محمد باقر پورامینی مدیر گروه کلام و الهیات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در نشست خبری همایش ملی «فلسفه کلام اجتماعی با تاکید بر اندیشههای کلامی رهبر شهید آیتالله العظمی سید علی خامنهای (ره)» که امروز شنبه ۳۰ آبان در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با اشاره به جایگاه علم کلام در تبیین و دفاع از باورهای دینی گفت: دانش کلام، علم تبیین باورهای دینی، استدلال در دفاع از این باورها و صیانت از حریم اعتقادات است. همچنین یکی دیگر از مأموریتهای این دانش، مواجهه فعال با اندیشهها، جریانهای رقیب و افکار انحرافی و ضد دین است.
دبیر علمی همایش ملی «فلسفه کلام اجتماعی» ادامه داد: متکلمان تراز اول امامیه در طول تاریخ، بهویژه در دوره معاصر، تلاش کردهاند این دانش را از حصار مفاهیم ذهنی و انتزاعی خارج کنند تا کلام بتواند بهعنوان دانشی که نقش تاریخی و اجتماعی دارد، در جامعه و مسائل آن ایفای نقش کند. رویکردی که در سالهای اخیر از آن با عنوان «کلام اجتماعی» یاد میشود، بر همین اساس شکل گرفته است.
وی با بیان اینکه کلام باید از سطح مفاهیم ذهنی به سطح مصداق و عینیت وارد شود، تصریح کرد: کلام اجتماعی به این معناست که این دانش بتواند درباره مسائل انضمامی و واقعی جامعه، با تکیه بر مبانی اعتقادی، اظهارنظر کند و در مسیر حل مسائل اجتماعی نقشآفرین باشد.
پورامینی گفت: کلام اجتماعی در واقع به معنای امتداد و توسعه قلمرو مسائل علم کلام و تعریف نسبتی میان مبانی و آموزههای اعتقادی با حیات اجتماعی انسان است. از این منظر، طبیعی است که یک متکلم باید نسبت به مسائل و تحولات اجتماعی حساس باشد، در برابر پرسشها و مسائل جدید موضعگیری و تلاش کند ظرفیتهای معرفتی آموزههای کلامی را در راستای حل مسائل اجتماعی به کار گیرد.
وی با اشاره به ضرورت ورود متکلمان به مسائل روز جامعه بیان کرد: برای مثال، مسائلی که در سالهای اخیر و پس از جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه مطرح شده، از جمله موضوع مقاومت، میتواند از منظر کلامی مورد بررسی قرار گیرد. یک متکلم اجتماعی میتواند درباره مبانی دینی مقاومت، کارکردها و آثار و نتایج آن پژوهش کند. در همین راستا، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی طی دو سال اخیر موضوع «الهیات مقاومت» را وارد مباحث پژوهشی کرده است.
دبیر علمی همایش ملی «فلسفه کلام اجتماعی» افزود: از دیگر موضوعاتی که در این حوزه مورد توجه قرار گرفته، بررسی نقش سنتهای الهی در پیروزی و شکست در جنگهاست. همچنین بخشی از پژوهشهای انجامشده به موضوع «الهیات امید» اختصاص یافته که محققان ما از منظر کلام و کلام اجتماعی و بهویژه با تأکید بر اندیشههای رهبر شهید به آن پرداختهاند.
وی تصریح کرد: اگر بخواهم این موضوع را خلاصه کنم، باید بگویم کلام اسلامی در مأموریت اصلی خود، یعنی مرزبانی از دین، باید در تمام سطوح فردی و اجتماعی ایفای نقش کند. از همین رو، امسال همایش فلسفه کلام اجتماعی را با هدف تأکید بر ضرورت توجه به این رویکرد برگزار میکنیم.
پورامینی با اشاره به تقارن همایش امسال با شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای(رضوانالله تعالی علیه) گفت: یکی از ویژگیهای همایش امسال، تأکید بر اندیشههای کلامی رهبر شهید است. این رویکرد به دانش کلام، بهویژه کلام اجتماعی، در اندیشههای رهبر شهید تنها به دوران ۳۷ ساله رهبری ایشان محدود نمیشود، بلکه از همان دورهای که طرح کلی اندیشه اسلامی را مطرح کردند، در آثار و بیانات ایشان قابل مشاهده است.
وی ادامه داد: ایشان در طول سالها و بهخصوص در سالهای اخیر، بر ضرورت امتداد اجتماعی معارف دینی تأکید داشتند. حتماً مستحضرید که اصطلاح «امتداد اجتماعی» را نخستین بار خود رهبر شهید مطرح کردند. منظور از این اصطلاح، فرایند انتقال آموزههای اعتقادی از حوزه باور فردی به عرصه اثرگذاری اجتماعی است.
پورامینی با بیان اینکه رهبر شهید در این زمینه صورتبندی جدیدی از نسبت دین و جامعه ارائه کردند، تصریح کرد: ایشان بحث امتداد فلسفه در جامعه را مطرح کردند و برخلاف نگاه انتزاعی و ذهنی برخی متکلمان به علم کلام، بر ضرورت حضور آموزههای اعتقادی در عرصه زندگی اجتماعی تأکید داشتند. به جرئت میتوان گفت ایشان به دنبال پایهگذاری بنیانی بودند که بر اساس آن، هر آموزه اعتقادی، از توحید و نبوت تا امامت، باید نسبتی با جامعه داشته باشد.
وی با اشاره به جایگاه توحید در اندیشه کلامی رهبر شهید اظهار کرد: اگر بخواهم جایگاه کلامی این متکلم شهید را در یک جمله بیان کنم، باید بگویم رهبر شهید توحید را صرفاً یک مسئله کلامی یا شناخت نظری نمیدانستند، بلکه آن را شناختی عملساز و زندگیساز میدانستند که میتواند بنیان زندگی فردی و اجتماعی انسان را استوار کند.
پورامینی در ادامه به روند شکلگیری دبیرخانه همایش اشاره کرد و گفت: دبیرخانه همایش حدود سه تا چهار ماه پیش فعالیت خود را آغاز کرد. این همایش به مناسبت سالروز جهانی فلسفه و با مشارکت دبیرخانه همایش «مکتب امام مجاهد شهید» و دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای شکل گرفت. در این دوره، اندیشههای رهبر شهید بهعنوان دال مرکزی و محور اصلی همایش در نظر گرفته شده است.
وی افزود: فراخوان همایش در تیرماه و با همکاری مؤسسات حوزوی و دانشگاهی منتشر شد. طی سه ماه اخیر، ۳۷ پیشنشست علمی برگزار کردیم و در برگزاری این نشستها، ۱۵ مرکز دانشگاهی و حوزوی از قم و سایر استانها با ما همکاری داشتند.
وی با اشاره به دانشگاههای مشارکتکننده در برگزاری پیشنشستها بیان کرد: از جمله دانشگاههای همکار در قم میتوان به دانشگاه معارف، پردیس فارابی و دانشگاه قم اشاره کرد. همچنین دانشگاههای زنجان و تبریز نیز در برگزاری پیشنشستها مشارکت داشتند. در میان مؤسسات حوزوی نیز پژوهشکده کلام اسلامی بیشترین میزان مشارکت را داشت و برخی دیگر از مراکز نیز دستکم یک نشست را با دبیرخانه همایش برگزار کردند.
پورامینی با اشاره به گستره جغرافیایی پیشنشستها خاطرنشان کرد: یکی از امتیازات این پیشنشستها در دوره سهماهه، محدود نبودن آنها به شهر قم بود. این نشستها متناسب با نهادهای همکار در سایر استانها نیز برگزار شد و تقریباً نیمی از پیشنشستها خارج از قم شکل گرفت. برای نمونه، دو نشست در مشهد برگزار شد و مراکز دانشگاهی و مؤسسات حوزوی برخی دیگر از استانها نیز در این برنامه مشارکت داشتند. در هفته جاری نیز از مجموع ۳۷ پیشنشست، دو نشست دیگر در روز چهارشنبه برگزار خواهد شد.
وی درباره فراخوان مقاله همایش نیز گفت: با توجه به محدودیت زمانی، تاکنون ۶۰ مقاله به دبیرخانه همایش رسیده که در حال حاضر در مرحله ارزیابی قرار دارند. امیدواریم تا زمان برگزاری همایش «مکتب امام مجاهد شهید» که قرار است در بهمن امسال برگزار شود، بتوانیم مجموعه مقالات همایش را نیز آماده کنیم.
مدیر گروه کلام و الهیات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در تشریح برنامههای روز برگزاری همایش اظهار کرد: این همایش روز چهارشنبه چهارم آذر، از ساعت ۱۸ تا ۲۱ و پس از نماز مغرب و عشا، در ساختمان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و در سالن استاد موسویان برگزار خواهد شد.
وی افزود: در این همایش پیام مرجع عالیقدر و متکلم برجسته معاصر، آیتالله العظمی سبحانی، قرائت خواهد شد. همچنین دو ارائه علمی خواهیم داشت که در بخش نخست، حضرت آیتالله اعرافی، مدیر حوزههای علمیه، درباره کلام اجتماعی به ارائه دیدگاههای خود میپردازند و آیتالله رشاد نیز دیگر ارائه علمی همایش را بر عهده خواهند داشت.
پورامینی با اشاره به برگزاری میزگرد تخصصی در این همایش بیان کرد: یکی از محوریترین بخشهای همایش، میزگردی با عنوان «ماهیت کلام اجتماعی» است. در این میزگرد به پرسشهایی از جمله اینکه کلام اجتماعی چیست، چه کاربردهایی دارد و قرار است چه تحولاتی در این حوزه ایجاد کند، پرداخته خواهد شد.
دبیر علمی همایش ملی «فلسفه کلام اجتماعی» از رونمایی دو اثر جدید پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در حاشیه این همایش خبر داد و گفت: در این برنامه از دو اثر جدید پژوهشگاه که فرایند تولید و نگارش آنها طی سه سال اخیر انجام شده است، رونمایی خواهیم کرد.
وی افزود: نخستین اثر، کتاب «اندیشههای کلامی حضرت آیتالله العظمی خامنهای» است و دومین اثر نیز کتاب «کلام سیاسی در اندیشه رهبر شهید» است که در جریان همایش رونمایی میشود.
انتهای پیام