جمعه ۷ شهریور ۱۳۹۹ | ۱۲:۰۰
تکیه دولتِ قرن ۱۳ در محرم

عزاداری محرم به روایت جعفر شهری/۴/

تکیه دولتِ قرن ۱۳ در محرم

تکیه دولت به عنوان نماد «تهران ناصری» آن‌قدر معروف است که کم‌تر تهرانی اصیلی است که نامش را نشنیده باشد. تکیه‌ای در جنوب شرقی کاخ گلستان و در جنوب غربی کاخ شمس‌العماره که هرچند حالا دیگر اثری از آن باقی نمانده است، اما هنوز آن شانس را دارد که نامش به عنوان یک اثر معماری شاهکار و منحصربفرد دوره قاجار دهان به دهان بچرخد، اما این تکیه تاریخی چطور برای برگزاری آیین‌های محرمی تجهیز می‌شد؟

به گزارش ایسنا، جعفر شهری در جلد اول کتاب "طهران قدیم" خود به توضیح برگزاری مراسم عزاداری در محرم در بنای تاریخی "تکیه دولت" در بازار تهران و پشت کاخ گلستان می‌پردازد، بنایی ارزشمند و نفیس و تاریخی که تخریب شد تا جای آن بانک ملی ساخته شود.

"از اماکن پیوسته به ارگ شاهی تکیه دولت بود که در ماه‌های محرم از طرف دربار و سلاطین در آن روضه‌خوانی و تعزیه‌داری در عمل می‌آمد و ساختمان سه‌طبقه مدوری از روی نقشه تماشاخانه‌های فرنگ که سقف آن با چادری بر روی خرپای آهن پوشیده می‌شد. هر بزرگ و صاحب مقامی بنا به اقتضای زمان در عمارت خود یا هوالیان حسینیه و تکیه برای عوام‌فریبی داشت و به وسیله آن به ریشخند و جلب قلوب مردم می‌پرداخت و این تکیه نیز یکی از آنها بود که بنا به موقعیت و مقام شاه صاحبی و درباره خود بر دیگران تفوق می‌گرفت‌. در این مکان از اوایل سلطنت ناصرالدین‌شاه همه ساله تعزیه‌خوانی و روضه‌خوانی برقرار می‌شد تا اوایل سلطنت پهلوی که کم‌کم به تقلیل و تعطیل انجامید.

این تکیه سه راه داشت که دو راه آن مثل کوچه تکیه دولت، مقابل بازار که مخصوص مردها بود و در شمس‌العماره برای زنان که عوام نیز از آن تردد می‌کردند و در دیگری مخصوص خواص از جمله شاه و درباریان از داخل اندرون که به شاه‌نشین آن بازمی‌گردید.

این مکان که تا بیست و چندهزار جمعیت در آن جای می گرفت، ابتدا در چهار طبقه بنا شده بود که زمان مظفرالدین شاه در اثر شکستگی‌هایی در پایه‌ها لازم می‌شود طبقه فوقانی آن را خراب کرده و بار ستون‌ها را سبک نمایند و ضمنا توسط مهندسین فرانسوی به جای دیرک که همه سال موقع کشیدن چادر موجب زحمات فراوانی می‌گردید و غالباً دچار بادهای شدید شهریار گشته از جا کنده شده خطراتی به وجود می‌آورد. اسکلتی عرقچین‌مانند از آهن به روی آن استوار می‌شد که چادر بر روی آن کشیده می‌شد.

طبقات سه‌گانه آن طاق‌نماهایی با طاق‌های مقوس بود که در مرتبه دوم و سوم آن زنبوری‌ها، زن‌های تماشاچی جمع می‌شدند و طبقه همکف آن از طرف اعیان و رجال و وزرا و امنا و روسای اصناف آذین‌بندی شده زینت می‌گردید. هر طاق‌نما از طاق‌نمای دیگر بهتر و زیباتر و باشکوه‌تر بسته می‌شد که با چشم همچشمی کامل و پرخرج‌ترین سلیقه‌ها انجام گرفته باید جلب نظر شاه می‌نمود.

افتخار بستن این طاق‌نماها خود به خود نصیب نمی‌گردید که باید قبلاً با پیشکشی‌ها و تقدیمی‌های قابل توجه از شاه کسب اجازه بکنند و بهترین طاق‌نماها در اختیار کسی قرار می‌گرفت که پیشکش ارزشمندتر یا تقویمی زیادتر داده باشد و همچنین رسم همه‌ساله بود که در شب هشتم محرم این قرار را با فرستادن نقدی