فتوای جواز پیوند عضو از فرد دچار مرگ مغزی اردیبهشت ۱۳۶۸ از سوی امام خمینی (ره) بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی ایران صادر شد. روز ۳۱ اردیبهشت مصادف با سالروز فتوای تاریخی امام خمینی (ره) مبنی بر جایز بودن اهدای عضو، در تقویم ملی کشور به عنوان روز ملی اهدای عضو، اهدای زندگی به ثبت رسیده است.
اهدای عضو، انتقال اعضای بدن یک فرد به فرد دیگر برای نجات زندگی یا بهبود کیفیت زندگی او است. برخی از ارگانها و بافتها را میتوان زمانی که شخص اهداکننده زنده است به شخص دیگری پیوند زد مانند یکی از کلیهها یا بخشی از کبد اما در بیشتر موارد اهدای عضو زمانی صورت میگیرد که فرد اهداکننده دچار مرگ مغزی شده باشد.
پیوند عضو تنها راه ادامه حیات با کیفیت بیمارانی است که دچار نارسایی شدید قلب، کلیه، کبد و موارد دیگر هستند و در لیست انتظار پیوند عضو قرار دارند و ادامه حیات و ارتقای کیفیت زندگی آنها وابسته به این فرایند درمانی است.
برخی از بیماران مرگ مغزی، پیش از مرگ با دریافت کارت اهدای عضو تمایل خود را برای این اقدام خداپسندانه اعلام میکنند، اما با تایید مرگ مغزی توسط چهار پزشک معتمد متخصص داخلی، متخصص بیهوشی، متخصص مغز و اعصاب و متخصص پزشکی قانونی، در صورت اعلام رضایت قانونی خانواده متوفی نسبت به اهدای عضو، اعضای حیاتی مناسب به بیماران نیازمند اهدا میشود.
بنابراین کارت اهدای عضو صرفاً نشان دهنده رضایت قلبی هر شخص برای اهدای عضو در زمان مرگ است و جنبهی قانونی ندارد، اما قطعا می تواند در تصمیم گیری خانواده بیمار مرگ مغزی در آن شرایط سخت موثر و کمک کننده باشد.
به مناسبت روز اهدای عضو، به گفتوگو با کارشناس مسئول واحد پیوند اعضای دانشگاه علوم پزشکی استان قم پرداختیم.
ولی الله صمدی در گفتوگو با ایسنا، ضمن گرامیداشت سالروز صدور فتوای تاریخی امام خمینی (ره) مبنی بر جایز بودن اهدای عضو، تفاوت مرگ مغزی با کما را مورد توجه قرار داد و عنوان کرد: در مرگ مغزی، خونرسانی مغز مختل میشود در این حالت بعد از ۶ دقیقه نارسایی خون و اکسیژن به مغز؛ سلولهای مغز میمیرند و امکان بهبودی و بازگشت بیمار مرگ مغزی به هیچ عنوان وجود ندارد، این در حالی است که در شرایط کما مغز نسبت به احساسات و عواطف و واکنش های محیطی پاسخ نمیدهد، اما عملکرد اندامهای داخلی بدن را کنترل می کند.
صمدی با تاکید بر اینکه بیمارانی که در شرایط کما هستند امکان بازگشت به زندگی دارند اما امکان بهبودی و بازگشت بیمار مرگ مغزی به هیچ عنوان وجود ندارد، اظهار کرد: با مرگ سلولهای مغزی ۱۰۴ نوع سم در بدن تولید میشود و ارگانها در محیط سمی خون دچار آسیب و تخریب میشوند، بنابراین ارگانهای بیماران مرگ مغزی را بین ۱۲ تا ۱۴ روز با تکنیکهای پیچیده تنفس مصنوعی و دارو نگهداری میکنند.