احسان تاجیک دانشجوی دکترای علوم سیاسی و پژوهشگر مسائل راهبردی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به تحولات میدانی و دیپلماتیک جنگ آوریل ۲۰۲۶، خودداری اعضای کلیدی ناتو از همراهی با آمریکا علیه ایران را «عمیقترین بحران هویتی تاریخ این پیمان» توصیف کرد و این رویداد را یک پیروزی ژئوپلیتیک برای تهران دانست.
اروپا پشت آمریکا را خالی کرد
وی با بیان اینکه اختلافات ترامپ با ناتو از لفاظی فراتر رفته است، گفت: ترامپ از بدو بازگشت به کاخ سفید، ناتو را "ببر کاغذی" میخواند و اروپا را به انگل اقتصادی متهم میکرد، اما در جریان جنگ با ایران، این اختلافات به یک گسست عملیاتی تمامعیار تبدیل شد.
تاجیک با استناد به گزارشهای پولیتیکو و والاستریت ژورنال افزود: در حالی که پنتاگون انتظار همراهی لجستیک از سوی اروپا را داشت، اسپانیا رسماً اعلام کرد آسمان و پایگاههایش در اختیار جنگ علیه ایران قرار نمیگیرد. ایتالیا، علیرغم روابط نزدیک جورجیا ملونی با ترامپ، پایگاه راهبردی سیسیل را به روی بمبافکنهای آمریکایی بست. فرانسه نیز حریم هوایی خود را برای پروازهای نظامی واشنگتن مسدود کرد. حتی لهستان هم از ارسال سامانه پاتریوت به خاورمیانه خودداری کرد.
این تحلیلگر تصریح کرد: این رفتار برای اولین بار در تاریخ ناتو رخ میدهد. اروپا به صراحت به ترامپ فهماند که جنگ در خلیج فارس، جنگ آنها نیست. وقتی آمریکا ۸۰ هزار سرباز و ۳۱ پایگاه دائمی در خاک اروپا دارد، اما نمیتواند از این ظرفیت برای عملیات در تنگه هرمز استفاده کند، یعنی واشنگتن بزرگترین شکست لجستیکی خود در قبال متحدانش را متحمل شده است.
نشست پرتنش ترامپ با دبیرکل ناتو
وی در ادامه به جنجالیترین بخش این بحران یعنی تهدید صریح ترامپ به خروج از ناتو اشاره کرد و گفت: پس از آتشبس، ترامپ در دیداری پشت درهای بسته با مارک روته، دبیرکل ناتو، صراحتاً اعلام کرد که اعضای این پیمان یا باید هزینه دفاع از خود را بپردازند، یا آمریکا چتر امنیتی خود را جمع خواهد کرد.
تاجیک افزود: این تهدید فقط یک لفاظی انتخاباتی نیست. ترامپ پیشتر در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشته بود: "ناتو نه در گذشته به داد ما رسید، نه در آینده به داد ما خواهد رسید." این موضعگیریها نشان میدهد که شکاف ایجاد شده ساختاری و بیبازگشت است.
خطر فروپاشی ناتو جدی است
این پژوهشگر علوم سیاسی با بیان اینکه «روزنامه کومرسانت پیشتر هشدار داده بود که جنگ ایران خطر فروپاشی ناتو را افزایش داده است»، گفت: اگر آمریکا از ناتو خارج شود یا حتی تهدید به عدم اجرای ماده ۵ (دفاع جمعی) کند، امنیت اروپا به شدت متزلزل خواهد شد. این دقیقاً همان سناریویی است که کرملین سالها انتظار آن را میکشید. تضعیف ناتو، دست برتر را در جنگ اوکراین و سایر بحرانهای امنیتی به روسیه میدهد.
دستاورد ژئوپلیتیک تهران؛ شکستن اجماع دشمن
تاجیک به دستاوردهای راهبردی ایران در این بحران پرداخت و آن را «یک پیروزی سیاسی استراتژیک » توصیف کرد.
وی توضیح داد: یکی از بزرگترین دستاوردهای پیروزی ایران در جنگ آوریل شکستن اجماع سیاسی و نظامی غرب بود. وقتی میبینیم ترکیه به عنوان یکی از اعضای ارتش بزرگ ناتو، حمله به ایران را محکوم و میانجیگری میکند، یا کشورهایی مثل اسپانیا و ایتالیا از همراهی با آمریکا سر باز میزنند، یعنی ایران توانسته جبهه واحد دشمن را متلاشی کند.
تاجیک در ادامه اظهار کرد : بستن تنگه هرمز توسط ایران و ایجاد بحران انرژی در جهان باعث ایجاد شکاف بیشتر بین اعضای ناتو با آمریکا شد و از طرف دیگر ، عدم توانایی آمریکا در اجماع سازی جهانی و عدم همراهی دیگر کشورها با خود در جنگ رمضان، شکاف بین ناتو و آمریکا را بیشتر گسترش داد و بر دامنه اختلافات بین آنان افزود.
این تحلیلگر افزود: این شکاف بیبازگشت، فضای تنفسی جدیدی برای سیاست خارجی ایران ایجاد کرده است. اکنون تهران میتواند در راستای منافع ملی خود میان کشورهای اروپایی که در این جنگ بیطرفی مثبت داشتند و محور تندرو آمریکا-اسرائیل-بریتانیا تمایز قائل شود و روابط خود را با اروپای مستقل از واشنگتن بازتعریف کند.
نتیجهگیری: ناتو در سراشیبی فروپاشی روانی
وی در توصیهای راهبردی به دستگاه دیپلماسی کشور پیشنهاد کرد: میتوان از این فرصت تاریخی برای ایجاد توازن در سیاست خارجی و تقویت روابط با کشورهای مستقل اروپایی بهره برد. تهدید ترامپ به خروج از این ائتلاف، اگرچه برای اروپاییها نگرانکننده است، اما برای ایران یک پیروزی ژئوپلیتیک بزرگ به شمار میآید که می توان آن را به فرصتی برای کاهش فشارهای بینالمللی تبدیل کرد.
تاجیک در پایان چشمانداز آینده این پیمان نظامی را تیره و تار توصیف کرد و گفت: جنگ اخیر شکاف بیبازگشت در ناتو را رقم زد. اروپا دیگر به تعهدات امنیتی آمریکا اعتماد ندارد و آمریکا نیز اروپا را سربار خود میداند. این بحران، نظم امنیتی پس از جنگ جهانی دوم را به چالش کشیده است.
انتهای پیام
