۱۳بهمن روز جهانی تالابها است. تالابها پهنههایی از زمین هستند که در آنها آب عامل اصلی تشکیل محیط زیست و حیات جانوری و گیاهی است. این اکوسیستمهای پیچیده و پویا نه تنها زیستگاه منحصربهفردی برای گونههای مختلف جانوری و گیاهی فراهم میکنند، بلکه خدمات گستردهای از جمله کنترل سیلابها، تغذیه سفرههای آب زیرزمینی، تثبیت خطوط ساحلی، تصفیه طبیعی آب و جذب دیاکسیدکربن را ارائه میدهند. تالابها ذخیرهگاه مهمی برای تنوع زیستی محسوب شده و از آنها بهعنوان کلیههای زمین یاد میشود.
استان قزوین با توجه به موقعیت جغرافیایی و داشتن دشتهای وسیع و حوزههای آبریز، میزبان چندین تالاب طبیعی و مصنوعی است. رامین رمضانی، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل محیط زیست استان قزوین در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: مطابق مصوبه آئیننامه اجرایی قانون تالابها، استان قزوین دارای چهار تالاب شامل اللهآباد، دریابک، آلوبن و اوان است. تالاب اللهآباد ۴۸ هزار هکتار وسعت داشته و جزو بزرگترین تالابها در سطح کشور است. تالاب اوان ۱۰ هکتار و تالابهای دریابک و آلوبن نیز بهصورت متغیر هر کدام حدود چهار تا هقت هکتار وسعت دارند.
وی ادامه داد: تالاب اللهآباد یک تالاب خشکی است که بهصورت موقت آبگیری شده بود. یعنی تالابی نبود که بهصورت دائم دارای آب باشد، بلکه بهصورت فصلی از چند رودخانه مانند رودخانههای خررود و حاجیعرب تغذیه میشد و در سالهای پر بارش دارای آب بود و برخی سالها هم آب نداشت. با توجه به اینکه از سال ۱۳۹۹ تاکنون ترسالی نداشتهایم، با خشک شدن عمده این تالاب مواجه شدهایم. در این تالاب پوششهای مختلفی دیده میشود.
این مسئول خاطرنشان کرد: تالاب اوان یک تالاب گردشگری است که وضعیت آبی خوبی داشته و هر سال به اندازه کافی آب دارد. جوامع محلی این منطقه نیز همکاری خوبی با ما دارند و آب رودخانه اوان بهصورت خودیاری محلی به سمت این تالاب هدایت شده است. این تالاب دارای آب نسبتاً ثابتی بوده و کمآب نشده است. قایقرانی تفریحی و ماهیگیری تفریحی در تالاب اوان انجام میشود.
وی درباره تالاب اوان عنوان کرد: سازمان محیط زیست در سالهای گذشته با کمک جوامع محلی اقداماتی را در جهت جلوگیری از پر شدن تالاب از رسوبات مانند گابیونبندی و ایجاد حوضچه رسوبگیر انجام داده است. اعتباراتی هم برای آموزش جوامع محلی و پایش تالاب از طریق دوربین مداربسته تخصیص داده شده است.
رمضانی بیان کرد: تالاب آلوبن نیز از چشمههای زیرزمینی تغذیه شده و تالابی بکر است که میتوان به آن مجموعه تالاب گفت، چرا که چند تالاب در کنار هم در یک محدوده هستند و مدام در طول سال آب دارند.
وی تأکید کرد: تالاب دریابک یک بند کشاورزی است که در محدوده نزدیک به قزوین و روستای زرشک قرار گرفته است، این تالاب نیز نیاز به اقدامات حفاظتی خاصی ندارد و از چشمههای زیرزمینی تغذیه شده و نوسان آب دارد و هیچوقت بهصورت کامل خشک نشده است.
گذر از شکوه به خشکی؛ یک تراژدی انسانی-طبیعی
به گزارش ایسنا، وضعیت فعلی تالاب اللهآباد بحرانی و نگرانکننده است. در مقایسه با دو دهه گذشته که پهنههای وسیعی از آب و زیست گونههای مختلف حیات وحش در آنجا صحنههای زیبایی از زندگی را رقم میزد، امروز این تالاب به کانون تولید ریزگرد تبدیل شده است. کاهش شدید ورودی آب، افت سطح آبهای زیرزمینی و خشکسالیهای پیاپی، حیات این اکوسیستم را به شدت تهدید میکند.
علل خشک شدن تالابها مجموعهای پیچیده از عوامل طبیعی و انسانی است. خشکسالیهای متوالی و تغییر اقلیم یکی از این علل است. کاهش نزولات جوی و افزایش دما، سهم بسزایی در کاهش آب ورودی داشته است. مدیریت ناپایدار منابع آب از علتهای دیگر خشک شدن تالابها است. احداث بیرویه سدها بر روی رودخانههای منتهی به تالابها و بهرهبرداری بیش از حد از آبهای سطحی و زیرزمینی برای مصارف کشاورزی، مهمترین عامل انسانی خشکی تالابهاست. حفر چاههای غیرمجاز و گسترش کشاورزی ناپایدار نیز یکی دیگر از علل خشک شدن تالابهاست.
توسعه اراضی کشاورزی بدون در نظر گرفتن ظرفیت آبی منطقه باعث افت شدید سطح آبهای زیرزمینی و قطع جریانهای تغذیهکننده تالاب میشود. فقدان حقابه زیستی نیز یکی دیگر از علل خشک شدن تالابهاست. تعیین نشدن و یا رعایت نشدن حقابه محیط زیستی تالابها در برنامهریزیهای آبی و اولویت پایین آن در تخصیص آب موجب خشک شدن تالابها میشود. آلودگیهای ناشی از فعالیتهای کشاورزی و صنعتی و ورود آلایندهها و پسابها هم کیفیت باقیمانده آب تالابها را تخریب میکند.
آیا امیدی هست؟
رمضانی عنوان کرد: یکی از اکوسیستمهایی که انواع بسیار مختلفی دارد تالاب است، برای مثال ما تالاب شور مانند ارومیه را داریم، تالابهای آب شیرین مانند انزلی و تالابهای سطحی مانند تالاب اللهآباد را هم داریم، بنابراین تالابها بر حسب نوعی که دارند، دلایل خشک شدنشان هم متفاوت است. همه تالابهای استان بهجز تالاب اللهآباد وضعیت خوب و پایداری دارند، اما در خصوص وضعیت تالاب اللهآباد میتوان گفت عمده دلیل خشک شدن آن خشکسالی است.
وی افزود: ما سالیان مداوم دچار کمبود بارش بودهایم، در نتیجه کمبود آب در این تالاب و کمبود آورده از طریق رودخانههای ورودی به تالاب را شاهد بودهایم، این تالاب توسط همین رودخانهها زنده بود.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل محیط زیست استان قزوین بیان کرد: از دیگر دلایل خشک شدن تالاب اللهآباد می توان به ایجاد سد و زهکش توسط ارگانهای دولتی و دستگاههایی مانند وزارت کشاورزی و وزارت نیرو اشاره کرد. روی رودخانههای خررود و حاجیعرب سد بسته شده است، بستن این سدها باعث کاهش آورده آب به تالاب شده و زهکشی نیز در سالهای ترسالی باعث خروج آب از تالاب میشود.
وی خاطرنشان کرد: در حالت کلی عمده دلیل خشک شدن تالاب اللهآباد تغییرات اقلیمی و کاهش بارشها بوده است، چراکه اللهآباد یک تالاب فصلی بود که برخی سالها خشک بود و برخی سالها آب داشت و هیچوقت در طول سال کامل آب نداشت، این تالاب از ابتدا وابسته به بارشهای فصلی بود و دائمی نبود، امروز میتوان گفت دوره خشک بودن تالاب اللهآباد بهدلیل تغییرات اقلیمی طولانی شده است، نمیشود گفت این تالاب بهصورت کامل خشک شده است، چرا که امیدواریم در سالهای آینده با افزایش بارندگیها شاهد ترسالی و احیای این تالاب باشیم.
سرمایهگذاری برای آینده
احیای تالابها تنها یک اقدام زیستمحیطی نیست، بلکه یک ضرورت اقتصادی-اجتماعی است. از جمله مزایای احیای تالابها میتوان به مقابله با ریزگردها اشاره کرد. تالابهای احیا شده، کانونهای داخلی تولید گرد و غبار را مهار میکنند. تغذیه سفرههای آب زیرزمینی و بهبود کیفیت و کمیت آبهای زیرزمینی منطقه از دیگر مزایای احیای تالابها است. تنوع زیستی و بازگشت پرندگان مهاجر و احیای زنجیره حیات، توسعه اکوتوریسم و ایجاد درآمد و اشتغال پایدار برای جوامع محلی، تنظیم اقلیم میکرو و تعدیل دمای منطقه و افزایش رطوبت هوا و همچنین حفظ میراث طبیعی و پاسداری از سرمایههای ملی برای نسلهای آینده از دیگر مزایای احیای تالابها است.
رمضانی عنوان کرد: تالاب اللهآباد با توجه به وسعتی که دارد، تالابی نیست که بتوان با اعتبار یا طرح خاصی آن را احیا کرد، اما به دلیل اینکه این تالاب خشکتر از این نشود و از طرفی جلوی گردوغبار و آسیبهای آن به شهرها و استانهای اطراف گرفته شود، مطالعات و طرحهای مختلفی را داشتهایم.
وی افزود: اجرای این طرحها فقط مربوط به سازمان محیط زیست نیست، بلکه همراهی دستگاههای دیگر نظیر جهاد کشاورزی، آب منطقهای، امور عشایری و دیگر دستگاهها را نیز میطلبد و نیازمند یک عزم بزرگ ملی و استانی است.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل محیط زیست استان قزوین بیان کرد: البته قدمهایی در این مسیر برداشته شده است. برای مثال ما برای اولین بار در طول سالهای گذشته کارگروه استانی تالاب را با حضور استاندار داشتیم و همچنین کمیته آمایش سرزمین قزوین برگزار شد، برنامهها مشخص بوده و در چند بخش مختلف از مدیریت زهکش ایجاد شده تا تأمین حقابه و ایجاد روشهایی برای کنترل گردوغبار در دست اجرا هستند.
به گزارش ایسنا، تالاب اللهآباد در آستانه یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد، یا با خرد جمعی و مدیریت جهادی، بار دیگر نبض زندگی در آن میتپد، یا به سرنوشت دریاچه ارومیه دچار میشود و تبدیل به نمادی از بیتدبیری در مدیریت منابع آب میشود. زمان برای نجات این نگین آبی در حال غروب، بسیار محدود است.
انتهای پیام
نظرات