با توجه به تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آبی و افزایش هزینههای تولید، بهرهوری در این بخش بیش از گذشته اهمیت یافته و توجه به ظرفیتهای بومی بهعنوان یک راهبرد اساسی مطرح شده است. نژادهای بومی دام، بهدلیل سازگاری بالا با شرایط اقلیمی، مقاومت در برابر تنشهای محیطی و نیاز کمتر به نهادههای وارداتی، میتوانند نقش مهمی در پایداری تولید ایفا کنند.
در همین راستا، اصلاح نژاد دام بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای علمی برای افزایش بهرهوری، بهبود شاخصهای تولیدی از جمله چندقلوزایی، کیفیت گوشت و پشم و ارتقای راندمان اقتصادی دامداریها مورد توجه قرار گرفته است. این رویکرد، علاوه بر حفظ ذخایر ژنتیکی ارزشمند، میتواند زمینهساز توسعه پایدار در صنعت دامپروری و تقویت امنیت غذایی کشور باشد.
گزارش پیشرو با نگاهی به اقدامات انجام شده در حوزه اصلاح نژاد دام سبک در خراسان رضوی، در بازدید از مرکز اصلاح نژاد دام سبک شمال شرق عباسآباد، به بررسی اهمیت این رویکرد در ارتقای تولیدات دامی و حمایت از دامداران میپردازد.
کریم امیرزاده، معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: خراسان رضوی بهعنوان یکی از قطبهای تولید دام در کشور، چه در حوزه دام سبک و چه دام سنگین، نقش مؤثری در تأمین امنیت غذایی کشور بهویژه در بخش پروتئین ایفا کرده است.
وی با اشاره به فعالیت مراکز اصلاح نژاد دام در استان افزود: در حوزه دام سبک، دو مرکز اصلاح نژاد در استان فعال هستند؛ مرکز اصلاح نژاد دام سبک عباسآباد و مرکز اصلاح نژاد دام سرخس که بهصورت تخصصی بر اصلاح نژاد دام «قرگل» تمرکز دارد.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی ادامه داد: مرکز اصلاح نژاد دام سبک شمالشرق کشور با سابقهای حدود ۷۰ سال، در راستای حفظ نژادهای بومی و همچنین اصلاح نژادی از طریق ترکیب نژادهایی مانند «آرمان» و «ایرانبلک» اقدامات مؤثری انجام داده است. دامهای اصلاحشده این مراکز معمولاً در خرداد و تیرماه هر سال با قیمت یارانهای در سطح استان توزیع میشوند.
امیرزاده با تأکید بر اهمیت حفظ نژادهای بومی گفت: هدف اصلی این مراکز، در وهله نخست، حفظ نژادهای بومی است؛ بهویژه در مناطق خراسان بزرگ شامل استانهای خراسان شمالی، جنوبی و رضوی و همچنین استانهایی مانند کرمان و سیستانوبلوچستان که خاستگاه نژاد «بلوچی» هستند. با توجه به شرایط اقلیمی و کاهش بارندگیها، نژادهای بومی نسبت به نژادهای غیربومی از مقاومت، ماندگاری و تابآوری بیشتری برخوردارند.
وی افزود: تجربه نشان داده نژادهای خارجی در شرایط اقلیمی کشور دوام لازم را ندارند؛ از اینرو، توزیع دامهای اصلاحنژادی بومی میتواند کمک قابل توجهی به بهرهبرداران حوزه دام، بهویژه دام سبک، داشته باشد.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان یکی از اقدامات مهم در این حوزه را افزایش نرخ دوقلوزایی در دامها عنوان کرد و گفت: در نژادهایی مانند بلوچی، آرمان و ایرانبلک، نسبت دوقلوزایی نسبت به سایر نژادهای بومی افزایش یافته و این امر نقش مهمی در افزایش بهرهوری دارد.
امیرزاده همچنین با اشاره به کیفیت پشم این نژادها، بیان کرد: پشم نژادهای بومی از نظر ظرافت، ضخامت و رنگ شفافیت بالاتری دارد و نسبت به نژادهای رنگی از مزیت بیشتری برخوردار است. در این زمینه نیز اقدامات اصلاح نژادی مؤثری انجام شده است. گوشت دام نژاد بلوچی از نظر طعم و کیفیت، نسبت به بسیاری از نژادهای دیگر لذیذتر و بازارپسندتر است.
وی با اشاره به استقبال دامداران از این طرحها، اظهار کرد: استمرار فعالیتهای اصلاح نژادی نشاندهنده استقبال مناسب دامداران است، چراکه در صورت نبود استقبال، ادامه این فعالیتها توجیهی نداشت.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه دام سبک نسبت به دام سنگین و صنعت طیور گستردگی بیشتری دارد، تاکید کرد: با توجه به حذف ارز ترجیحی نهادههای دامی، دامداری سنتی دیگر توجیه اقتصادی گذشته را ندارد و دامداران باید به سمت افزایش بهرهوری حرکت کنند.
امیرزاده با تأکید بر کاهش وابستگی این حوزه به نهادههای وارداتی، گفت: در حوزه دام، وابستگی به واردات نسبت به صنعت طیور کمتر است. در همین راستا، برنامهریزیهایی برای توسعه تولید نهادههای دامی در سطح استان و کشور انجام شده است.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین اقدامات، توسعه کشت قراردادی است. بهعنوان مثال، دامداران با کشاورزان قراردادهایی برای تولید جو منعقد میکنند و محصول بهصورت پیشخرید در اختیار دامدار قرار میگیرد. این روند در خصوص کشت جو و ذرت از سال گذشته آغاز شده و در حال توسعه است.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان خاطرنشان کرد: با توجه به تغییر شرایط اقتصادی و حذف یارانهها، کشت محصولاتی مانند جو و ذرت در شرایط فعلی از توجیه اقتصادی برخوردار شده و صنعت دامداری نیز ناگزیر است برای پایداری، به سمت بهرهوری بیشتر حرکت کند.
افزایش چشمگیر دوقلوزایی در نژادهای بومی دام سبک
همچنین، امیر زیرکی -رئیس مرکز اصلاح نژاد دام سبک شمال شرق کشور- نیز در گفتوگو با ایسنا بیان کرد: پرورش نژاد دام سبک، بهویژه نژاد بلوچی، از ابتدا در ایستگاه اصلاح نژاد عباسآباد آغاز شده و این روند طی سالهای گذشته منجر به افزایش نرخ دوقلوزایی در نژادهای بومی از حدود دو تا پنج درصد به نزدیک ۳۵ درصد شده است.
وی ادامه داد: در کنار این اقدامات، با سنتز دو نژاد «آرمان» و «ایرانبلک»، میزان دوقلوزایی به حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته است؛ بهگونهای که در سال جاری مواردی از چندقلوزایی تا پنج، و حتی در برخی موارد شش و هفتقلوزایی نیز ثبت شده است.
رئیس مرکز اصلاح نژاد دام سبک شمال شرق عباسآباد با اشاره به تثبیت ژن چندقلوزایی در این نژادها تصریح کرد: این دستاورد موجب افزایش راندمان اقتصادی گلههای گوسفند در واحدهای دامداری شده است. همچنین در حوزه بهبود کیفیت پشم نیز اقدامات مؤثری انجام شده و پشم گوسفند بلوچی بهدلیل ظرافت، برای صنعت ریسندگی بسیار مناسب است.
زیرکی خاطرنشان کرد: از اهداف اصلی ایستگاههای اصلاح نژادی در کشور، علاوه بر ارتقاء بهرهوری اقتصادی، حفظ و تقویت بانک ژن دامی است. در همین راستا، سالانه حدود ۱۰۰۰ رأس قوچ اصلاحنژادی در سطح استان خراسان رضوی و سایر استانها از جمله خراسان جنوبی، کرمان و سیستانوبلوچستان توزیع میشود.
ویژگیهای نژاد بلوچی و اهمیت آن در دامداری
در ادامه، محمد کلالی، کارشناس دامپروری مرکز اصلاح نژاد دام سبک شمال شرق کشور نیز در خصوص ویژگیهای نژاد بلوچی به ایسنا کرد: خاستگاه این نژاد مناطق خراسان بزرگ، سیستان، کرمان و هرمزگان است. برههای این نژاد معمولاً دارای پوزه، اطراف چشم و پاچههای سیاه و بدنی سفید هستند که این یکدستی، حاصل اصلاح نژادی در حوزه پشم است.
وی افزود: نژاد بلوچی از نظر فنوتیپی و کیفیت پشم، از نژادهای شاخص محسوب میشود که بهندرت در گلههای معمولی یافت میشود. همچنین در قوچهای این نژاد، ژن دوقلوزایی تثبیت شده است.
کلالی با اشاره به ویژگیهای نژاد «آرمان»، اظهار کرد: این نژاد از نظر شیردهی، عملکرد مطلوبی دارد و تقریباً در طول سال امکان شیردهی دارد. برههای این نژاد نیز از کیفیت بالایی برخوردارند و در گلههای کشور کمتر مشاهده میشوند.
کارشناس دامپروری مرکز اصلاح نژاد دام سبک شمال شرق کشور خاطرنشان کرد: در ایستگاه اصلاح نژاد عباسآباد، قوچهای اصلاحشده این نژادها به دامداریهای مناطق جنوب خراسان، سیستان و زابل ارسال میشود که نقش مهمی در افزایش بهرهوری و بهبود وضعیت اقتصادی دامداران دارد.
انتهای پیام
