ابوالقاسم عیسی مراد، استاد تمام گروه روان شناسی دانشگاه علامه طباطبایی و درمانگر خانواده در دوازدهمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی «در میدان» با عنوان «بهداشت روانی-اجتماعی- فرهنگی خانواده در شرایط بحرانی» که 6 فروردین به صورت مجازی برگزار شد، اظهار کرد: بهداشت روانی، اجتماعی و فرهنگی یعنی خوب نگه داشتن وضعیت روان شناختی ما که شامل تعاملات اجتماعی و فرهنگی می‌شود در مقابل وضعیت جسمانی.

وی تصریح کرد: فرهنگ، مجموعه‌ای از آداب، رسوم و قواعد است که در اعتقادات افراد حضور و بروز دارد، بنابراین انسان مجموعه‌ای به هم پیوسته از موقعیت روانی، اجتماعی و فرهنگی است، زیرا انسان موجودی تک ساحتی و چند ساحتی است. فردیت افراد در موقعیت‌های فردی شکل می‌گیرد و به ترتیب در موقعیت‌های بین فردی، محیط خانواده، جامعه و دنیا بروز پیدا می‌کند.

عیسی مراد با بیان اینکه اگر فرد بهداشت روانی داشته باشد، دنیا سلامت می‌شود، عنوان کرد: هر چیزی که وضعیت معمول و روال افراد را دچار تنش، نگرانی و آسیب کند به موقیعت بحرانی منجر می‌شود که در دنیا انواع و اقسام بحران‌های طبیعی و اجتماعی مانند جنگ وجود دارد، جنگ یکی از بحران‌های جدی در دنیا محسوب می‌شود، زیرا فشارآور، استرس آور، ترس آور است و باعث نگرانی، ابهام و تشویش می‌شود.

وی افزود: به عنوان مثال دوران هشت سال دفاع مقدس جزء بارزترین دوره حیات زیست سالم و به هنجار کشور ما بود و تجارب زیستی والایی را به ما عرضه کرد. باید درباره وضعیت روان شناختی خود آگاه باشیم زیرا تفاوت‌های فردی باعث بروز واکنش‌های مختلف به شرایط بحرانی می‌شود؛ در ابتدا باید بدانم من کیستم، در کجای داستان قرار گرفتم، چه اتفاقاتی برای من می‌افتد و بحران‌ها چه سطوحی از تهدیدهای بهداشت روانی، جسمی و اجتماعی را ایجاد می‌کند.

برای مقاومت در برابر بحران‌ها باید بازدارنده‌ها را بشناسیم

عیسی مراد ادامه داد: برای مقاومت در برابر بحران‌ها باید بازدارنده‌ها را بشناسیم که اولین آن‌ها بازدارنده‌های فردی هستند، آسیب‌ها و اختلالات فردی مسری هستند، اگر فردی دچار اضطراب و افسردگی باشد می‌تواند در موقعیت‌های افراد دیگر نیز تاثیر بگذارد، حال اگر در خانواده چنین افرادی وجود داشته باشند، به خصوص خانواده‌هایی که فرزند خردسال و کودک دارند؛ بحران‌های پدر و مادر به صورت مستقیم و غیرمستقیم به فرزندان انتقال داده می‌شود.

وی بیان کرد: والدین باید به خود مسلط باشند و آرامش داشته باشند. افراد باید نسبت به روابط چندگانه خود با خدا، هستی، طبیعت و دیگران آگاه باشند و آن را مدیریت کنند، در غیر این صورت آسیب‌های روان شناختی و اجتماعی در کمین افراد خواهد بود، همچنین آسیب به امور معنوی، اخلاقی، فرهنگ ملی، بومی، آداب، رسوم و سنت‌ها باعث آسیب افراد خواهد شد. بنابراین حفاظت از بهداشت روانی، اجتماعی و فرهنگی در زمان بحران از اهمیت بالایی برخوردار است. 

عیسی مراد تصریح کرد: بازدارنده‌های آسیب‌های روانی، اختلالات، مسائل فردی مانند استرس و افسردگی شامل ارتباطات اجتماعی، نوع دوستی، وحدت، امور معنوی و اعتقادی است، برای حفاظت و تقویت بهداشت روانی، اجتماعی و فرهنگی در زمان معمول و بحرانی باید عوامل تاثیرگذار بر آن را بدانیم. 

وی عنوان کرد: اگر شخصی خواب یا خوراکش بهم بخورد؛ انواع رفتارها به سرعت او را برانگیخته می‌کند، احساس نگرانی، عصبانیت و پرخاشگری می‌کند و فرد منزوی و گوشه‌گیر می‌شود و ارتباط‌گیری برای فرد سخت خواهد شد و در این شرایط فرد از حالت به‌هنجار خارج می‌شود و باید مداخله انجام بگیرد، روش‌های مداخله نیز متفاوت است. 

عیسی مراد با بیان اینکه در شرایط بحرانی دو ظرف شدنی و نشدنی را در نظر بگیرید، گفت: به طور مثال جنگ و ناامنی، آسیب‌ها و صداهای ناهنجار جزء نشدنی‌ها قرار می‌گیرد، شدنی‌ها شامل اقداماتی است که می‌توانیم انجام دهیم، به طور مثال ورزش، مراقبت‌های جسمی، روانی و انواع کارهای هنری جزء اقداماتی است که می‌توانیم انجام دهیم. لذا افراد باید تنبلی را کنار بگذارند و تلاش کنند، از رحمت خداوند ناامید نشوند. 

وی افزود: خانواده‌هایی که فرزند کودک یا کوچکتر دارند باید کمتر اخبار مشاهده کنند، افراد بزرگسال اخبار را تحلیل می‌کنند، اما کودکان نسبت به حوزه‌های هیجانی و رفتاری والدین واکنش نشان می‌دهند. والدین برنامه‌ریزی داشته باشند، ممکن است برخی خانواده‌ها در ماه رمضان تا سحر بیدار بودند و این روند با شروع جنگ و تعطیل شدن کار والدین ادامه یابد که این اشتباه است باید زمان خواب تنظیم شود. 

خواب یک بزنگاه جدی برای بروز اختلالات روانی است

عیسی مراد با بیان اینکه خواب یک بزنگاه جدی است که در صورت اختلال در آن انواع حالات نگرانی، افسردگی و اضطراب برای افراد رخ می‌دهد، ادامه داد: خستگی با خود استرس و عصبانیت می‌آورد و اختلال در هضم ایجاد می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهد قصه‌گویی، خاطره‌گویی و انجام کارهای هنری بزرگسالان با کودکان باعث افزایش بهداشت روانی بزرگسالان می‌شود.

وی بیان کرد: برای خروج از بحران باید آسیب‌شناسی انجام شود و مهارت‌های توان بخشی یا بازسازی را انجام دهیم، باید بسنجیم بحران تا چه اندازه به ما آسیب می‌زند که تجربه زیستی افراد در این راستا تاثیرگذار است. ما نیاز به عزت نفس داریم؛ یعنی خود را دوست داشته باشیم.

عیسی مراد اضافه کرد: احساس تنهایی زمانی به انسان دست می‌دهد که عزت نفس و اعتماد به نفس فرد ضعیف باشد، اعتماد به نفس مجموعه‌ای از داشته‌ها و توانمندی‌ها است که با استفاده از اعتماد به نفس می‌توانیم خود را بشناسیم. برای مقابله با ترس‌، استرس و اضطراب راه‌های متفاوتی مانند تنفس عمیق وجود دارد.

وی تصریح کرد: افراد با توجه به تفاوت‌های فردی خود راه‌های متفاوتی مانند خواندن متون مذهبی، تماشای طبیعت، گوش دادن به صدای پرندگان و کارهای هنری مانند نقاشی نویسندگی همچنین نرمش‌های کوتاه روزانه را برای مقابله با اضطراب انتخاب می‌کنند و ما برای رهایی و داشتن احساس آرامش باید به خودمان کمک کنیم. 

عیسی مراد عنوان کرد: در تصمیم‌گیری‌ها خانواده را شریک کنیم، در ابتدا ماهیت حادثه را برای افراد کوچک خانواده توضیح دهید و به آن‌ها حق بدهید که استرس و اضطراب داشته باشند، با آن‌ها همدلی و سپس همدردی کنید، از نکات منفی مانند شایعه‌ها دوری کنید، روان ما بستری است که از پلیدی و زشتی آزار می‌بیند، مثبت‌اندیش باشید، نگاه امیدوارانه به آینده داشته باشید. 

وی با بیان اینکه برای مثبت اندیشی در فعالیت‌های گروهی مشارکت کنید، گفت: حتی می‌توانید نذر فرهنگی انجام دهید، همچنین شایعات را با امر به معروف و نهی از منکر از خود دور کنید. انسجام اجتماعی در شرایط بحرانی از اهمیت بالایی برخوردار است و باید جذب حداکثری و دفع حداقلی داشته باشیم. 

عیسی مراد یادآور شد: انسان‌هایی که در حوادث بزرگ نگرش امیدوارانه داشته باشند، آسان‌تر از بحران عبور می‌کنند، بنابراین شدنی‌های زندگی‌تان را در یک ظرف در نظر بگیرید و آن را پر کنید، به نعمت‌هایی که دارید توجه کنید و شاکر باشید، ما موظفیم که به زندگی معنا بدهیم.

انتهای پیام