سفر در گلستان را میتوان از غرب استان آغاز کرد، از جایی که نخستین نشانههای این سرزمین با آبی خزر و نسیمی آمیخته به بوی دریا به استقبال مسافر میآیند. در بندرگز و بندرترکمن، ساحل و دریا نخستین قابهای سفر را میسازند. جایی که میتوان در آرامش کنار ساحل ایستاد، چشم به افق دوخت، صدای موجهایی را شنید که آرام به خشکی میرسند و رفتوآمد قایقها و جنبوجوش زندگی را تماشا کرد با این حال گلستان را نمیتوان تنها در آبی دریا و چشماندازهای ساحلی خلاصه کرد. کافی است کمی از ساحل فاصله بگیری و راهی درون استان شوی تا در فاصلهای نهچندان دور، آبی خزر جای خود را به سبزی جنگلهایی بدهد که میراثی کهن از دوران سوم زمینشناسی است. جنگل های هیرکانی از معدود بازماندگان جنگلهای پهنبرگ معتدله باستانی در جهان به شمار میروند که این میراث ارزشمند در پهنههایی چون پارک ملی گلستان، جنگلهای توسکستان، شصتکلاته، النگدره و ناهارخوران قراردارند.
اما در این خطه هزار رنگ، طبیعت هنوز شگفتیهای دیگری برای غافلگیر کردنت دارد. این بار نوبت صدای آب است، صدایی که از دوردست و از میان درختان سر به فلک کشیده به گوش میرسد که هرچه به آن نزدیکتر میشوی، رساتر میشود. آبشارهایی که از دل صخرهها و ارتفاعات فرو میریزند، حوضچههای طبیعی میسازند و در آغوش جنگل، تصویری زنده از طراوت و زندگی را پیش رویت قرار میدهند.
در علیآباد کتول، آبشار کبودوال یکی از تماشاییترین جلوههای این زیبایی است. آب زلالی که از میان صخرهها جاری میشود و دیوارههای پوشیده از خزه، منظرهای چشمنواز پدید آوردهاند. البته جذابیت این آبشار تنها به لحظه رسیدن به آن ختم نمیشود، مسیر دسترسی، خود بخشی از لذت سفر است. راهی که از میان درختان انبوه و پوشش گیاهی سرسبز میگذرد و صدای جریان آب، قدمبهقدم همراه مسافر میشود.
کمی آنسوتر، آبشارهای پلکانی شیرآباد در منطقه خانببین و آبشار لوه در گالیکش، روایت دیگری از زیباییهای طبیعی گلستان را پیش رویت میگذارند. آبشارهایی که در دل جنگل پناه گرفتهاند و برای رسیدن به آنها باید از مسیرهای سرسبز و چشماندازهای تماشایی عبور کرد. اینجا هر فصل، رنگ تازهای به طبیعت میبخشد و هر بار میتوان تصویری متفاوت از این همه زیبایی را به خاطر سپرد.
اما قصه آب در گلستان به آبشارها و چشمهها ختم نمیشود. در گوشه دیگری از این سرزمین، پهنههای آبی گستردهای قرار دارند که دنیایی از زندگی را در خود جای دادهاند، تالابهایی که با تغییر فصلها، چهرهای تازه به خود میگیرند و به پناهگاهی برای پرندگان مهاجر تبدیل میشوند. در شمال و شمالشرق استان، تالابهای بینالمللی آلاگل، آلماگل و آجیگل، همچون نگینهایی آبی در دل طبیعت نیمهخشک منطقه میدرخشند. این تالابها از زیستگاههای ارزشمند کشور به شمار میروند و نقشی مهم در حفظ تنوع زیستی، پایداری اکوسیستم و میزبانی از پرندگان مهاجر دارند. با آغاز فصل مهاجرت، پرندگانی از مسیرهای دور به این پهنههای آبی میرسند و زندگی دوبارهای به سکوت دشت میبخشند.

اینجا طبیعت، آرام و بیادعا، یکی دیگر از چهرههای شگفتانگیز خود را به نمایش میگذارد. و حالا هرچه بیشتر به سمت شرق استان پیش میروی، چشماندازها آرامآرام تغییر میکنند. سبزی جنگلها و گستره تالابها کمرنگتر میشود و دشتهای وسیع ترکمن صحرا، تا جایی که چشم کار میکند، پیش رویت امتداد مییابند. انگار طبیعت در این بخش از گلستان، لباس دیگری به تن کرده است، تنپوشی به رنگ خاک، آفتاب و افقهای دور.
در این دشترویایی، اسبهای اصیل ترکمن با اندامی کشیده و قامتی استوار میتازند. اسبهایی که تماشای حرکتشان در پهنه صحرا، تصویری فراموشنشدنی از شکوه و اصالت این سرزمین میسازد. اما اسب ترکمن تنها یک جاذبه طبیعی یا گردشگری نیست بلکه بخشی از هویت و تاریخ مردمانی است که زندگیشان در گذر قرنها با اسب و صحرا گره خورده و هنوز هم رد این پیوند عمیق را میتوان در فرهنگ و آیینهایشان دید.
در ادامه این سفر، مسیر به سوی کلاله و ارتفاعات هزاردره میرود، جایی که گورستان تاریخی خالد نبی بر فراز تپهماهورها و در میان چشماندازهای وسیع منطقه قرار گرفته است. سنگمزارهای اسرارآمیز این مجموعه، در کنار تپههای پیدرپی و افقهای دوردست، فضایی متفاوت و تأملبرانگیز پدید آوردهاند. مکانی که در آن، تاریخ و طبیعت در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و هر گوشهاش میتواند ذهن مسافر را به روایتهای دور ببرد.
با این همه، برای شناخت واقعی ترکمنصحرا، نباید تنها به تماشای دشتها و آثار تاریخی بسنده کرد باید کمی بیشتر به زندگی مردمانش نزدیک شد. باید از خانههایی گفت که نقشونگار قالیهای ترکمن در آنها، قصه نسلها را روایت میکند. از لباسهای رنگارنگ و سوزندوزیشده زنان ترکمن، از موسیقی و آیینهای محلی و از مهماننوازی مردمانی که با وجود گذر زمان، همچنان فرهنگ و اصالت خود را زنده نگه داشتهاند. اینجاست که میتوان فهمید زیبایی یک سرزمین، تنها در طبیعت آن خلاصه نمیشود، گاهی این مردماند که به جغرافیا روح میبخشند و آن را به خاطرهای ماندگار تبدیل میکنند.
و سرانجام، وقتی تمام این مسیر را از ساحل خزر تا جنگلهای هیرکانی، از آبشارهای خروشان تا تالابهای آرام و از دشتهای بیانتهای ترکمن صحرا پیمودهای، تازه درمییابی که گلستان را نمیتوان تنها با دیدن چند جاذبه و گذشتن از چند جاده شناخت.
گلستان مجموعهای از حسها و تجربههاست که باید آن را زندگی کرد، باید در جادههایش قدم گذاشت، در هوایش نفس کشید، به صدای طبیعتش گوش سپرد و لحظهای را در آغوش آرامشش گذراند. شاید راز ماندگاری این سرزمین همین باشد. اینکه وقتی از آن دور میشوی، بخشی از زیباییاش را با خود میبری و دلت، هنوز در گوشهای از آن جا میماند.
انتهای پیام