تابستان که از راه میرسد، برنامه دانشآموزان از فضای مدرسه فاصله میگیرد و فرصت بیشتری برای تجربه فعالیتهایی فراهم میشود که شاید در طول سال تحصیلی جایی در برنامه فشرده آنان نداشته باشد. برای بسیاری از کودکان و نوجوانان، این کلاسها تنها راه پر کردن اوقات فراغت نیست، بلکه فرصتی برای دنبال کردن علاقهای است که خودشان انتخاب کردهاند.
با این حال، همزمان با آغاز سال تحصیلی، افزایش حجم درسها، تکالیف و امتحانات باعث میشود برخی خانوادهها ادامه این کلاسها را به صلاح فرزندشان ندانند و از او بخواهند فعالیت مورد علاقهاش را تا تابستان آینده کنار بگذارد. در این میان، پرسش اصلی این است که آیا فعالیتهای هنری و ورزشی الزاماً رقیب تحصیل هستند یا میتوان با برنامهریزی مناسب، میان درس و علاقه دانشآموزان تعادل برقرار کرد؟
ضرورت تداوم فعالیت ورزشی کودکان و نوجوانان در طول سال
رئیس انجمن نیوکونگفو آذربایجانشرقی و دبیرکل الیتکیکبوکسینگ کشور، در گفتوگو با ایسنا، با تأکید بر ضرورت تداوم فعالیت ورزشی کودکان و نوجوانان در طول سال، گفت: یکی از آسیبهای جدی در این زمینه، ناآگاهی خانوادهها از مدیریت زمان است؛ بهگونهای که با آغاز سال تحصیلی، ورزش فرزندانشان را به دلیل نگرانی از افت تحصیلی متوقف میکنند، در حالی که میتوان با برنامهریزی مناسب، ورزش و تحصیل را در کنار یکدیگر ادامه داد.
وحید محمدپور اظهار کرد: وقتی کودک از ابتدا بداند تنها برای سه ماه تابستان به کلاس ورزشی میرود، وابستگی ورزشی در او شکل نمیگیرد؛ در حالی که آنچه میتواند زمینهساز موفقیت باشد، شکلگیری عادت و وابستگی به ورزش است، نه صرفاً هیجان اولیهای که کودک هنگام شروع یک رشته ورزشی تجربه میکند.
وی افزود: زمانی که ورزش برای کودک به یک عادت تبدیل شود، فعالیت بدنی به بخشی از سبک زندگی او تبدیل خواهد شد و نیاز به ورزش میتواند استمرار او را در این مسیر رقم بزند، اما متأسفانه به دلیل ناآگاهی خانوادهها این روند شکل نمیگیرد.
وی با اشاره به تصور برخی خانوادهها درباره تأثیر ورزش بر تحصیل فرزندان، گفت: گاهی خانواده تصور میکند ورزش باعث میشود کودک از درس عقب بماند، در حالی که ممکن است دانشآموز در یک بازه ۴۸ ساعته تنها ۹۰ دقیقه را به ورزش اختصاص دهد و خانواده در سایر ساعات برنامه مشخصی برای او نداشته باشد، اما چون برای کلاس ورزشی هزینه میشود، نخستین چیزی که حذف میکنند ورزش است.
رئیس انجمن نیوکونگفو آذربایجانشرقی ادامه داد: وقتی کودک از سنین پایین ورزش را به شکل مستمر دنبال نکند، سبک زندگی ورزشی در او شکل نمیگیرد و در ادامه با مشکلاتی مواجه میشود. هرچه فرد از سنین پایه با این سبک زندگی آشنا شود، درصد موفقیتش نیز بالاتر میرود.
وی افزود: به همین دلیل، خود من زمانی که فردی مراجعه میکند و میگوید فرزندم را فقط برای سه ماه تابستان میخواهم به کلاس بیاورم، در بسیاری از موارد این درخواست را قبول نمیکنم؛ چراکه این شیوه آسیب زیادی دارد و فرد به نوعی «توریست ورزشی» میشود. در مقابل، افرادی که در طول سال و حتی در فصل زمستان به کلاس میآیند، بهره بیشتری از ورزش میبرند.
وی درباره پیامدهای وقفه در تمرینات ورزشی نیز گفت: هر جلسه غیبت، هفت درصد کاهش آمادگی جسمانی به دنبال دارد و اگر این کاهش را در یک دوره طولانی محاسبه کنیم، با افت قابل توجهی مواجه خواهیم شد. فردی که در باشگاه به جایگاه مناسبی رسیده و از نظر انعطاف، قدرت و ذهنیت در شرایط خوبی قرار گرفته است، اگر برای مدتی ورزش را کنار بگذارد و بعد بازگردد، در این فاصله افرادی که پیش از او قرار داشتند پیشرفت میکنند، اما آمادگی جسمانی خودش به سطح پایینتری بازگشته باشد.
این مربی افزود: در چنین شرایطی، جایگاه جسمی قبلی همچنان در ذهن فرد وجود دارد، اما در واقعیت دیگر آن توانایی را ندارد و همین فاصله میتواند فشار زیادی ایجاد کند. گاهی فرد برای رسیدن دوباره به عملکرد قبلی، بیش از توان خود تمرین میکند و در نتیجه دچار آسیب جسمی میشود. از سوی دیگر، این مسئله میتواند از نظر روحی نیز فرد را تحت تأثیر قرار دهد؛ چراکه وقتی میبیند توانایی قبلی را ندارد، ممکن است دوباره ورزش را کنار بگذارد. حتی گاهی غرور اجازه نمیدهد از مربی یا دیگران کمک بگیرد و بپذیرد که برای بازگشت به سطح قبلی به زمان نیاز دارد.
وی با اشاره به نحوه برخورد با ورزشکارانی که پس از یک وقفه طولانی به تمرین بازمیگردند، گفت: وقتی فردی بعد از مدتها به کلاس بازمیگردد، در همان ابتدا به او میگوییم مثلاً کمربندش را نبندد تا متوجه شود که باید جایگاه قبلی خود را دوباره به دست آورد و نباید انتظار داشته باشد بلافاصله همان عملکرد گذشته را داشته باشد.
وی ادامه داد: ممکن است فرد در ابتدا نتواند پا به پای سایر ورزشکاران تمرین کند، بنابراین برنامه تمرینی را بهتدریج با او پیش میبریم. از طرف دیگر، در فضای باشگاه نیز به دیگران یادآوری میکنیم که این فرد ورزشکار قدیمی است و پس از مدتها بازگشته است تا غرور ورزشی او آسیب نبیند و اعتمادبهنفسش کاهش پیدا نکند.
دبیرکل الیتکیکبوکسینگ کشور افزود: در کنار این موضوع، فرد را بهتدریج به سمت پیشرفت هدایت میکنیم تا دوباره جایگاه خود را به دست آورد؛ هرچند ممکن است از نظر روانی تجربه چندین ساله داشته باشد، اما از نظر جسمانی تنها بخشی از آمادگی قبلی خود را حفظ کرده باشد.
وی در ادامه با خطاب قرار دادن والدین گفت: خانوادهها باید با تحقیق، مربی مناسبی برای فرزند خود انتخاب کنند و پس از انتخاب مربی نیز به او اعتماد داشته باشند و به توصیههایش توجه کنند. مربی برای هر فرد برنامه مناسبی در نظر میگیرد و تمام توان خود را برای آن فرد به کار میگیرد؛ بنابراین والدین باید همانطور که روند تحصیلی فرزندشان را از مدرسه و معلم پیگیری میکنند، درباره فعالیت ورزشی او نیز پیگیر باشند و به توصیههای مربی توجه کنند.
وی تأکید کرد: ورزش صرفاً فعالیت جسمانی نیست، بلکه میتواند در تکمیل شخصیت کودک، تقویت اعتمادبهنفس، اراده و برنامهریزی او نقش داشته باشد. در ورزش تلاش میکنیم جسم و روان فرد را در کنار یکدیگر و با تعادل پیش ببریم تا فردی مفید برای جامعه و ورزشکاری موفق تربیت شود.
گاها فاصلهگیری هنرجویان موقتی است
یک مربی کیکبوکسینگ نیز در گفتوگو با ایسنا در اینباره گفت: با شروع سال تحصیلی، معمولاً تعداد هنرجویان کلاسهای ورزشی مقداری کاهش پیدا میکند، چون بخشی از دانشآموزان به دلیل افزایش حجم درسها، امتحانات و برنامه مدرسه، ورزش را موقتاً کنار میگذارند. البته این میزان در هر کلاس متفاوت است، اما بهطور تقریبی میتوان گفت حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از هنرجویان ممکن است در شروع سال تحصیلی از ادامه تمرینات فاصله بگیرند، با این حال بسیاری از آنها پس از هماهنگ شدن برنامه مدرسه و ورزش، دوباره به کلاس برمیگردند.
حانیه دهقانی با اشاره به تأثیر ادامه کیکبوکسینگ در طول سال تحصیلی، اظهار کرد: ورزش منظم باعث میشود انرژی و هیجانات دانشآموزان به شکل سالم تخلیه شود و بعد از تمرین، آرامش و آمادگی ذهنی بیشتری برای درس خواندن داشته باشند. از طرفی، کیکبوکسینگ به تقویت نظم، مسئولیتپذیری و تمرکز کمک میکند؛ چراکه هنرجو باید برنامه تمرینی خود را با مدرسه و درسهایش هماهنگ کند.
وی ادامه داد: همچنین فعالیت بدنی منظم میتواند روحیه دانشآموزان را بهتر کند و استرس و خستگی ناشی از مدرسه را کاهش دهد. بنابراین به نظر من، ورزش و تحصیل در کنار هم هستند و اگر برنامهریزی درستی داشته باشند، نهتنها مزاحم درس نیستند، بلکه میتوانند به عملکرد بهتر دانشآموز هم کمک کنند.
وی در پاسخ به اینکه آیا دانشآموزانی که ورزش را در طول سال ادامه میدهند، از نظر تحصیلی یا رفتاری تفاوتی با دانشآموزانی که ورزش را متوقف میکنند دارند، گفت: تجربه من بهعنوان مربی نشان میدهد دانشآموزانی که ورزش را در طول سال تحصیلی ادامه میدهند، معمولاً از نظر نظم، تمرکز، مسئولیتپذیری و کنترل هیجانات عملکرد بهتری دارند.
دهقانی افزود: البته نمیتوان گفت ورزش بهتنهایی باعث موفقیت تحصیلی میشود، اما استمرار در تمرین به آنها کمک میکند برنامهریزی و مدیریت زمان بهتری داشته باشند. در مقابل، بعضی از دانشآموزانی که ورزش را کاملاً کنار میگذارند، ممکن است تحرک و تخلیه انرژی کمتری داشته باشند و از نظر روحیه یا نظم روزانه تغییراتی را تجربه کنند. به همین دلیل، همیشه توصیه میکنم ورزش در کنار درس و با یک برنامه متعادل ادامه پیدا کند.
وی همچنین درباره پیامدهای قطع چندماهه تمرینات بیان کرد: قطع چندماهه تمرین میتواند روی آمادگی جسمانی و روند پیشرفت دانشآموز تأثیر بگذارد. معمولاً بعد از یک وقفه طولانی، بخشی از آمادگی قلبی ـ تنفسی، قدرت، استقامت و هماهنگی حرکتی کاهش پیدا میکند و ورزشکار برای رسیدن به سطح قبلی به زمان نیاز دارد.
وی ادامه داد: این وقفه ممکن است باعث کاهش انگیزه یا ایجاد احساس سختی در شروع دوباره تمرینات شود. به همین دلیل، وقتی دانشآموزان در تابستان به کلاس برمیگردند، بهتر است تمرینات را از سطح مناسب و بهصورت تدریجی شروع کنیم و بهمرور شدت و حجم تمرین را افزایش دهیم. این کار هم از آسیبدیدگی جلوگیری میکند و هم کمک میکند دانشآموز دوباره اعتمادبهنفس و انگیزه لازم را به دست بیاورد.
این مربی درباره نحوه ادامه ورزش رزمی در کنار مدرسه نیز گفت: بهترین شیوه این است که ورزش رزمی در کنار مدرسه و با یک برنامه منظم و متعادل ادامه پیدا کند. به نظر من برای بیشتر دانشآموزان، دو تا سه جلسه تمرین در هفته، هر جلسه حدود ۶۰ تا ۹۰ دقیقه، میتواند مناسب باشد؛ البته سن، سطح آمادگی جسمانی، شرایط درسی و وضعیت بدنی هر دانشآموز باید در نظر گرفته شود.
وی تأکید کرد: نکته مهم این است که تمرین نباید به قیمت کم شدن خواب، استراحت یا افت تحصیلی باشد. اگر برنامه تمرینی با ساعات مدرسه و زمان مطالعه هماهنگ شود، دانشآموز میتواند هم از فواید ورزش رزمی بهرهمند شود و هم به درسهایش برسد. در دوران امتحانات هم میتوان حجم یا شدت تمرین را کمی کاهش داد تا تعادل بین ورزش، درس و استراحت حفظ شود.
ورزش؛ رقیب درس یا فرصتی برای کاهش فشار؟
یک مربی دفاع شخصی در گفتوگو با ایسنا گفت: با آغاز سال تحصیلی، برخی خانوادهها به دلیل افزایش حجم درسها، نگرانی از خستگی فرزندشان یا تداخل زمان کلاسهای ورزشی با برنامه مدرسه، کلاس دفاع شخصی را متوقف میکنند. گاهی نیز والدین تصور میکنند که ورزش ممکن است بر روند تحصیل تأثیر منفی بگذارد، در حالی که فعالیت بدنی منظم میتواند به افزایش تمرکز، کاهش استرس و بهبود نظم فردی دانشآموزان کمک کند.
آرش صادقی ادامه داد: در میان هنرجویان ما نیز این موضوع تا حدودی دیده میشود، اما بسیاری از خانوادهها با تنظیم مناسب برنامه درسی و ورزشی، همچنان فرزندشان را به ادامه تمرینات تشویق میکنند. به اعتقاد من، ورزش و تحصیل در کنار یکدیگر میتوانند نقش مکمل داشته باشند و به رشد جسمی، روحی و اجتماعی کودکان و نوجوانان کمک کنند.
وی با اشاره به آثار ادامه تمرینات در طول سال تحصیلی گفت: تمرین منظم باعث افزایش اعتمادبهنفس و احساس توانمندی در دانشآموزان میشود و در عین حال، با تقویت تمرکز و دقت، میتواند عملکرد ذهنی و درسی، پایبندی به برنامه تمرینی، نظم و مسئولیتپذیری را در دانشآموز تقویت میکند. یکی از مهمترین فواید دفاع شخصی نیز آموزش کنترل هیجانات است؛ هنرجو یاد میگیرد در شرایط تنشزا به جای واکنش عجولانه، آرامش خود را حفظ کند، تصمیم درست بگیرد و از مهارتهایش به شکل مسئولانه استفاده کند.
وی تصریح کرد: بنابراین، دفاع شخصی فقط آموزش مهارتهای فیزیکی نیست، بلکه میتواند در رشد شخصیتی و اجتماعی دانشآموز نیز نقش مؤثری داشته باشد. قطع تمرین برای چند ماه میتواند روند پیشرفت هنرجو را تا حدی تحت تأثیر قرار دهد. در دفاع شخصی، مهارتها علاوه بر یادگیری، به تمرین و تکرار مداوم نیاز دارند تا بهصورت صحیح و سریع در ذهن و بدن فرد تثبیت شوند.
صادقی ادامه داد: با فاصله گرفتن از تمرین، آمادگی جسمانی، هماهنگی حرکتی، سرعت واکنش و اعتمادبهنفس ممکن است کاهش پیدا کند و هنرجو هنگام بازگشت به تمرین، نیاز به مرور و تمرین مجدد داشته باشد. به همین دلیل توصیه میکنم حتی در دوران مدرسه، تمرینات با حجم و شدت مناسب ادامه پیدا کند تا وقفه طولانی ایجاد نشود و هنرجو بتواند در کنار تحصیل، روند یادگیری و پیشرفت خود را حفظ کند.
وی با بیان اینکه ورزش در صورت تناسب با شرایط دانشآموز میتواند فرصتی برای کاهش فشارهای تحصیلی باشد، گفت: اگر برنامه تمرینی متناسب با سن، شرایط جسمی و حجم درسی دانشآموز تنظیم شود، کلاس ورزشی نهتنها عامل فشار نیست، بلکه میتواند فرصتی برای تخلیه انرژی و کاهش فشارهای تحصیلی باشد. ورزش به دانشآموز کمک میکند ذهنش از فضای درس و امتحان فاصله بگیرد، استرس و هیجانات منفی را کاهش دهد و با انرژی و تمرکز بیشتری به فعالیتهای درسی برگردد.
وی افزود: البته مهم است که تعداد جلسات و شدت تمرین با برنامه مدرسه هماهنگ باشد. هدف ما این است که ورزش به بخشی لذتبخش و سازنده از زندگی دانشآموز تبدیل شود، نه یک وظیفه اضافی که باعث خستگی و فشار بیشتر شود. یک یا دو جلسه ورزش در هفته نهتنها لزوماً از زمان مطالعه دانشآموز کم نمیکند، بلکه اگر با برنامهریزی مناسب انجام شود، میتواند به افزایش تمرکز و کاهش استرس او هم کمک کند.
این مربی گفت: مهم این است که زمان تمرین با برنامه درسی هماهنگ باشد و فشار تمرین متناسب با سن و شرایط دانشآموز تنظیم شود. ورزش منظم به دانشآموز کمک میکند نظم و مدیریت زمان را یاد بگیرد؛ بنابراین میتوان با یک برنامهریزی درست، ورزش و درس را بهراحتی در کنار هم داشت، بدون اینکه یکی مانع دیگری شود. با توجه به اینکه دانشآموزان بخش زیادی از روز را در کلاس و پشت میز سپری میکنند، ادامه فعالیت بدنی در دوران مدرسه اهمیت زیادی دارد. ورزش باعث میشود بدن از حالت کمتحرکی خارج شود و به حفظ آمادگی جسمانی، تقویت عضلات و بهبود انعطافپذیری کمک میکند.
وی درباره دانشآموزانی که علاقهمند به ورزش هستند اما خانوادههایشان نگران افت تحصیلی آنها هستند نیز گفت: پیشنهاد من این است که ورزش و درس در کنار هم و با یک برنامه منظم پیش بروند، نه اینکه یکی به خاطر دیگری حذف شود. ابتدا باید زمان تمرین متناسب با برنامه مدرسه و حجم درسها تعیین شود؛ برای مثال، دو تا سه جلسه تمرین در هفته با زمانبندی مشخص میتواند مناسب باشد. همچنین توصیه میکنم دانشآموز زمان مشخصی را برای انجام تکالیف و مطالعه در نظر بگیرد و تمرینات ورزشی را بعد از انجام مسئولیتهای درسی قرار دهد.
صادقی تأکید کرد: در کنار این موضوع، خواب کافی و استراحت مناسب هم بسیار مهم است. از طرفی، بهتر است پیشرفت تحصیلی و ورزشی دانشآموز بهصورت دورهای بررسی شود و اگر در مقطعی افت درسی مشاهده شد، بتوان موقتاً شدت یا تعداد جلسات تمرین را کاهش داد. هدف این است که دانشآموز هم از علاقهاش به دفاع شخصی لذت ببرد و هم در مسیر تحصیلی خود موفق باشد.
روایت یک دانشآموز دوازدهمی؛ «قرار نیست برای درس همه چیز را حذف کنیم»
پرنیا علوی، دانشآموز پایه دوازدهم، درباره فعالیتهای تابستانی خود گفت: تابستان بیشتر ورزش و کلاس زبان را دنبال میکردم و قصد دارم با شروع سال تحصیلی هم ادامهشان بدهم، البته با برنامهای که با شرایط مدرسه هماهنگ باشد. دلیلش هم این است که ورزش برای من فقط تفریح نیست؛ هم به آن علاقه دارم و هم برای آینده کاری و رشتهای که انتخاب کردم برایم مهم است. حتی دوست دارم در آینده چند مدرک مربیگری داشته باشم و بتوانم از آنها استفاده کنم.
وی درباره امکان ادامه فعالیتهای مورد علاقه در سال دوازدهم اظهار کرد: به نظرم با وجود حجم درسهای دوازدهم و فشار امتحانات نهایی و کنکور، ادامه دادن ورزش یا یک فعالیت مورد علاقه کاملاً امکانپذیر است، ولی باید اندازه و زمانش را مدیریت کرد. قرار نیست کسی که ۱۲ ساعت در روز درگیر است، همان برنامه تابستانش را ادامه بدهد. باید با شروع مدرسه برنامه تغییر کند و درس اولویت بیشتری داشته باشد.
این دانشآموز با اشاره به تجربه شخصی خود گفت: بارها اتفاق افتاده که به خاطر درس بعضی فعالیتهایم را کمتر کنم، ولی اینکه بخواهم چیزی را که دوست دارم کاملاً کنار بگذارم، به نظرم روی روحیهام تأثیر خوبی ندارد. وقتی آدم فقط درس بخواند و هیچ زمانی برای کاری که دوست دارد نداشته باشد، ممکن است بعد از مدتی هم از نظر ذهنی خسته شود و هم انگیزهاش کمتر شود.
وی درباره تأثیر ورزش بر درس نیز گفت: من فکر نمیکنم ورزش حتماً باعث شود از درس عقب بیفتم. اتفاقاً اگر درست و به اندازه انجام شود، میتواند کمککننده هم باشد. مثلاً بعد از چند ساعت درس خواندن، ورزش باعث میشود ذهن آدم یک مقدار از فضای درس فاصله بگیرد و بعد دوباره با تمرکز بیشتری برگردد. از طرفی فعالیت ورزشی میتواند استرس را هم کمتر کند. البته اگر برنامه نداشته باشیم یا ورزش و کلاسها را بیش از حد زیاد کنیم، طبیعتاً نتیجه برعکس میشود و باعث خستگی میشود.
وی درباره برنامهای که برای ادامه فعالیتهای خود در کنار مدرسه در نظر دارد، گفت: اگر اختیار برنامهریزی کاملاً دست خودم باشد، اول زمان مدرسه و درس و تکالیفم را مشخص میکنم، چون به هر حال مدرسه و امتحانات اولویت دارند. بعد زمان ورزش و کلاس زبان را طوری میچینم که با درس تداخل نداشته باشد.
علوی افزود: مثلاً اگر از ۶ صبح تا ۲ مدرسه باشم، بعدش باشگاه داشته باشم و عصر هم کلاس زبان، باید از قبل مشخص باشد که تکالیف مدرسه و زبان را چه زمانی انجام بدهم. در کنارش حتماً برای خواب و استراحت هم زمان میگذارم، چون خستگی فقط جسمی نیست؛ خستگی ذهنی هم داریم و وقتی ذهن آدم بیش از حد درگیر باشد، حتی درس خواندنش هم بازدهی خوبی ندارد.
وی درباره واکنش خود به توصیه خانواده برای کنار گذاشتن فعالیتهای مورد علاقه تا بعد از کنکور اظهار کرد: اگر خانوادهام بگویند «الان وقت درس است و ورزش و کلاس را بگذار برای بعد از کنکور»، جوابم این است که درس قطعاً اولویت است و من هم این موضوع را قبول دارم، ولی فکر نمیکنم برای درس خواندن لازم باشد همه چیز دیگر را حذف کنیم.
علوی ادامه داد: میشود تعداد جلسات یا ساعت ورزش و کلاس را کمتر کرد و برنامه را با شرایط مدرسه هماهنگ کرد، ولی اینکه کلاً چیزی که به آدم انگیزه میدهد کنار گذاشته شود، لزوماً باعث بهتر درس خواندن نمیشود.
وی در پایان گفت: چیزی که برای دانشآموزهای چندکلاسه خیلی مهم است، یاد گرفتن مدیریت زمان است. وقتی هم مدرسه داری، هم کلاس زبان، هم ورزش و هم تکالیف مختلف، اگر برنامه نداشته باشی خیلی راحت همه کارها روی هم جمع میشوند. به نظرم هدف این نیست که تمام ساعتهای روزمان را پر کنیم؛ هدف این است که بتوانیم بین درس، فعالیت مورد علاقه، استراحت و آیندهای که برای خودمان در نظر گرفتهایم، یک تعادل درست ایجاد کنیم.
به گزارش ایسنا، با آغاز سال تحصیلی، مسئله اصلی برای دانشآموزان لزوماً انتخاب میان درس و فعالیت مورد علاقه نیست، بلکه چگونگی ایجاد تعادل میان این بخشهای مختلف زندگی است. از یک سو، ادامه فعالیت ورزشی میتواند به حفظ آمادگی جسمانی، تخلیه انرژی و کاهش فشارهای ناشی از مدرسه کمک کند و از سوی دیگر، افزایش حجم درسها و امتحانات نیازمند تنظیم دوباره برنامه دانشآموز است. در این میان، حذف کامل فعالیت مورد علاقه یا ادامه بیحساب کلاسهای مختلف، هر دو میتواند تعادل برنامه روزانه را بر هم بزند؛ بنابراین تنظیم تعداد و زمان جلسات متناسب با شرایط دانشآموز، در کنار توجه به درس، خواب و استراحت، میتواند راهی برای حفظ همزمان تحصیل و علاقههای فردی باشد.
انتهای پیام
