در دهههای اخیر، شهرها بهعنوان کانونهای اصلی مصرف انرژی و تولید آلایندهها، بیش از هر زمان دیگری در مرکز توجه سیاستهای زیستمحیطی و انرژی قرار گرفتهاند. رشد جمعیت شهری، توسعه زیرساختها و افزایش نیاز به خدمات شهری باعث شده است مصرف انرژی در کلانشهرها بهطور چشمگیری افزایش یابد. در چنین شرایطی، حرکت به سوی منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر نهتنها یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای مدیریت پایدار شهرها محسوب میشود. انرژی خورشیدی بهعنوان یکی از در دسترسترین و پاکترین منابع انرژی، ظرفیت قابل توجهی برای پاسخگویی به بخشی از نیازهای انرژی شهری دارد و میتواند نقش مهمی در کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی ایفا کند.
در بسیاری از شهرهای جهان، مدیریت شهری بهتدریج به سمت استفاده گستردهتر از انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کرده است. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینههای بلندمدت انرژی، میتواند به کاهش انتشار گازهای گلخانهای، بهبود کیفیت هوا و افزایش تابآوری شهرها در برابر بحرانهای انرژی کمک کند. بهرهگیری از فناوریهای نوین در حوزه تولید برق خورشیدی، توسعه نیروگاههای مقیاس کوچک و متوسط در فضاهای شهری و استفاده از ظرفیت پشتبام ساختمانها یا فضاهای عمومی، از جمله راهکارهایی است که در سالهای اخیر در بسیاری از شهرها مورد توجه قرار گرفته است.
در ایران نیز با توجه به میزان بالای تابش خورشید در بخشهای وسیعی از کشور، انرژی خورشیدی یکی از مناسبترین گزینهها برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بهشمار میرود. شهرها بهویژه میتوانند با برنامهریزی بلندمدت، اصلاح الگوی مصرف و سرمایهگذاری در زیرساختهای تولید انرژی پاک، نقش مؤثری در این مسیر ایفا کنند. مدیریت شهری در این میان میتواند با ایجاد بسترهای مناسب برای سرمایهگذاری، توسعه فناوری و جلب مشارکت شهروندان، به موتور محرک این تحول تبدیل شود.
حرکت به سمت تأمین انرژی از منابع پاک، علاوه بر جنبههای زیستمحیطی، ابعاد اقتصادی و اجتماعی مهمی نیز دارد. توسعه نیروگاههای خورشیدی شهری میتواند زمینه ایجاد فرصتهای شغلی جدید، تقویت شرکتهای فناور و کاهش فشار بر شبکههای سنتی تولید برق را فراهم کند. از سوی دیگر، مشارکت شهروندان در طرحهای تولید انرژی پاک میتواند فرهنگ مصرف مسئولانه انرژی را در جامعه تقویت کند و مسیر دستیابی به شهرهای پایدار را هموارتر سازد.
در چنین فضایی، برنامهریزی برای گسترش استفاده از انرژی خورشیدی در مدیریت شهری میتواند گامی مهم در جهت آیندهای پاکتر، اقتصادیتر و پایدارتر برای شهرها باشد؛ آیندهای که در آن توسعه شهری با حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی همسو خواهد بود.
تأمین ۱۰۰ درصد برق شهرداری از انرژی خورشیدی تا ۱۴۱۰ هدفگذاری شده است
مهدی بقایی، معاون محیط زیست و خدمات شهری شهردار اصفهان به ایسنا اظهار میکند: در ۱۴۰۰ دیماند برق مصرفی ما به گونهای بود که اگر قرار بود نیروگاهی احداث کنیم، باید ۲۵ مگاوات ظرفیت ایجاد میکردیم. برنامهریزی شده است که این عدد تا ۱۴۱۰ به ۲۰ یا ۲۲ مگاوات برسد و در کنار آن، با صرفهجویی و ممیزی انرژی، حدود سه مگاوات از طریق کاهش مصرف مدیریت شود.
وی میافزاید: در همین یکی دو سال گذشته توانستیم این سه مگاوات کاهش مصرف را محقق کنیم. طبق برنامه، امسال باید به ۲۵ درصد این دیماند برسیم و با قراردادهایی که در دست اجراست، این عدد جلوتر خواهد رفت و به حدود ۳۵ درصد میرسد، همچنین قرارداد دیگری به ظرفیت پنج مگاوات داریم که در صورت تحقق، سهم تأمین برق ما به ۴۰ تا ۵۰ درصد خواهد رسید و امیدواریم سال آینده شاهد اتفاق خوبی در این زمینه باشیم.
معاون محیط زیست و خدمات شهری شهردار اصفهان با بیان اینکه در حال حاضر در آستانه تحقق ۲۵ درصد تأمین برق از انرژی خورشیدی هستیم، بیان میکند: برای رسیدن دقیق به این عدد، باید در نمایشگاه مقداری پنل نصب کنیم تا بتوانیم جشن تحقق ۲۵ درصد را برگزار کنیم.
بقایی درباره روند بهرهبرداری نیروگاهها توضیح میدهد: پس از احداث نیروگاه، فعالیت آن آغاز میشود، اما فرایند عقد قراردادها، نصب اینورترها و باتریها و اتصال به شبکه زمانبر است. از آنجا که این فرایندها بهصورت مستمر در حال انجام است، اعداد در روزهای مختلف تغییر میکند. با این حال، کاهش مصرف را شاهد هستیم؛ بهگونهای که سال گذشته حدود ۱۰ میلیارد تومان صرفهجویی در قبوض برق نسبت به مدت مشابه سال قبل داشتیم.
وی ادامه میدهد: بخشی از برق تولیدی هماکنون وارد شبکه میشود تا قراردادهای مربوطه نهایی شود و این مسیر بهصورت مستمر با شرکت توزیع برق در حال پیگیری و انجام است.
چالش اتصال به شبکه و حرکت به سمت نیروگاههای مگاواتی
معاون محیط زیست و خدمات شهری شهردار اصفهان درباره چالشهای موجود در این حوزه میگوید: یکی از مسائل، محدودیت پستهای برق برای انتقال انرژی به شبکه است. در حال حاضر به دلیل نصب نیروگاههای خورشیدی در سطح شهر، مشکل انتقال نداریم، اما نقطه اتصال به شبکه از چالشهای ماست و تلاش میکنیم در مکانهایی که امکان دارد نیروگاه نصب کنیم.
بقایی میافزاید: پیش از این، نیروگاههای کوچکمقیاس صرفه اقتصادی بیشتری داشتند، اما اکنون نیروگاههای نیمهمتوسط و مگاواتی توجیهپذیرتر هستند، بنابراین به سمت احداث نیروگاههای بیش از یک مگاوات حرکت کردهایم. تقریباً از ظرفیت پشتبام ادارات استفاده شده و در نیروگاههای یکمگاواتی نیز عمدتاً از فضاهای پارکینگی بهره میبریم؛ بهطوری که این سازهها بهصورت دو منظوره، هم سایبان پارکینگ و هم محل نصب پنلهای خورشیدی هستند.
پایش آنلاین و رصد متمرکز تولید برق
وی با اشاره به سامانه پایش و کنترل کنتورها بیان میکند: برای این منظور سامانهای طراحی شده که در حال تکمیل است و هماکنون نیز مورد استفاده قرار میگیرد. تمامی نیروگاهها بهصورت آنلاین قابل مشاهده و رصد هستند و در صورت بروز خرابی یا کاهش تولید، موضوع بهسرعت مشخص میشود. اطلاعات هر نقطه از شهر در سامانه ثبت میشود و در مرکز مربوطه بهطور متمرکز رصد و پیگیری خواهد شد.
پیگیری پروژه «شهر خورشیدی» با تشکیل دبیرخانه در شهرداری
معاون محیط زیست و خدمات شهری شهردار اصفهان با بیان اینکه چندین سال است پیگیر تحقق پروژه «شهر خورشیدی» هستیم، اظهار میکند: اگر بتوانیم دیماند کل شهر را از طریق انرژی خورشیدی تأمین کنیم، گام بزرگی برداشتهایم. راهکار آن نیز استفاده از ظرفیت شرکتهای بزرگ و بهرهگیری از تسهیلات و وامهای بلندمدت است که اکنون برای مردم آمادگی دارد.
بقایی ادامه میدهد: هدف ما این است که شهروندانی که وارد این حوزه میشوند، از همان ابتدا درآمد داشته باشند، زیرا این حوزه درآمدزا است؛ هرچند در سالهای ابتدایی، در صورت کوتاهمدت بودن وامها، ممکن است نیاز به پرداخت هزینه داشته باشند. دو هفته پیش نیز جلسهای با حضور استاندار و در قالب میز انرژی در شهرداری برگزار شد و مقرر شد دبیرخانه این پروژه در شهرداری تشکیل شود که بهزودی این امر محقق خواهد شد. البته همراهی سایر دستگاهها در کنار شهرداری نیز ضروری است.
تأثیر بر کاهش آلایندگی و حرکت به سمت سایر انرژیهای پاک
وی درباره اثرات زیستمحیطی این طرح میگوید: محاسباتی انجام شده که نشان میدهد ۲۵ مگاوات تولید برق خورشیدی معادل کاشت چه تعداد درخت بالغ یا چه میزان کاهش دیاکسیدکربن است و تأثیر آن قابل توجه است؛ هرچند ممکن است این اثرات بهصورت ملموس احساس نشود، اما بهطور قطع باید به سمت استفاده از انرژیهای پاک حرکت کنیم تا نسلهای آینده از نتایج آن بهرهمند شوند.
معاون محیط زیست و خدمات شهری شهردار اصفهان در پایان خاطرنشان میکند: علاوه بر انرژی خورشیدی، در حوزه سایر انرژیهای تجدیدپذیر نیز فعال هستیم. بهصورت آزمایشی پروژه توربین آبی در آرامستان و در خروجی کلکتور مخزن نگین در حال اجراست و در صورت موفقیت، میتواند اتفاق مهمی رقم بزند. استفاده از جریانهای آبی موجود در کلکتورهای سطح شهر برای تولید برق نیز در دستور کار است و باید از ظرفیت باد و سایر منابع پاک نیز بهره ببریم تا وابستگی به انرژیهای فسیلی کاهش یابد و آیندهای با هوای پاکتر برای اصفهان رقم بخورد.
اصفهان پیشتاز انرژیهای تجدیدپذیر
سیدمهدی حسینی، مدیر بهینهسازی، تعمیرات و نگهداری تأسیسات شهری شهرداری اصفهان نیز به ایسنا اظهار میکند: شهرداری اصفهان نخستین و تنها شهری است که برنامه بلندمدت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را مصوب کرده است. این برنامه در دوره فعلی مدیریت شهری به تصویب رسید و مقرر شد در ۱۰ سال، از ۱۴۰۱ تا ۱۴۱۰، شهرداری به میزان مصرف خود نیروگاه و پنل خورشیدی احداث کند؛ برنامهای منحصر بهفرد که در حالی اجرا میشود که تکلیف دولت برای نهادها ۲۵ درصد بوده اما هدفگذاری ما ۱۰۰ درصد است.
پیشبینی تحقق هدف ۱۰۰ درصدی تا ۱۴۰۶
وی با اشاره به حمایت مدیریت شهری و شورای شهر میافزاید: با این حمایتها، بسیار جلوتر از برنامه در حال حرکت هستیم و برآورد ما این است که تا سال ۱۴۰۶ به ۱۰۰ درصد تأمین انرژی از محل خورشیدی خواهیم رسید.
مدیر بهینهسازی شهرداری اصفهان با تأکید بر تقدم مدیریت مصرف بر توسعه تولید انرژی تجدیدپذیر بیان میکند: نخست کاهش و بهینهسازی مصرف را در دستور کار قرار دادهایم و سپس به سمت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر حرکت میکنیم. این برنامه اکنون در حال اجراست و جلوتر از زمانبندی پیش میرود.
از کمتر از یک درصد تا ۲۵ درصد در چهار سال
حسینی ادامه میدهد: در سال نخست اجرای طرح، کمتر از یک درصد بودیم، اما تا پایان همان سال به حدود پنج تا شش درصد رسیدیم. سال دوم جشن ۱۰ درصد را برگزار کردیم؛ در حالی که سایر نهادهای مسئول هنوز اقدام مؤثری آغاز نکرده بودند. امسال نیز طبق برنامه باید به ۲۰ تا ۲۵ درصد میرسیدیم که خوشبختانه جلوتر از برنامه به ۲۵ درصد رسیدیم.
وی میافزاید: حدود پنج مگاوات نیروگاه نیز تا پایان سال به بهرهبرداری میرسد و هماکنون تعدادی از نیروگاهها در حال احداث، بهرهبرداری و اتصال به شبکه هستند.
اولویت بهرهوری تجهیزات و بازگشت درآمد به توسعه
مدیر بهینهسازی، تعمیرات و نگهداری تأسیسات شهری شهرداری اصفهان با اشاره به اهمیت کیفیت تجهیزات میگوید: همواره اولویت ما استفاده از تجهیزات با بهرهوری بالا بوده است. تمامی تجهیزات بهصورت مستمر پایش میشوند و نگهداری و تعمیرات آنها در اولویت قرار دارد. هرگاه تجهیزی دچار آسیب شود، بهسرعت تعمیرات انجام میشود.
حسینی با بیان اینکه پس از احداث هر نیروگاه، بلافاصله درخواست اتصال به شبکه ارائه میشود، خاطرنشان میکند: با اتصال به شبکه، درآمد ریالی ایجاد میشود و طبق برنامه، این درآمدها به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر اختصاص مییابد. در سالهای نخست شهرداری حمایت مالی انجام میدهد و در سالهای بعد، درآمد نیروگاهها صرف تعمیرات و توسعه همان نیروگاهها میشود. هرچند افزایش قیمت تجهیزات بر بازگشت سرمایه اثر گذاشته، اما اجرای پروژهها با توجه به برنامه مصوب ادامه دارد.
سامانه مانیتورینگ و برنامه جامع نگهداری
وی درباره نگهداری و پایش نیروگاهها تصریح میکند: تمامی این موارد در قرارداد جامع نگهداری و تعمیرات پیشبینی شده است. تکنسینها آموزش دیدهاند و براساس برنامه زمانبندی PM اقدام میکنند. سامانه مانیتورینگ نیز اجرا شده و در حال تکمیل و ارتقاست تا دادهها و بهرهوری نیروگاهها در حداکثر سطح رصد شود. نظافت، پایش مستمر و رفع سریع اشکالات از الزامات بهرهبرداری است.
چالش مناقصه، تأمین تجهیزات و اتصال به شبکه
مدیر بهینهسازی، تعمیرات و نگهداری تأسیسات شهری شهرداری اصفهان یکی از چالشهای مسیر دستیابی به ۲۵ درصد را برگزاری مناقصه و انتخاب پیمانکار میداند و میگوید: خوشبختانه با اجرای این برنامه در اصفهان، شرکتهای توانمند و معتبری در شهر شکل گرفتهاند که علاوه بر همکاری با شهرداری، در سطح کشور نیز فعال هستند. با این حال، چالشهای مالی و تأمین تجهیزات همچنان وجود دارد.
حسینی اتصال به شبکه را موضوعی مهم میداند و میافزاید: هدف از اتصال نیروگاهها به شبکه، کمک به جبران بخشی از ناترازی برق و ایجاد درآمد برای شهرداری است. اتصال به شبکه وظیفه شرکت توزیع برق و زیرمجموعه وزارت نیرو است و ضوابط خاص خود را دارد. با وجود برخی سختیها، تعامل مناسبی با شرکت توزیع برق برقرار است و کار در حال پیشرفت است. هرچه مقیاس نیروگاهها بزرگتر میشود، مسائل فنی اتصال پیچیدهتر و پرهزینهتر خواهد بود، بنابراین تلاش میکنیم از زیرساختهای شهرداری و مکانهایی با هزینه اتصال کمتر استفاده کنیم.
آغاز طرح «شهر خورشیدی» با محوریت شهرداری
وی با اشاره به اجرای همزمان طرح «شهر خورشیدی» بیان میکند: همزمان با برنامه «شهرداری خورشیدی»، طرح «شهر خورشیدی» از طریق استانداری و میز انرژی استان پیگیری و با محوریت شهرداری تصویب شد. دبیرخانه این ستاد در شهرداری اصفهان مستقر شده است تا منازل مسکونی به نیروگاههای کوچکمقیاس پنج تا ۱۰ کیلوواتی تجهیز شوند.
به گزارش ایسنا، حرکت به سوی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در مدیریت شهری را میتوان یکی از گامهای مهم برای دستیابی به شهری پایدار و کمکربن دانست. برنامهریزی برای کاهش مصرف انرژی، توسعه زیرساختهای تولید برق خورشیدی و استفاده از ظرفیت فضاهای شهری برای نصب نیروگاههای کوچک و متوسط، نشان میدهد که نگاه به مدیریت انرژی در شهرها به تدریج در حال تغییر است. چنین رویکردی میتواند علاوه بر کاهش فشار بر شبکه برق و منابع فسیلی، به بهبود کیفیت هوا و ارتقای شاخصهای زیستمحیطی نیز کمک کند.
به نظر میرسد تحقق کامل این اهداف، علاوه بر برنامهریزی و سرمایهگذاری مدیریت شهری، نیازمند همراهی سایر نهادهای مسئول، بخش خصوصی و مشارکت شهروندان نیز باشد. گسترش فرهنگ استفاده از انرژیهای پاک، تسهیل فرایندهای اجرایی و ایجاد مشوقهای اقتصادی از جمله عواملی است که میتواند روند توسعه این حوزه را تسریع کند.
انتهای پیام
