در سال‌های اخیر، آسیب‌های اجتماعی در شکل‌های مختلفی خود را نشان داده‌اند؛ از اعتیاد و بزهکاری گرفته تا طلاق و فروپاشی بنیان خانواده؛ در این میان، یکی از تلخ‌ترین پیامدهای این بحران‌ها، افزایش کودکانی است که نه در سایه امنیت خانواده، بلکه در حاشیه آسیب‌ها رشد می‌کنند؛ کودکانی که یا بی‌سرپرست‌اند یا در خانواده‌هایی زندگی می‌کنند که صلاحیت نگهداری از آنان را ندارند.

مسئله کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست، امروز به یکی از جدی‌ترین دغدغه‌های اجتماعی تبدیل شده است؛ موضوعی که سازمان بهزیستی به عنوان متولی اصلی حمایت از این گروه، با آن مواجه است و تلاش می‌کند میان دو مسیر دشوار، یعنی نگهداری کودک در مراکز حمایتی یا بازگرداندن او به آغوش خانواده، بهترین تصمیم را اتخاذ کند.

حسین علی دهقانی‌زاده، معاون سلامت اداره‌کل بهزیستی استان یزد در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به وضعیت کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست اظهار کرد: عمده چالش ما مربوط به کودکانی است که در خانواده‌های آسیب‌دار متولد می‌شوند؛ خانواده‌هایی که زمینه‌هایی مانند اعتیاد، جرایم اجتماعی و بزهکاری دارند و همین مسئله باعث می‌شود کودکان بیشترین آسیب را متحمل شوند.

وی افزود: در چنین شرایطی، وقتی خانواده صلاحیت لازم برای نگهداری کودک را ندارد، بهزیستی با حکم مرجع قضایی وارد عمل می‌شود و در مواردی سلب حضانت صورت می‌گیرد تا کودک از آسیب‌های بیشتر در امان بماند.

اولویت بهزیستی؛ توانمند سازی خانواده نه جداسازی کودک

دهقانی‌زاده با تأکید بر اینکه رویکرد اصلی سازمان بهزیستی «توانمندسازی خانواده» است، تصریح کرد: تحقیقات جهانی نشان داده کودکانی که در محیط خانواده رشد می‌کنند سلامت روانی و اجتماعی بالاتری دارند، بنابراین اولویت ما این است که خانواده‌ها بازتوانی شوند و کودک در بستر خانواده باقی بماند.

معاون سلامت بهزیستی یزد ادامه داد: بخشی از این خانواده‌ها قابل بازگشت و اصلاح هستند و از طریق خدمات مشاوره، مددکاری و حمایت‌های اجتماعی می‌توان آن‌ها را به مسیر درست بازگرداند، اما در مواردی که صلاحیت والدین به‌طور جدی مخدوش است، کودک وارد مراکز نگهداری می‌شود.

وی با اشاره به فرایند فرزندخواندگی گفت: کودکانی که بی‌سرپرست هستند یا امکان بازگشت به خانواده ندارند، در قالب فرزندخواندگی به خانواده‌های متقاضی واگذار می‌شوند که عمدتاً خواهان فرزند زیر دو سال هستند.

مراکز نگهداری؛ راه‌حل موقت با تمام تلاش برای شرایط شبه‌خانواده 

دهقانی‌زاده خاطرنشان کرد: مراکز نگهداری بهزیستی با وجود تمام تلاش‌ها برای ایجاد شرایط شبه‌خانواده، تنها یک راه‌حل موقت است و ما همواره به دنبال بازگشت کودک به خانواده یا واگذاری به خانواده جایگزین هستیم.

وی با قدردانی از خیرین استان یزد گفت: حمایت خیرین در تأمین نیازهای رفاهی، آموزشی و عاطفی فرزندان تحت پوشش بسیار ارزشمند است و نقش مهمی در اداره مراکز دارد.

معاون سلامت اداره‌کل بهزیستی استان یزد درباره وضعیت کودکان در مراکز نگهداری بیان کرد: بخشی از کودکان حاضر در مراکز، ناشی از طلاق هستند و حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد کودکان تحت پوشش از خانواده‌هایی می‌آیند که به دلیل فروپاشی خانوادگی دچار بحران شده‌اند.

دهقانی‌زاده با اشاره به حمایت‌های بهزیستی از فرزندان پس از ۱۸ سالگی گفت: این کودکان تا سن ۱۸ سالگی در مراکز نگهداری می‌شوند و از حدود ۱۵ سالگی فرایند توانمندسازی، مهارت‌آموزی و اشتغال آن‌ها آغاز می‌شود تا آماده ورود به جامعه شوند.

وی اضافه کرد: اما چالش اصلی بعد از ۱۸ سالگی، مسئله مسکن است؛ اشتغال را می‌توان با کمک شبکه حمایتی و خیرین تا حدی حل کرد، اما تأمین مسکن برای این جوانان یکی از سخت‌ترین و پرهزینه‌ترین مسائل است.

دهقانی‌زاده در پایان تأکید کرد: اگر امروز برای پیشگیری از آسیب‌هایی مانند اعتیاد و طلاق در خانواده‌ها اقدام جدی نشود، در آینده با افزایش کودکان بدسرپرست و آسیب‌های اجتماعی گسترده‌تری مواجه خواهیم شد.

آینده‌ای که نیازمند پیشگیری امروز است

مسئله کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست، تنها یک موضوع حمایتی نیست، بلکه بازتاب مستقیم بحران‌های عمیق اجتماعی در خانواده‌هاست؛ از اعتیاد و جرم گرفته تا طلاق و فروپاشی روابط؛  بهزیستی تلاش می‌کند با توانمندسازی خانواده‌ها، استفاده از ظرفیت فرزندخواندگی، حمایت خیرین و آماده‌سازی نوجوانان برای استقلال، این چرخه آسیب را کنترل کند.

اما همان‌طور که دهقانی‌زاده هشدار می‌دهد، اگر امروز برای پیشگیری از آسیب‌هایی مانند اعتیاد و طلاق اقدام جدی نشود، فردا جامعه با افزایش کودکان بدسرپرست و آسیب‌های اجتماعی گسترده‌تری مواجه خواهد شد.

انتهای پیام