فشار جسمانی عظیم ناشی از ساعتها کار مداوم، جابهجایی وسایل، خم و راست شدنهای طولانی و استفاده از ابزارهای غیرارگونومیک. این فشار به شکلی نامتوازن، بیشتر بر دوش زنان خانه میافتد که به دلیل انتظارات فرهنگی و مسئولیتهای چندگانه، اغلب خود را در صدر فهرست اولویتهای مراقبت جسمی قرار نمیدهند.
عضو هیأت علمی و استادیار فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بیرجند، گفت: خانهتکانی اگرچه میتواند نوعی فعالیت بدنی مفید تلقی شود، اما در صورت انجام ناآگاهانه به سلامت آسیب میزند.
دکتر محسن محمدنیا، در حاشیه کارگاه سلامت و خود مراقبتی زنان در گفتوگو با ایسنا تأکید کرد: در این روزها زنان بیشتر در معرض فشارهای فیزیکی قرار دارند و لازم است پیش از آغاز کارها بدن خود را از نظر حرکتی و تغذیهای آماده کنند.
این استاد دانشگاه معتقد است، بیتوجهی به اصول ارگونومی، انجام حرکات تکراری، ایستادنهای طولانی و بلند کردن وسایل سنگین بدون استفاده درست از عضلات پا، اصلیترین دلایل بروز دردهای اسکلتیـعضلانی و خستگیهای شدید در روزهای پایانی سال است.
محمدنیا با اشاره به پژوهشهای فیزیولوژی ورزشی و تجربههای بالینی هشدار داد: بسیاری از آسیبهای فیزیکی در خانهتکانی ناشی از انجام ناگهانی فعالیتهای سنگین پس از دورهای بیتحرکی است.
وی توصیه کرد: زنان و مردان پیش از شروع کارها دستکم ۱۰ تا ۱۵ دقیقه نرمش سبک انجام دهند و بین هر ساعت کار، چند دقیقه استراحت برای تخلیه تنش عضلانی در نظر گیرند. ازنظر علمی، استراحتهای منظم باعث بازیابی انرژی سلولی و خروج مواد زائد متابولیکی از عضلات شده و خطر اسپاسم و کوفتگی را کاهش میدهد.
این فیزیولوژیست ورزش یادآور شد: اگر خانهتکانی به شکل تدریجی و خانوادگی انجام شود، نه تنها بدن کمتر آسیب میبیند بلکه روحیه شادی و همکاری میان اعضای خانواده افزایش پیدا میکند.
محمدنیا همچنین تغذیه مناسب را یکی از ارکان اصلی پیشگیری از خستگی در فصل خانهتکانی دانست و گفت: مصرف آب کافی، سبزیجات، میوهها و غذاهای سبک میتواند کارایی عضلات را حفظ کند. کمآبی بدن، افت قند خون و کمبود خواب از عواملی هستند که احساس ضعف، سرگیجه و درد را تشدید میکنند.
پیشگیری از آسیبهای جسمی در خانهتکانی
وی با تأکید بر اصول ارگونومی اعلام کرد: وضعیت بدن هنگام انجام کارهای خانه باید همواره متعادل و مستقیم باشد. هنگام بلند کردن وسایل سنگین، افراد باید زانوها را خم و از عضلات پا برای بلند کردن استفاده کنند، نه از عضلات کمر، زیرا در این حالت ستون فقرات در راستای طبیعی خود باقی میماند و آسیب نمیبیند. قرار دادن اجسام سنگین نزدیک به بدن پیش از بلند کردن، یکی از مهمترین نکات ایمنی است.
این استاد دانشگاه همچنین درباره خطرات ناشی از تمیز کردن پردهها و لوسترها در ارتفاع بالا گفت: هر سال شمار قابل توجهی از آسیبهای خانگی به دلیل سقوط از چهارپایههای نامتعادل ثبت میشود. استفاده از نردبان و چهارپایه استاندارد و حضور فردی دیگر برای کمک، میتواند احتمال حادثه را به حداقل برساند.
محمدنیا افزود: تمیز کردن لوستر در حالتی که دستها برای مدت طولانی بالای سر نگه داشته میشوند فشار شدیدی بر عضلات گردن و شانه وارد میکند، بنابراین بهتر است لوستر با همکاری چند نفر پایین آورده و نظافت آن روی زمین انجام شود.
وی در مورد شستوشوی فرشها نیز توضیح داد: فرش خیس تا پنج برابر سنگینتر از حالت خشک میشود و حمل آن توسط یک فرد خطری جدی برای کمر به همراه دارد. بهترین روش، تقسیم کار و استفاده از پاروی دستهبلند برای جلوگیری از خمشدنهای پیاپی است. حرکات چرخشی ناگهانی در حالت خمیده دلیل بسیاری از آسیبهای دیسک بین مهرهای است و باید از آن پرهیز کرد.
عضو هیأت علمی و استادیار فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بیرجند، ادامه داد: در کارهایی که نیاز به حرکات تکراری دست و انگشت دارند، مانند شستن ظروف یا تمیز کردن شیشهها، فشار زیادی بر تاندون مچ و انگشتان وارد میشود که در بلندمدت موجب التهاب تاندونی یا سندروم تونل کارپ خواهد شد. توصیه میشود افراد از دستکشهای نظافت مناسب استفاده کرده و بین کارها برای چند دقیقه حرکات کششی ساده انجام دهند تا جریان خون در انگشتان و مچ حفظ شود.
وی درباره ایستادن طولانی و وضعیت ثابت بدن هشدار داد و گفت: ایستادن مداوم یا خم شدن پیدرپی، گردش خون را کم و عضلات را دچار خستگی مزمن میکند. بهتر است وزن بدن هرچند دقیقه از یک پا به پای دیگر منتقل شود تا فشار از روی زانوها و پشت برداشته شود. کفش مناسب با کفی نرم و لباسهای سبک و قابل تنفس، در حفظ تحمل فیزیکی بدن نقش مؤثری دارند.
اهمیت آمادگی بدنی، تغذیه و ذهن سالم
این متخصص فیزیولوژی ورزشی یکی از اصول کلیدی سلامت در این روزها را گوش دادن به بدن دانست و افزود: درد یا کوفتگی نشانه هشدار است، نه مجوز ادامه فعالیت. در صورت احساس درد، باید کار متوقف، عضله استراحت داده و از کمپرس گرم یا ماساژ ملایم استفاده شود. مصرف خودسرانه داروهای مسکن تنها آسیبها را پنهان میکند و در صورت تداوم درد باید به پزشک مراجعه شود.
محمدنیا تأکید کرد: رعایت ساعات خواب کافی، مصرف مایعات و تغذیه متعادل میتواند توان بدنی را بالا ببرد و از تحلیل عضلات جلوگیری کند. بسیاری از بدندردهای خانهتکانی در اصل نتیجه خستگی سیستم عصبی و کمبود انرژی سلولی هستند، نه بیماری مفصلی. با خواب منظم و تغذیه درست، بدن توان تطبیق با فشار فعالیت را پیدا میکند.
وی گفت: خانهتکانی اگر با آگاهی علمی انجام شود، نه تنها زیانآور نیست بلکه فرصت مناسبی برای فعالیت بدنی و بهبود سلامت عمومی است. انجام درست حرکات، توجه به وضعیت بدن، تغذیه سالم و برنامهریزی زمانی، کلیدهای اصلی حفظ سلامت در روزهای پرکار اسفند است.
این استاد دانشگاه افزود: زنانی که اصول حرکتی و استراحتهای کوتاه را رعایت میکنند، کمتر دچار گرفتگی یا دردهای مزمن میشوند و از این سنت زیبا با خاطرهای خوش و بدن سالم به استقبال بهار میروند.
وی خاطرنشان کرد: خانهتکانی در صورت رعایت اصول ایمنی و حرکتی، میتواند به نوعی تمرین سبک بدنی تبدیل شود؛ چرخهای که موجب افزایش سوختوساز، تقویت سیستم قلبیـعروقی و کاهش اضطراب میشود.
انتهای پیام
نظرات