در شرایطی که سلامت جسمی و روانی جامعه تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل فردی، اجتماعی، اقتصادی و محیطی قرار دارد، توجه به پیشگیری، تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و ارتقای سواد سلامت بیش از گذشته اهمیت یافته است؛ موضوعی که تحقق آن تنها در چارچوب نظام سلامت امکان‌پذیر نیست و نیازمند مشارکت خانواده‌ها، دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌های مردم‌نهاد و سایر بخش‌های جامعه است.
در این میان، توانمندسازی زنان و خانواده‌ها می‌تواند نقش مؤثری در اصلاح سبک زندگی، پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر و تقویت سلامت روان و اجتماعی ایفا کند.
به گزارش ایسنا، در نشست تعاملی مشاوران زنان دستگاه‌های اجرایی، کارشناسان امور بانوان فرمانداری‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد استان آذربایجان شرقی که با هدف هم‌افزایی و ظرفیت‌سازی برای حل مسائل استان در روز دوشنبه چهارم آبان برگزار شد، در پنل «عدالت در سلامت؛ از خانواده تا جامعه»، ابعاد مختلف سلامت و نقش مشارکت اجتماعی در ارتقای آن مورد بررسی قرار گرفت.
در این نشست، بر اهمیت پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، افزایش آگاهی عمومی درباره سرطان و اختلالات روان‌پزشکی، توسعه خدمات سلامت روان و استفاده از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی و سازمان‌های مردم‌نهاد برای پاسخگویی مؤثرتر به نیازهای سلامت جامعه تأکید شد.
کاهش باروری و تأخیر در ازدواج؛ دو چالش جمعیتی پیش‌روی آذربایجان شرقی
رئیس گروه اجتماعی بهداشت، درمان و آموزش پزشکی آذربایجان شرقی با اشاره به اهمیت تحولات جمعیتی، اظهار کرد: روند کاهش نرخ باروری و افزایش سن ازدواج، از مهم‌ترین مسائل جمعیتی کشور و استان آذربایجان شرقی است که تداوم آن می‌تواند در سال‌های آینده ساختار سنی جمعیت را با تغییرات جدی مواجه کند.
محمد رهبر با بیان اینکه جمعیت جوان، نیروی مولد و پشتوانه توسعه، اقتصاد و امنیت کشور محسوب می‌شود، افزود: کشور در حال عبور از دوره‌ای است که سهم جمعیت در سن کار و فعالیت اقتصادی بالاست و این فرصت جمعیتی دائمی نیست؛ بنابراین باید از ظرفیت این دوره برای تقویت بنیان‌های اقتصادی و اجتماعی استفاده کرد.
وی، کاهش نرخ باروری را یکی از نگرانی‌های جدی در حوزه جمعیت عنوان کرد و گفت: نرخ باروری در کشور و به‌ویژه در برخی استان‌های برخوردار و شهرهایی مانند تبریز، پایین‌تر از سطح جانشینی قرار گرفته است و ادامه این روند، در بلندمدت موجب کاهش جمعیت جوان و افزایش سهم سالمندان خواهد شد.
رئیس گروه اجتماعی بهداشت و درمان و آموزش پزشکی، تأخیر در ازدواج و فرزندآوری را از عوامل مؤثر بر کاهش باروری دانست و خاطرنشان کرد: افزایش سن ازدواج، ادامه تحصیل، مسائل مرتبط با اشتغال و امنیت شغلی و برخی موانع اجتماعی و فرهنگی، از جمله عواملی هستند که می‌توانند تشکیل خانواده و فرزندآوری را به تأخیر بیندازند؛ از این رو، حل مسئله جمعیت صرفاً با اقدامات اقتصادی امکان‌پذیر نیست و نیازمند توجه همزمان به عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است.
وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت دستگاه‌های مختلف برای مواجهه با چالش‌های جمعیتی، اظهار کرد: موضوع جمعیت نیازمند همکاری مجموعه‌ای از نهادها و دستگاه‌های اجرایی و اجتماعی است و باید با ایجاد شرایط مناسب برای ازدواج، حمایت از خانواده و تسهیل فرزندآوری، زمینه حفظ تعادل جمعیتی و بهره‌گیری از فرصت باقی‌مانده در پنجره جمعیتی کشور فراهم شود.
تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی؛ دو کلید اصلی پیشگیری از سرطان هستند
رئیس گروه بیماری‌های غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز و رئیس گروه سرطان در این نشست با اشاره به اهمیت پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر اظهار کرد: بیماری‌های قلبی‌وعروقی و سرطان از مهم‌ترین عوامل مرگ‌ومیر هستند و سنجش عوامل خطر و تشخیص زودهنگام می‌تواند نقش مهمی در کاهش بار بیماری‌ها داشته باشد.
عهدیه ملکی با بیان اینکه بخشی از سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند، افزود: اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل خطر، از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از سرطان است و در مواردی که بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود، امکان درمان بسیار بیشتر خواهد بود؛ بنابراین افزایش آگاهی عمومی و مراجعه به‌موقع به مراکز بهداشتی و درمانی باید جدی گرفته شود.
وی با اشاره به باورهای نادرست درباره سرطان گفت: این تصور که همه سرطان‌ها ارثی هستند، صحیح نیست و تنها درصد محدودی از سرطان‌ها زمینه ژنتیکی دارند. همچنین سرطان بیماری مسری نیست و آگاهی‌رسانی صحیح درباره این بیماری می‌تواند از شکل‌گیری ترس و باورهای غلط در جامعه جلوگیری کند.
رئیس گروه سرطان دانشگاه علوم پزشکی تبریز، اصلاح سبک زندگی را از مهم‌ترین محورهای پیشگیری دانست و گفت: تغذیه سالم، کنترل وزن، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از دخانیات، محافظت از پوست در برابر نور خورشید، پیشگیری از عفونت‌ها و رعایت اصول ایمنی، در کنار کنترل استرس، خواب کافی و داشتن روابط اجتماعی سالم، در کاهش عوامل خطر سرطان مؤثر است.
وی بر اهمیت تغذیه و فعالیت بدنی تأکید کرد و افزود: پیاده‌روی سریع و منظم، حتی بدون نیاز به امکانات ورزشی، می‌تواند بخشی از فعالیت بدنی روزانه افراد باشد. همچنین کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن و افزایش مصرف سبزیجات و مواد غذایی سالم و کاهش غذاهای پرکالری و چربی‌های اشباع‌شده، از توصیه‌های مهم در مسیر حفظ سلامت است.
وی همچنین تشخیص زودهنگام سرطان را یکی از محورهای اصلی برنامه‌های پیشگیری عنوان کرد و گفت: در سرطان روده بزرگ، شناسایی خون مخفی در مدفوع و در صورت نیاز انجام کولونوسکوپی می‌تواند به شناسایی ضایعات پیش‌سرطانی کمک کند. درباره سرطان دهانه رحم نیز پیشگیری از عفونت HPV، افزایش آگاهی و بهره‌گیری از ظرفیت واکسیناسیون و غربالگری اهمیت ویژه‌ای دارد.
ملکی در پایان با تأکید بر ضرورت توجه زنان به سلامت خود، اظهار کرد: آگاهی از علائم هشداردهنده سرطان پستان و مراجعه به‌موقع برای بررسی علائم مشکوک، در تشخیص زودهنگام اهمیت دارد. آموزش عمومی، اصلاح باورهای نادرست و استفاده از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، مراکز بهداشت و سازمان‌های مردم‌نهاد می‌تواند به تقویت فرهنگ پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان در جامعه کمک کند.
پایین بودن سواد سلامت روان و انگ اجتماعی، از موانع اصلی دریافت خدمات سلامت روان است
مدیر گروه سلامت روانی، اجتماعی و درمان مرکز بهداشت آذربایجان شرقی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از افراد مبتلا به اختلالات روان‌پزشکی از خدمات سلامت روان بهره‌مند نمی‌شوند، عنوان کرد: پایین بودن سواد سلامت روان، وجود باورهای نادرست درباره اختلالات روان‌پزشکی و هزینه‌های درمان از مهم‌ترین موانع مراجعه افراد برای دریافت خدمات است.
اسماعیل جراحی افزود: متأسفانه برخی افراد، اختلالاتی مانند افسردگی و اضطراب را ناشی از ضعف اراده یا تنبلی می‌دانند، در حالی که این اختلالات، بیماری‌هایی قابل تشخیص و درمان هستند و افراد مبتلا نباید به دلیل ابتلا به آن‌ها با ترس یا انگ اجتماعی مواجه شوند.
وی همچنین با اشاره به هزینه‌های اقتصادی اختلالات روان‌پزشکی گفت: اختلالات شدید روان‌پزشکی می‌تواند هزینه‌های قابل توجهی به خانواده‌ها تحمیل کند و در برخی موارد، هزینه‌های درمان بخش قابل توجهی از درآمد خانوار را به خود اختصاص می‌دهد. از سوی دیگر، کمبود و توزیع نامتوازن روان‌پزشکان و روان‌شناسان، کمبود تخت‌های روان‌پزشکی و ریزش بیماران از فرآیند درمان، از دیگر چالش‌های مهم حوزه سلامت روان است.
رئیس گروه سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به راه‌اندازی مراکز «سراج» (سلامت روان و مراقبت‌های اجتماعی) از سال ۱۳۹۸، گفت: این مراکز با هدف ارائه خدمات سلامت روان و مراقبت‌های اجتماعی ایجاد شده‌اند و یکی از نقاط قوت آن‌ها، ارائه خدمات رایگان و کاهش پرداخت از جیب بیماران است. همچنین شناسایی زودهنگام افراد مشکوک به اختلالات روان‌پزشکی و ارجاع به‌موقع آنان برای دریافت خدمات درمانی می‌تواند در پیشگیری از تشدید بیماری و کاهش پیامدهای اجتماعی آن مؤثر باشد.
وی در پایان با تأکید بر اینکه سلامت روان تنها وظیفه نظام سلامت نیست، خاطرنشان کرد: برای پاسخگویی مؤثر به نیازهای این حوزه، همکاری بین‌بخشی میان دستگاه‌هایی همچون آموزش و پرورش، بهزیستی، کمیته امداد، فرمانداری‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد ضروری است. افزایش سواد سلامت روان، توانمندسازی کارکنان دستگاه‌های اجرایی، اصلاح نگرش جامعه نسبت به اختلالات روان‌پزشکی و استفاده از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد می‌تواند زمینه دسترسی بهتر مردم به خدمات سلامت روان و تقویت سلامت اجتماعی در استان را فراهم کند.
انتهای پیام
