به گزارش ایسنا، در آغاز این برنامه احمد مسجدجامعی ـ قائممقام مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ـ از قدمت پنجهزار ساله موسیقی در ایران گفت: در کشفیات باستانشناسی شوش الواحی باقی مانده که کسانی را در حال نواختن ساز نشان میدهد. حضور موسیقی در فرهنگ ایران در دورههای مختلف استمرار پیدا کرد و به همینسبب کشور ما را به شعر و موسیقی میشناسند و این دو با هم درهمآمیخته هستند. داستان سرایش شعر «بوی جوی مولیانِ» آدمالشعرا ابوعبدالله رودکی برای امیر بخارا، ظرفیت موسیقایی ایران در آن روزگار و کاربردش در شعر را اثبات میکند. این ظرفیت نهفته شعر و موسیقی است.
او در ادامه گفت: موسیقی همانقدر که با شعر درآمیخته است، با ریاضیات نیز چنین است. اگر موسیقی ما ماندگار است، چون فلسفه و حکمت و نظریه در پس آن وجود دارد. درنتیجه موسیقی یک علم در ابعاد مختلف است. موسیقی ایران عنصر و ظرفیت ملی این سرزمین است که میباید به آن توجه بیشتری کنیم. نباید از داشتههای ملی غافل شویم و باید به آن بها دهیم. گمان نکنید این میراث کمارزش است.
در ادامه سلمان سالک ـ نوازنده تار و سهتار و استاد دانشگاه ـ با عنوان «بازشناسی مفهوم دستگاه در موسیقی ایرانی: جستاری در وجوه ممیزه «گوشه»» برای حاضران صحبت کرد: اولویت پژوهش موسیقی پرورش شنیداری است. کسانیکه در این زمینه فعالیت میکنند، چیزهایی را سلیقهای حذف کردهاند، درنتیجه پژوهش موسیقی چندان رضایتبخش نیست. این مهم نیاز به آموزش و پرورش دارد. پژوهش اگر به قصد رفع ابهام باشد مؤثر است و در این حوزه نیاز به این دست پژوهشها داریم.
او در ادامه با این اشاره که سال آینده، صدوبیستمین سال ضبط صفحه گرامافون در ایران است، اظهار کرد: مطالعات صفحات گرامافون برای مطالعه موسیقی دستگاهی است و جالب است که فقط در همان سال ١٢٨۴، حدود ٢۴٣ قطعه ضبط شد. دستگاه پیش از آنکه تعدادی گوشه باشد، شامل لایههای پنهانتری است به نام آواز (مُد) و گوشهها دارای عناصر فرمال هستند که میتوانند در آوازهای مختلف اجرا شوند.
این ردیفدان افزود: دستگاه حاصل تغییرات ٧٠٠ ساله در ایران فرهنگی است و با کشورهای خاورمیانه ریشههای مشترک وجود دارد و بعضاً نام گوشهها یکی است مانند دوگاه و سهگاه و این یعنی از حوزه ایران فرهنگی به آنجا رفته است.
سالک ادامه داد: در سده اخیر به ساختارهای مُدالِ پنهان هم گوشه میگوییم. آواز یا مُد بدون گوشه و گوشه بدون مُد قابل اجرا نیست. طبق رساله هفت دستگاه موسیقی ایرانی اثر میرزا شفیع گوشه متشکل از شعر با وزن عروضی، نغمه با وزن آزاد و تحریر است. برخلاف آنچه قبلاً میگفتند، گوشهها نامحدود و مُدها محدود هستند و در هفت دستگاه ٣٠ گوشه و ١٢٠ مُد است. پس شاهگوشه یا گوشه مهم و غیرمهم نداریم و این حاصل پژوهشهای غیرشنیداری است.
او در پایان، آواز راک در دستگاه ماهور را با سهتار اجرا کرد.
سپس علی بهرامیان با موضوع «اهمیت شناسایی مآخذ موسیقی ایران در قرون نخست پس از اسلام» به ایراد سخن و متنخوانی پرداخت.
سخنران بعد، فرزانه مجریان ـ نوازنده سنتور و مدرس دانشگاه ـ با موضوع «تعزیه در گیلان: طبقهبندی و تحلیل مشاهدات میدانی» صحبت کرد.
او با این اشاره که تعزیه قسمتهایی مانند درآمد، اوج، فرود و موسیقی ریتمیک و متشکل از مناجات نوحهخوانی، وداع، رزم و رجز و شهادت است، بیان کرد: تعزیه اجرای موسیقیای است که به مدد ادبیات، ر