جذاب برای شبکههای اجتماعی را جدی بگیرد و به سمت ایجاد تجربههای تعاملی، ازجمله پخش زنده همراه با امکان مشارکت مخاطبان، حرکت کند. همچنین استفاده از دادههای مربوط به علایق مخاطبان میتواند در شناخت بهتر نیازها و شخصیسازی محتوای رسانه مؤثر باشد.
این روزنامهنگار با تأکید بر ضرورت توجه به محتوای واقعگرا، بیان کرد: برنامههای تلویزیونی باید به جای سخنرانی و ارائه پیامهای مستقیم، به سمت روایتمحوری حرکت کنند و مسائل واقعی زندگی جوانان، ازجمله اقتصاد، روابط اجتماعی، سلامت روان و سرگرمی را با زبانی متناسب با تجربه زیسته آنها به تصویر بکشند.
بیات تصریح کرد: تغییر ذائقه نسل جدید واقعیتی جهانی است، اما انتخابهای سیاستی و مدیریتی تلویزیون در ایران نیز به عمیقتر شدن شکاف میان این رسانه و مخاطبان جوان کمک کرده است. بازگشت تلویزیون به سبد انتخاب نسل جدید مستلزم پذیرش نقش تازهای در زیستبوم متکثر رسانهای است، نقشی که در آن تلویزیون به جای تکیه بر انحصار، بر خلاقیت، اعتمادسازی، گفتوگو و شناخت نیازهای مخاطب تمرکز کند.
انتهای پیام