محمدجواد استادی در گفتوگو با ایسنا، به مناسبت روز فرهنگ پهلوانی و ورزش زورخانهای، درباره ابعاد معنایی این حوزه اظهار کرد: ۱۷ شوال به مناسبت سالروز نبرد تاریخی خندق و رشادتها و پیروزی حضرت علی(ع) نامگذاری شده است و همین امر نشان میدهد که مفهوم پهلوانی دارای ابعاد عمیق معنایی و ارزشی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی، پهلوان صرفاً به فردی که از نظر جسمانی قدرتمند است اطلاق نمیشود. ممکن است فردی از نظر بدنی بسیار نیرومند باشد اما این ویژگی بهتنهایی برای اطلاق عنوان پهلوان کافی نیست. پهلوان در این فرهنگ، کسی است که در کنار توان جسمی، واجد مجموعهای از ویژگیهای برجسته اخلاقی نیز باشد.
این پژوهشگر حوزه فرهنگ با بیان اینکه قدرت بدنی بدون فضائل اخلاقی، معنای پهلوانی را شکل نمیدهد، تصریح کرد: جوانمردی، عدالتخواهی، دستگیری از ضعفا، فروتنی در عین قدرت و وفاداری از جمله مؤلفههایی هستند که در کنار توان جسمی، معنای واقعی پهلوانی را میسازند.
استادی ادامه داد: پهلوان پیش از آنکه قهرمان میدانهای قدرت جسمانی باشد، قهرمان میدان اخلاق است؛ میدانی که در آن ارزشهایی همچون جوانمردی و دیگر فضائل انسانی تجلی مییابد. از همین رو، در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، عنوان پهلوان به چنین افرادی اطلاق میشود.
رابطه معنادار فرهنگ پهلوانی و تابآوری فرهنگی
وی خاطرنشان کرد: میان فرهنگ پهلوانی و آنچه از آن با عنوان تابآوری فرهنگی یاد میشود، رابطهای عمیق و معنادار وجود دارد. در این فرهنگ، بر مؤلفههایی همچون صبر، استقامت، مقاومت، پایداری، امید، غیرت و مسئولیتپذیری تأکید میشود. این ویژگیها زمینهساز شکلگیری روحیه مقاومت و پایداری در جامعه هستند. جامعهای که فاقد صبر و استقامت باشد، در برابر دشواریها تابآور نخواهد بود؛ بنابراین، عناصر فرهنگ پهلوانی نقش مهمی در تقویت این روحیه ایفا میکنند.
استادی با اشاره به اینکه چنین فرهنگی موجب میشود اعضای جامعه در مواجهه با سختیها و ناملایمات، بهصورت فعال و کنشگرانه عمل کنند، تاکید کرد: حتی در شرایط دشوار نیز این روحیه میتواند جامعه را در مسیر پایداری نگه دارد. از این منظر، فرهنگ پهلوانی را میتوان یکی از ریشههای مهم تابآوری فرهنگی در جامعه ایران دانست.
وی درباره نقش فرهنگ پهلوانی در تربیت نسل جوان، اظهار کرد: تربیت نسل جوان جامعه، نیازمند الگوهای اصیل و الهامبخش است. فرهنگ پهلوانی میتواند بهعنوان الگویی تربیتی در شکلگیری شخصیت و هویت این نسل، نقشآفرین باشد. فرهنگ پهلوانی، تصویر متعالی از انسانی اخلاقمدار، شجاع و مسئولیتپذیر ارائه میدهد. اگر این تصویر بهدرستی معرفی شود، میتواند زمینهساز تحولی جدی در جامعه شده حتی جایگزین برخی الگوهای سطحی و ناپایدار در فضای فرهنگی امروز شود.
لزوم روزآمدسازی فرهنگ پهلوانی برای نسل جوان
استادی با اشاره به اینکه یکی از چالشهای امروز جامعه، فاصله گرفتن و آشنایی کمتر نسل جدید از متون و میراثی است که فرهنگ پهلوانی در آنها شکل گرفته، خاطرنشان کرد: الگوهای مصرفگرایانه و فردمحور که در فضای رسانهای و فرهنگی مدرن نیز رواج یافتهاند، تا حدی جایگزین این ارزشها شده و این مسئله بهعنوان یکی از آسیبهای فرهنگی جدی، قابل توجه و پیگیری است.
این پژوهشگر حوزه فرهنگ، ادامه داد: ضعف در روزآمدسازی و بازنمایی معاصر فرهنگ پهلوانی نیز مشهود است. در فتوتنامهها، متون ادبی، آثار مولانا و شعر فارسی، گنجینهای ارزشمند از مفاهیم پهلوانی وجود دارد اما کمتر توانستهایم این مفاهیم را با زبانی روزآمد و جذاب برای نسل جدید بازخوانی و عرضه کنیم.
شاهنامه از مهمترین منابع فرهنگ پهلوانی در ایران
وی درباره جایگاه شاهنامه در فرهنگ پهلوانی، یادآور شد: برخی تصور میکنند شاهنامه اثری صرفاً ملی و غیردینی است، در حالی که این برداشت نادرست است. شاهنامه سروده حکیم ابوالقاسم فردوسی است و در آن، حکمت و آموزههای دینی حضور دارد. این اثر ارزشمند، یکی از مهمترین منابع فرهنگ پهلوانی در ایران است که در آن، پهلوانان تنها به سبب قدرت جسمی شناخته نمیشوند بلکه ویژگیهایی مانند اخلاقمداری، وفاداری، خردمندی و دفاع از حقیقت و مظلومیت در شخصیت آنان برجسته است.
استادی افزود: در شاهنامه، پهلوانی همواره با دفاع از حق و حمایت از مظلوم همراه است و این امر نشاندهنده پیوند عمیق فرهنگ پهلوانی با مفاهیمی چون اخلاق، عدالت و مسئولیت اجتماعی است. با گسترش آموزههای دینی پس از اسلام نیز، فرهنگ پهلوانی نهتنها تضعیف نشده بلکه تقویت شده و ارزشهایی همچون اخوت، تواضع و خدمت به مردم به هسته مرکزی آن تبدیل شده است.
این پژوهشگر با اشاره به اینکه روز فرهنگ پهلوانی با ورزش زورخانهای همراه شده است، یادآور شد: زورخانهها تنها مکانهایی برای ورزش نیستند بلکه نوعی مدرسه تربیتی به شمار میآیند که در آن میان ورزش، معنویت و اخلاق پیوند برقرار میشود. در گذشته، زورخانهها محل حضور پهلوانانی بودند که علاوه بر ورزش، در محلات خود نقش اجتماعی و فرهنگی ایفا میکردند، از مظلومان دفاع میکردند و در برابر ظلم ایستادگی داشتند.
استادی تأکید کرد: هرچند امروز تحت تأثیر سبک زندگی مدرن و گرایشهای مصرفگرایانه، این سنتها تا حدی کمرنگ شدهاند،اما نهادهای فرهنگی و ورزشی، از جمله شهرداریها و فدراسیون ورزشهای زورخانهای، میتوانند با برنامهریزی فعال و ایجاد فضاهای تربیتی مناسب، زمینه احیای این فرهنگ ارزشمند را فراهم کنند.
انتهای پیام
