بر اساس نتایج پژوهش بنیاد تامسون رویترز، زنان روزنامه‌نگار و کارکنان رسانه‌ای زن در سراسر جهان با افزایش حملات آنلاین و آفلاین روبه‌رو هستند و در معرض تهدیدهای نامتناسب و خاصی قرار دارند. خشونت جنسیتی علیه این گروه، شکل‌هایی مانند انگ‌زنی، نفرت‌پراکنی، آزار اینترنتی، حمله فیزیکی، تجاوز و حتی قتل را دربرمی‌گیرد.
روزنامه‌نگاران در سراسر جهان با افزایش آزار و اذیت، ازجمله فعالیت حساب‌های کاربری جعلی، توهین‌های نفرت‌آمیز و تهدید به مرگ مواجه هستند که با هدف ارعاب آنان یا وادار کردنشان به سکوت انجام می‌شود به همین دلیل بنیاد تامسون رویترز در همکاری با یونسکو، بنیاد بین‌المللی رسانه‌های زنان و موسسه بین‌المللی ایمنی رسانه‌ها، مجموعه‌ای از منابع و ابزارها را برای کمک به روزنامه‌نگاران، مدیران رسانه‌ای و سازمان‌های خبری در مقابله با آزار و اذیت آنلاین و آفلاین تهیه کرده است.
خشونت آنلاین، سلامت روان و آزادی بیان زنان روزنامه‌نگار را تهدید می‌کند
گزارش مشترک پژوهشگران ابتکار یکپارچگی اطلاعات، یونسکو، نهاد زنان سازمان ملل و مرکز بین‌المللی روزنامه‌نگاران از افزایش خشونت آنلاین علیه زنان روزنامه‌نگار و کارکنان رسانه‌ای و پیامدهای آن، ازجمله افزایش خودسانسوری، آسیب‌های روانی و سوءاستفاده از فناوری هوش مصنوعی، خبر می‌دهد.
همچنین گزارش یونسکو و نهاد زنان سازمان ملل با عنوان «نقطه عطف؛ پیامدها، نمودها و راهکارهای مقابله با خشونت آنلاین در عصر هوش مصنوعی»، دومین بخش از مجموعه گزارش‌های «نقطه عطف» است و محدودیت‌هایی را بررسی می‌کند که خشونت آنلاین در عصر هوش مصنوعی برای مشارکت زنان در زندگی عمومی ایجاد کرده است. یافته‌ها از پیامدهای قابل توجه خشونت آنلاین برای سلامت روان زنان روزنامه‌نگار حکایت دارد. از مجموع ۳۵۱ پاسخ‌دهنده، ۲۵ درصد اعلام کردند که در ارتباط با خشونت آنلاین، اضطراب یا افسردگی در آنان تشخیص داده شده یا برای درمان این مشکلات اقدام کرده‌اند. همچنین ۱۳ درصد تجربه اختلال استرس پس از سانحه را گزارش کردند.
این گزارش تاکید کرد: خشونت آنلاین می‌تواند آسیب‌های شخصی و حرفه‌ای ماندگاری ایجاد کند و به کنار گذاشته شدن زنان از بحث‌های عمومی و فعالیت‌های روزنامه‌نگاری بینجامد.
افزایش خودسانسوری و محدود شدن آزادی بیان
خشونت آنلاین به‌طور فزاینده‌ای آزادی بیان و مشارکت زنان روزنامه‌نگار را محدود می‌کند. بر اساس نتایج نظرسنجی، ۴۵ درصد از زنان روزنامه‌نگار و کارکنان رسانه‌ای شرکت‌کننده به دلیل خشونت آنلاین در شبکه‌های اجتماعی خودسانسوری می‌کنند و ۲۲ درصد نیز گفتند در محیط کار به خودسانسوری روی آورده‌اند.
یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد خودسانسوری در سطح جهان بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۵ حدود ۶۳ درصد افزایش یافته است. مقایسه یافته‌های سال ۲۰۲۵ با نتایج پژوهش سال ۲۰۲۰ نشان‌دهنده افزایش چشمگیر خودسانسوری در میان زنان روزنامه‌نگار است. در سال ۲۰۲۰، ۳۰ درصد از ۶۲۵ روزنامه‌نگار زن شرکت‌کننده در نظرسنجی اعلام کرده بودند که در واکنش به خشونت آنلاین خودسانسوری می‌کنند. این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۴۵ درصد رسید که افزایشی ۵۰ درصدی را نشان می‌دهد.
نقش هوش مصنوعی در تشدید آزار آنلاین
هوش مصنوعی نقش فزاینده‌ای در گسترش خشونت آنلاین علیه زنان روزنامه‌نگار و کارکنان رسانه‌ای دارد. بر اساس نتایج نظرسنجی، ۹ درصد از شرکت‌کنندگان با انتشار بدون رضایت تصاویر شخصی یا خصوصی خود مواجه شده‌اند و پنج درصد هدف تصاویر و ویدئوهای دست‌کاری‌شده یا دیپ‌فیک قرار گرفته‌اند.
در کنار تشدید تهدیدها، شمار زنانی که برای پیگیری قانونی خشونت آنلاین اقدام می‌کنند نیز افزایش یافته است. ۲۲ درصد از شرکت‌کنندگان اعلام کردند موارد خشونت آنلاین را به پلیس گزارش داده‌اند و ۱۴ درصد نیز علیه عاملان، تسهیل‌کنندگان این اقدامات یا کارفرمایان خود اقدام قانونی کرده‌اند.
مقایسه داده‌های سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵ نشان می‌دهد، سهم زنانی که موارد خشونت آنلاین را به نهادهای انتظامی گزارش داده‌اند، از ۱۱ درصد به ۲۲ درصد افزایش یافته و بیش از دو برابر شده است. همچنین سهم روزنامه‌نگارانی که اقدام قانونی انجام داده‌اند، از هشت درصد در سال ۲۰۲۰ به ۱۴ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
با وجود افزایش پیگیری‌های قانونی، موانع جدی همچنان بر سر راه دستیابی به عدالت از جمله تمایل نداشتن پلیس به بررسی پرونده‌های خشونت آنلاین و برخوردهای سرزنش‌آمیز برخی مقام‌ها با قربانیان وجود دارد.
تهدید آزادی مطبوعات در عصر هوش مصنوعی
خشونت آنلاین به تهدیدی جدی برای امنیت، سلامت روان، مشارکت حرفه‌ای و آزادی بیان زنان روزنامه‌نگار تبدیل شده است. کارزارهای هماهنگ آزار و اذیت که به‌طور فزاینده با فناوری‌های هوش مصنوعی تقویت می‌شوند، آسیب‌های روانی، کناره‌گیری حرفه‌ای و کاهش مشارکت زنان در روزنامه‌نگاری و بحث‌های دموکراتیک را به دنبال دارند. این یافته‌ها با نگرانی‌های گسترده‌تری هم‌راستا است که در گزارش «روندهای جهانی آزادی بیان و توسعه رسانه‌ای ۲۰۲۵» یونسکو درباره افزایش حملات علیه روزنامه‌نگاران، گسترش خودسانسوری و تاثیر فزاینده تهدیدهای دیجیتال بر آزادی رسانه‌ها مطرح شده است.
فعالیت خبرنگاران مناطق درگیری بدون آموزش و تجهیزات ایمنی کافی
نتایج نظرسنجی جهانی که سه پژوهشگر دانشگاهی طراحی کرده‌اند، چالش‌های ساختاری خبرنگاران پوشش‌دهنده درگیری‌ها و راه‌های حمایت بهتر سازمان‌های خبری از آنان را بررسی کرده است. یافته‌های اولیه نشان می‌دهد، بیشتر خبرنگاران شرکت‌کننده از تاثیر منفی فعالیت خبری بر سلامت روان خود خبر داده‌اند و حدود نیمی نیز به اضافه‌کاری، کناره‌گیری اجتماعی و سوءمصرف مواد اذعان کرده‌اند.
این نظرسنجی به ۶ زبان در دسترس قرار گرفت و صدها پاسخ از ۵۴ کشور دریافت کرد. بیشتر پاسخ‌دهندگان مرد و عمدتا خبرنگاران آزاد بودند. سن شرکت‌کنندگان بین ۲۱ تا ۸۰ سال و میانگین سنی آنان ۴۷ سال بود.
شرکت‌کنندگان تاکید کردند که روزنامه‌نگاری در مناطق جنگی دیگر به میدان‌های نبرد محدود نیست. حملات پهپادی، نظارت دیجیتال و ادبیات جنگی نیز به‌شدت بر فعالیت روزنامه‌نگاران تاثیر گذاشته‌اند. هدف از این نظرسنجی، بررسی تجربه خبرنگاران در چنین محیطی و راهبردهایی بود که برای مواجهه با این شرایط به کار می‌گیرند.
آموزش و تجهیزات ایمنی ناکافی
داده‌های اولیه نظرسنجی هشداری جدی برای صنعت رسانه به شمار می‌رود و نشان می‌دهد، بسیاری از خبرنگاران پوشش‌دهنده درگیری‌ها بدون دریافت آموزش یا تجهیزات از سازمان‌های خبری محل فعالیت خود، ماموریت‌هایشان را انجام می‌دهند. نزدیک به نیمی از خبرنگاران شرکت‌کننده گفتند: پیش از رفتن به مناطق درگیری هیچ آموزش ایمنی دریافت نکرده‌اند و یک‌چهارم نیز بدون تجهیزات ایمنی فعالیت کرده‌اند.
این کمبودها در شرایطی نگران‌کننده است که محیط کاری خبرنگاران روزبه‌روز خطرناک‌تر می‌شود. نزدیک به نیمی از پاسخ‌دهندگان از دریافت تهدید یا حمله نیروهای انتظامی یا نظامی خبر داده‌اند و یک‌چهارم نیز هدف حمله گروه‌های مسلح قرار گرفته‌اند. حدود یک‌چهارم بازداشت شده‌اند و بیش از یک‌سوم در محل ماموریت با پرتابه‌های غیرکشنده هدف قرار گرفته یا مورد ضرب‌وشتم واقع شده‌اند.
بر اساس این گزارش، خبرنگاران در جریان فعالیت حرفه‌ای خود در معرض حوادث آسیب‌زا قرار می‌گیرند و باید از آگاهی کافی درباره تروما و حمایت لازم هنگام مواجهه با آن برخوردار باشند. این گزارش همچنین بر اهمیت ایجاد شبکه‌ای از همکاران تاکید کرد تا خبرنگاران بتوانند در شرایط دشوار از کمک و تجربه یکدیگر بهره‌مند شوند.
نگرانی خبرنگاران از گسترش هوش مصنوعی
بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان گفتند: به‌نوعی از هوش مصنوعی در فعالیت‌های گزارشگری خود استفاده کرده‌اند، بااین‌حال، بسیاری نگران هستند که در آینده، هوش مصنوعی جایگزین آنان شود و درباره پیامدهای استفاده از این فناوری، از جمله مسائل اخلاقی و سوگیری، پرسش‌هایی دارند.
بسیاری از روزنامه‌نگاران از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و شاید شمار آنان بیش از حد انتظار باشد، با این حال، پاسخ‌دهندگان تفکر انتقادی و مهارت راستی‌آزمایی را از مهم‌ترین توانایی‌های مورد نیاز روزنامه‌نگاران در آینده تحت سلطه هوش مصنوعی دانسته‌اند. استدلال اخلاقی و قضاوت اخلاقی نیز از دیگر مهارت‌های ضروری ذکر شده‌اند.
ضرورت حمایت سازمان‌های خبری از خبرنگاران
خبرنگارانی که در مناطق درگیری فعالیت می‌کنند، در پاسخ به پرسش‌های پژوهشگران، از چالش‌های خود و حمایت‌هایی گفتند که انتظار دارند سازمان‌های خبری برای بهبود شرایط کاری آنان فراهم کنند. یکی از خبرنگاران گفت: گاهی از بیان بیش از حد مشکلات خود می‌ترسد زیرا ممکن است سازمان خبری را نگران کند و فرصت دریافت ماموریت‌های بعدی را از وی بگیرد.
خبرنگار دیگری تاکید کرد که سازمان خبری باید به روزنامه‌نگار اطمینان دهد که از وی حمایت، فعالیت‌هایش را دنبال می‌کند و در صورت نیاز، فارغ از موضع مقام‌های دولتی، برای مداخله و کمک به وی آماده است.
باید مهارت‌هایی به خبرنگاران آموزش داده شود که به آنان کمک کند تاب‌آوری بیشتری داشته باشند، بهتر از خود محافظت کنند و توانایی‌های مورد نیاز برای فعالیت در محیط‌های پرخطر را به دست آورند.
انتهای پیام
