سید محمدجواد شرافت در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: پاسداری شعر از هویت ایرانی و اسلامی در دو حوزه کلان «زبان» و «محتوا و اندیشه» قابل تحلیل است. همچنین صیانت از کلمات فارسی، ما را به گنجینه‌ای از اشعار پر از حکمت، عرفان، عشق و عقل می‌رساند. این صیانت توسط شاعران ما در قرون مختلف صورت گرفته است.

وی افزود: اگر ما امروز شعر سعدی و فردوسی را درک می‌کنیم و می‌توانیم با اشعار بزرگانمان مأنوس باشیم و نیاز به شرح و تفسیر آن‌چنانی نداشته باشیم، بخشی به خاطر همین استمرار شعر و زبان یکسانی است که در درصد بالایی از کلمات، با هم مشترک هستیم. لذا این صیانت از زبان، بخشی از پاسداری شعر از هویت ما است.

این شاعر آیینی درباره حوزه «محتوا و اندیشه» گفت: در این حوزه، همیشه شعر ما با حکمت، اندیشه و تمدن گره خورده است. لذا در ادوار مختلف می‌بینیم که شعر می‌تواند بازتاب‌دهنده اندیشه‌های عمیق و دقیق ما باشد. بسیاری از حکما و عرفای ما، شاعر نیز هستند و از منظر دیگر، بسیاری از شاعران ما آشنا به علوم و فنون مختلف و طیف‌های گوناگون فکری هستند.

شرافت به نقش شعر در ماندگاری روایت‌های تاریخی اشاره و خاطرنشان کرد: بسیاری از فرازهای تاریخی ما با شعر ماندگار شده و بست پیدا کرده‌اند. روایت خشک تاریخی یک بحث است، اما وقتی یک فراز تاریخی را در یک سفرنامه می‌خوانید یا در یک شعر می‌بینید، جذابیت آن به مراتب بیشتر است.

وی افزود: شاعر وقتی به تاریخ نگاه می‌کند، آن را از فیلتر نگاه شاعرانه خود می‌گذراند، با خیال و عاطفه می‌آمیزد و آن را ارائه می‌دهد. لذا ماندگاری، جذابیت، دلنشینی و شیرینی آن مضاعف می‌شود و در ذهن‌ها ماندگار می‌شود. در شعر کلاسیک ما، موسیقی کلام نیز به این ویژگی کمک کرده است. وقتی تاریخ را با شعر بیان می‌کنیم، بعد عاطفی، خیال‌انگیزی و موسیقایی آن کمک می‌کند، شنیدن تاریخ برای مخاطب جذاب‌تر شود.

این شاعر آیینی با بیان این‌که شعر آیینی و انقلابی ایران ریشه در باورهای عمیق دینی و آرمان‌خواهانه شاعران دارد، گفت: شعر زمانی تأثیرگذار است، که از دل برآید و بر دل نشیند. شاعر باید پیش از آن‌که فنون ادبی را بشناسد، به آن‌چه می‌گوید ایمان داشته باشد. این ایمان، ناخودآگاه در کلامش جاری می‌شود و شعر را به کلامی زنده و جان‌دار تبدیل می‌کند.

شرافت با اشاره به سیر شعر انقلاب از دهه ۵۰ تا امروز، خاطرنشان کرد: ما در هر دهه، شاعران بزرگی داشته‌ایم که با تکیه بر همین باورهای راستین، شعرهایی آفریده‌اند که همچنان در ذهن و زبان مردم جاری است. از مرحوم حمید سبزواری و قیصر امین‌پور تا سلمان هراتی، سیدحسن حسینی و نصرالله مردانی، همه ازجمله کسانی بودند که شعری صادقانه و برخاسته از اعتقاد سرودند و به همین دلیل آثارشان ماندگار شد.

وی به نسل‌های بعدی شعر انقلاب اشاره کرد و افزود: خوشبختانه این جریان با وجود همه فراز و نشیب‌ها ادامه یافته است. بعد از آن نسل اول، شاعران بزرگی مانند علیرضا قزوه، سعید بیابانکی، محمدعلی ترکی و محمدحسین امیری اسفندقه آمدند و هرکدام با زبان خود، همسو با همان مضامین قدسی، شعر گفتند. در نسل‌های جوان‌تر نیز شاعرانی چون محمدسعید میرزایی، محمدمهدی سیار، علی‌محمد مودب، میلاد عرفان‌پور، مهدی جهاندار و محمدحسین ملکیان حضور دارند که هرکدام ادامه‌دهنده این راه هستند.

این شاعر آیینی در بخش دیگری از سخنانش به نقش بانوان شاعر در این عرصه پرداخت و گفت: در کنار مردان، بانوان شاعر نیز سهم بسزایی در شعر آیینی و انقلاب داشته‌اند. از مرحومه طاهره صفارزاده و سپیده کاشانی تا شاعران معاصری مانند عالیه مهرابی، فائزه زرافشان، اعظم سعادتمند و فاطمه عارف‌نژاد، همه در این میدان حضور فعال داشته‌اند. برخی از این بانوان حتی مجموعه‌های شعری ویژه‌ای به موضوعاتی مانند قدس، فلسطین و شهادت اختصاص داده‌اند که نشان از عمق باور و تعهد آنان دارد.

شرافت با تأکید بر اینکه مضامینی مانند شهادت و ایثار، به شعر جان دوباره می‌بخشند، بیان کرد: در دوره‌هایی که شاعران به سمت این مضامین رفته‌اند، شعر ما رستاخیزی دوباره یافته است. این موضوعات نه تنها در شعر حضور دارند، بلکه به غنای آن می‌افزایند و به شعر حال و هوایی جذاب و گیرا می‌بخشند.

این شاعر آیینی به نمونه‌های عینی این تأثیرگذاری اشاره کرد و گفت: شعری مانند «مرز ما عشق است» سروده محمد مهدی شفیعی، توسط شهدایی چون حاج قاسم سلیمانی و شهید امیر عبداللهیان زمزمه شده‌ است و حتی به دیوارنوشته‌هایی در سوریه در ایام دفاع از حرم تبدیل گشته‌ است. برای شاعر، دیدن این صحنه‌ها که شعرش زمزمه شهدا شده‌ است، بسیار جذاب و معنوی است و باعث انس نسل‌های مختلف با اثر می‌شود.

شرافت در تعریف شعر آیینی، به دیدگاه استاد محمدعلی مجاهدی استناد و بیان کرد: ایشان معتقدند هر شعری که به ارزش‌های الهی و انسانی بپردازد، شعر آیینی است. بر این اساس، شعر اهل‌بیتی، توحیدی، اخلاقی، اجتماعی و همچنین شعر مقاومت، شهادت، دفاع مقدس و پایداری، همه زیرمجموعه‌های شعر آیینی محسوب می‌شوند. همه این‌ها از یک مضمون والا سخن می‌گویند که ریشه در فرامین اهل بیت(ع) دارد.

وی افزود: وقتی می‌گوییم انقلاب ما ادامه مسیر اهل بیت(ع) است، دفاع مقدس را با شعارهای «یا حسین(ع)» و «یا زهرا(س)» می‌شنویم. بنابراین، بسیاری از اشعار دفاع مقدس، ارتباط مستقیم و ریشه‌داری با اشعار عاشورایی دارند. ممکن است موضوع متفاوت باشد اما موضع یکی است و آن موضع گفتن از معارف الهی و انسانی است. حتی یک شعر عاشقانه، اگر از این موضع سرچشمه بگیرد، عفیف و نجیب خواهد بود.

این شاعر آیینی به معضل کلیشه‌شدن در شعر اشاره کرد و گفت: معمولاً در هر حوزه‌ای یک هنرمند خلاق داریم و هزاران مقلد. خلاقیت و نوگرایی در شعر بسیار ضروری است. متأسفانه گاه یک مضمون، تصویر یا قالب خاص، آن‌قدر تکرار می‌شود، که به کلیشه تبدیل می‌شود. راه برون‌رفت از این وضعیت را می‌توان در نگاه متفاوت و شخصی شاعران دانست. شاعران موفق کسانی هستند که جهان‌بینی و اندیشه شخصی خود را دارند و مضامین را از دریچه نگاه خود می‌بینند و می‌سرایند.  

شرافت بر حوزه شعر کودک و نوجوان تأکید ویژه کرد و گفت: شعر کودک و نوجوان می‌تواند بسیار تأثیرگذار باشد. اما شرط موفقیت این است که شاعر، جهان کودک و نوجوان را به‌ درستی بشناسد، نه اینکه صرفاً با نگاه و فلسفه بزرگسالی، کلمات را ساده کند. باید بتوان مضامین آیینی و انسانی را به زبان و قابل درک برای آنان ارائه داد که بتوانند با آن ارتباط برقرار و هویت خود را بر اساس آن بنا کنند.

وی با اشاره به تأثیر ادبیات و هنر در انتقال مفاهیم دفاع مقدس، بیان کرد: شعر و هنر توانسته‌اند فضای جنگ، حماسه و حتی اعتراض را به نسل‌های بعد منتقل کنند. همچنین آثاری مانند مستندهای روایت فتح و اشعار شاعران دفاع مقدس همچون قیصر امین‌پور، سلمان هراتی و سید حسن حسینی به ما کمک کردند که با قصه جنگ آشنا و ارتباط عمیق‌تری با آن برقرار کنیم که در این میان شاعر در صحنه حاضر است و می‌تواند روایتی منصفانه و ماندگار از رخدادها ارائه دهد.

انتهای پیام