یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ | ۱۸:۱۲
استاد حوزه علمیه قم: آیت‌الله وحید خراسانی برای رسیدن به مرجعیت اقدامی نکرد

استاد حوزه علمیه قم: آیت‌الله وحید خراسانی برای رسیدن به مرجعیت اقدامی نکرد

استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه آیت‌الله وحید خراسانی با وجود برخورداری از جایگاه علمی و اجتماعی ممتاز، برای مطرح شدن به‌عنوان مرجع تقلید اقدامی نمی‌کردند، اظهار کرد: ایشان با وجود داشتن مریدان و علاقه‌مندان فراوان، هیچ اقدامی برای مرجعیت خود انجام ندادند.

آیت‌الله محمد ابن‌الرضا در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح ابعاد مختلف شخصیت علمی، اخلاقی و معنوی آیت‌الله العظمی وحید خراسانی اظهار کرد: از نکات مهم درباره آیت‌الله وحید، منبری بودن ایشان است. برخی این موضوع را مطرح می‌کنند در حالی که منبر رفتن نه‌تنها برای یک فقیه نقص نیست، بلکه هنر بزرگی است. اگر فقیهی منبر برود، هیچ مشکلی برای جایگاه فقاهت او ایجاد نمی‌شود؛ آنچه ممکن است مشکل‌ساز باشد، سخنرانی فردی است که از دانش و تخصص کافی برخوردار نیست.

ابن‌الرضا افزود: آیت‌الله وحید فقیهی بزرگ بودند که از بیان بسیار توانمندی برخوردار بودند. همان‌طور که شعر گفتن نیز برای یک فقیه یا حکیم نقص محسوب نمی‌شود. مرحوم آیت‌الله العظمی حسین اصفهانی نیز شعر می‌گفتند، اما آیا می‌توان با اشاره به شاعر بودن ایشان، سایر مقامات علمی و حکمی ایشان را نادیده گرفت؟ ایشان حکیم، فقیه و استاد حکمت بودند و در کنار این جایگاه علمی، شعر نیز می‌سرودند. این هنرها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و شخصیت یک عالم بزرگ را شکل می‌دهند.

درس آیت‌الله وحید از پرجمعیت‌ترین درس‌های تاریخ حوزه بود

وی با اشاره به جایگاه علمی و قدرت تدریس آیت‌الله وحید خراسانی تصریح کرد: از ویژگی‌های بسیار مهم ایشان، پرجمعیت بودن درسشان بود. در طول تاریخ غیبت، کمتر استادی توانسته است چنین تعداد زیادی شاگرد داشته باشد. از پرجمعیت‌ترین درس‌های تاریخ حوزه، درس مرحوم آخوند خراسانی بود که بسیاری از شرکت‌کنندگان در آن، خود مجتهد بودند. پس از ایشان نیز مرحوم آیت‌الله العظمی خویی از چنین جایگاه علمی و آموزشی برخوردار بودند و پس از آن، آیت‌الله وحید خراسانی در این جایگاه قرار گرفتند.

استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: فاصله زمانی میان مرحوم آخوند خراسانی و مرحوم آیت‌الله خویی قابل توجه است، اما در دوره‌های بعد، درس آیت‌الله وحید از نظر جمعیت و جایگاه علمی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. برخی از افراد در حوزه‌های دیگر به این ویژگی‌ها و دقت‌های علمی ایشان توجه کافی ندارند و حتی کسانی که درباره ایشان مطالبی مطرح کرده‌اند، شاید از ظرافت‌های علمی و توفیق ایشان در تربیت و پرورش صاحب‌نظران اطلاع نداشته باشند.

تأکید آیت‌الله وحید بر مطالعه مستمر و پرهیز از اتلاف وقت

وی با اشاره به نظم و جدیت آیت‌الله وحید در تربیت فرزندان اظهار کرد: فرزندان ایشان از همان دوران نوجوانی به مطالعه و درس خواندن اهتمام داشتند. به یاد دارم یکی از آقازاده‌های ایشان در دوران نوجوانی و در فصل تابستان، بسیار منظم و پیوسته درس می‌خواند. از او پرسیدم چرا این‌قدر مطالعه می‌کنی؟ پاسخ داد پدرم اجازه نمی‌دهند حتی یک لحظه از وقت خود را بیهوده بگذرانیم و اگر ببینند بیکار هستیم، به ما تذکر می‌دهند درس بخوانیم و مطالعه کنیم.

ابن‌الرضا با بیان اینکه پس از ورود به قم علاقه‌مند بود در درس آیت‌الله وحید شرکت کند، گفت: در آن زمان استادان دیگری نیز در حوزه حضور داشتند و انتخاب استاد در درس خارج، از اختیارات طلبه است. این آزادی در انتخاب استاد از امتیازات خوب حوزه‌های علمیه است و باید حفظ شود. هنگامی که برای نخستین بار به محضر آیت‌الله وحید رسیدم، ایشان به من گفتند: «اگر قصد داری در درس من شرکت کنی، به دو سه هفته اکتفا نکن، هفت ماه در درس حاضر شو و پس از آن تصمیم بگیر که ادامه می‌دهی یا خیر.» من نیز همین کار را انجام دادم و هرچه زمان گذشت، احساس کردم نیازم به درس ایشان بیشتر می‌شود.

ویژگی‌های درس آیت‌الله وحید خراسانی

وی با تشریح ویژگی‌های علمی آیت‌الله وحید خراسانی اظهار کرد: ایشان در ارائه مطالب چند ویژگی بسیار مهم داشتند. نخست اینکه خودشان مطالب را به‌خوبی فهمیده و فراگرفته بودند؛ دوم اینکه توانایی بسیار خوبی در ارائه و انتقال مطالب داشتند و سوم اینکه از بیان شیوا و زیبایی برخوردار بودند. این ویژگی‌ها موجب می‌شد شاگردان از حضور در درس لذت ببرند و با علاقه مباحث را دنبال کنند. بیان آیت‌الله وحید اعجاب‌آمیز بود حتی می‌توان گفت بیان ایشان نوعی ویژگی شگفت‌انگیز داشت. البته در کنار این بیان، تسلط علمی ایشان نیز بسیار مهم بود و همین ویژگی‌ها سبب می‌شد شاگردان بتوانند مباحث پیچیده را به‌خوبی دنبال کنند.

استاد حوزه علمیه قم گفت: برخی می‌گفتند هنر آیت‌الله وحید این است که مطالب ساده را دشوار می‌کند، در حالی که به نظر من چنین برداشتی درست نیست. ایشان مطالب علمی را با همان زبان تخصصی و اصطلاحات علمی بیان می‌کردند. قرار نیست همه مباحث علمی را به شکلی ساده‌سازی کنیم که دقت و عمق آنها از بین برود. علوم دینی نیز دارای اصطلاحات و مبانی تخصصی است و نمی‌توان انتظار داشت همه مباحث فقهی و اصولی به‌صورت مطالب ساده و آسان‌فهم ارائه شوند.

ابن‌الرضا تصریح کرد: آیت‌الله وحید شخصیتی دقیق‌النظر بودند و طبیعی بود که با زبان علمی و اصطلاحات تخصصی سخن بگویند. اگر بخواهیم مباحث علمی و نظری فقهای بزرگ را به‌درستی بفهمیم، باید با همین اصطلاحات آشنا شویم. برای مثال، فهم کتاب کفایه نیز بدون شناخت اصطلاحات و مبانی آن امکان‌پذیر نیست. حوزه علمیه صرفاً محل تربیت افرادی نیست که مسائل شرعی را برای مردم بیان کنند. مسئله اصلی، تربیت فقیه و مجتهد است. ما در حوزه باید کلاس فقاهت داشته باشیم، نه اینکه صرفاً به آموزش مسئله‌گویی اکتفا کنیم. آیت‌الله وحید توانست چنین فضای علمی و فقهی را حفظ کند.

آیت‌الله وحید وزانت علمی را در حوزه علمیه قم نهادینه کرد

وی با تأکید بر ابنکه آیت‌الله وحید خراسانی وزانت علمی را در قم نهادینه کرد، ادامه داد: اینکه یک استاد هم پرجمعیت‌ترین درس را داشته باشد و هم از عمق و دقت علمی برخوردار باشد، از ویژگی‌هایی بود که با حضور ایشان در حوزه علمیه قم تثبیت شد. شاگردی در محضر چنین استادی برای افراد یک امتیاز علمی محسوب می‌شود. آیت‌الله وحید در علم و تحقیق واقعاً شخصیتی بی‌نظیر و ممتاز بودند، اما در کنار علم، اعتقادات ایشان نیز اهمیت بسیار زیادی داشت. خود را خادم و خدمتگزار اهل بیت(ع) می‌دانستند و هنگامی که درباره اهل بیت(ع) سخن می‌گفتند، عشق و علاقه عمیق ایشان کاملاً آشکار بود. احساس می‌کردید تمام آنچه در زندگی و فعالیت علمی دارند، مقدمه‌ای برای رسیدن به همین هدف و خدمت به اهل بیت(ع) است.

منبر رفتن آیت‌الله وحید نشانه تواضع و مسئولیت‌پذیری او بود

استاد حوزه علمیه قم در پاسخ به پرسشی درباره برخی برداشت‌ها مبنی بر وجود غرور علمی در شخصیت آیت‌الله وحید خراسانی گفت: نمی‌دانم این تعبیر از کجا آمده است. اگر کسی در سن ۲۷ سالگی اجازه اجتهاد داشته باشد و عالمان بزرگی مانند مرحوم آیت‌الله حجت کوه‌کمری و دیگران اجتهاد او را تأیید کنند، نشان‌دهنده جایگاه علمی اوست. ایشان در همان دوران جوانی به مرحله اجتهاد رسیده بودند و با وجود این جایگاه، سال‌ها به تحصیل، تدریس و تبلیغ ادامه دادند. آیت‌الله وحید پس از آنکه در نجف حضور پیدا کردند نیز در محضر بزرگان حوزه مانند آیت‌الله هادی شیرازی، آیت‌الله خویی و آیت‌الله حکیم بودند و از محضر آنان بهره بردند. ایشان هیچ‌گاه فردی نبودند که در خانه بنشینند و از فعالیت‌های تبلیغی فاصله بگیرند.

ابن‌الرضا با بیان اینکه برخی فعالیت‌های تبلیغی آیت‌الله وحید را مورد انتقاد قرار می‌دادند، اظهار کرد: اینکه یک مجتهد جامع‌الشرایط برای تبلیغ دین به میان مردم برود، نه‌تنها اشکال ندارد، بلکه کاری بسیار ارزشمند است. آیا بهتر است چنین عالمی در خانه بنشیند یا برای تبلیغ دین به میان مردم برود؟ ایشان در مباحث فقهی، اصولی، فلسفی و کلامی تسلط داشتند و با این توان علمی، به تبلیغ دین نیز می‌پرداختند. آیت‌الله وحید در مباحث مختلف علمی از دانش گسترده‌ای برخوردار بودند. چنین شخصیتی وقتی برای تبلیغ به میان مردم می‌رود، تأثیرگذاری بسیار زیادی خواهد داشت. به همین دلیل، ایشان در میان برخی از اقشار و گروه‌های اجتماعی، به‌ویژه بازاریان و تجار، علاقه‌مندان فراوانی داشتند.

آیت‌الله وحید برای رسیدن به مرجعیت اقدامی نکرد

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه آیت‌الله وحید با وجود برخورداری از جایگاه علمی و اجتماعی ممتاز، برای مطرح شدن به‌عنوان مرجع تقلید اقدامی نمی‌کردند، گفت: ایشان با وجود داشتن مریدان و علاقه‌مندان فراوان، هیچ اقدامی برای مرجعیت خود انجام ندادند. ایشان از عالمان بسیار بزرگ بودند و در علمیت و دقت آرای ایشان تردیدی وجود نداشت. کتاب‌ها و آثار علمی ایشان نیز نشان‌دهنده عمق دیدگاه‌های فقهی و اصولی ایشان است. نکته مهم دیگری که درباره جایگاه آیت‌الله وحید باید مورد توجه قرار گیرد، ارجاع برخی از مراجع بزرگ به ایشان است. مرحوم آیت‌الله العظمی جواد تبریزی و مرحوم آیت‌الله العظمی محمد روحانی در مواردی که در مسائل فقهی احتیاط داشتند، مقلدان خود را به آیت‌الله وحید ارجاع می‌دادند. این موضوع نشان‌دهنده جایگاه علمی و اعتماد بزرگان حوزه به ایشان است.

وی با بیان اینکه تعیین مرجعیت در طول تاریخ شیعه همواره روندی طبیعی داشته است، گفت: ممکن است در دوره‌ای به دلیل رحلت یک مرجع بزرگ، بخشی از مرجعیت از منطقه‌ای به منطقه دیگر منتقل شود یا مدتی خلأ و دشواری‌هایی به وجود آید، اما اینکه مرجعیت شیعه به‌طور کلی برای مدتی تعطیل شود، چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد.

ابن‌الرضا با اشاره به ظرفیت علمی شاگردان آیت‌الله وحید خراسانی اظهار کرد: ایشان شاگردان بسیار خوب، وارسته و ارزشمندی تربیت کردند و این ظرفیت علمی می‌تواند در آینده حوزه مورد استفاده قرار گیرد. البته خود حوزه علمیه باید وارد این موضوع شود و استادان، شاگردان و افراد صاحب‌نظر، شرایط و صلاحیت‌های علمی و اخلاقی افراد را بررسی کنند. وقتی به شخصیت‌هایی مانند شیخ مفید، شیخ طوسی، سید مرتضی و بحرالعلوم نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که آنان در کنار جایگاه علمی، از معنویت و ارتباط عمیق با اهل بیت(ع) برخوردار بودند. این ویژگی باید در مرجعیت وجود داشته باشد.

وی تأکید کرد: کسانی که امروز در حوزه علمیه حضور دارند و می‌توانند این شرایط را داشته باشند، باید بررسی شوند. آنان باید بتوانند مسائل را استخراج و استنباط کنند و دیدگاه‌های خود را در جامعه بیان کنند. این کار اگرچه دشواری‌هایی دارد، اما غیرممکن نیست.

انتهای پیام

# سیاسی

آخرین اخبار سیاسی