حفظ و ارتقاء این شاخص، نقشی حیاتی در پویایی و بالندگی جامعه ایفا میکند چرا که جامعه رو به پیری، با خطرات جدی و پیچیدگیهای فراوانی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مواجه خواهد شد.
به گزارش ایسنا، در دنیای امروز با وجود پیشرفتهای چشمگیر، شاهد روندی نگرانکننده در میان جوانان هستیم؛ کاهش احساس مسئولیتپذیری به یکی از معضلات بارز جامعه بدل شده که این پدیده، نیازمند توجه جدی و برنامهریزیهای فرهنگی و اجتماعی جامع از سوی مسئولان است.
یکی از راهکارهای پیشنهادی برای مقابله با این روند، بازنگری در اولویتهای تربیتی خانوادههاست. در شرایطی که برخی خانوادهها به نگهداری از حیوانات خانگی روی آوردهاند، آموزش و نهادینهسازی مسئولیتپذیری به فرزندان، باید در رأس برنامههای تربیتی قرار گیرد. این امر نه تنها به رشد فردی و اجتماعی جوانان کمک میکند، بلکه سرمایهای ارزشمند برای آینده جامعه خواهد بود. غفلت از این مسئله اساسی، میتواند تبعات جبرانناپذیری را برای نسلهای آینده به همراه داشته باشد.
دکتر علی رادفر رئیس دانشگاه علوم پزشکی بم در گفت و گو با ایسنا ضمن تشریح مهمترین اقدامات صورت گرفته در راستای سیاستهای جوانی جمعیت و توسعه خدمات درمانی در این دانشگاه، بر پیشرفتهای چشمگیر در حوزههای مختلف تأکید کرد.
توسعه خدمات زایمانی و رایگانسازی زایمان طبیعی؛ گامی مهم در حمایت از مادران
وی افزود: دانشگاه علوم پزشکی بم با اولویتبخشی به توسعه زیرساختهای حوزه زایمان، گامهای مؤثری در جهت ارتقاء دسترسی و کیفیت خدمات برداشته است. در همین راستا بلوکهای زایمانی در شهرستانهای ریگان، فهرج و نرماشیر توسعه یافته تا مادران باردار در این مناطق بتوانند در کوتاهترین زمان ممکن حداکثر تا یک ساعت، به خدمات زایمانی دسترسی داشته باشند.
رادفر گفت: یکی از برجستهترین اقدامات این دانشگاه، رایگانسازی کامل زایمان طبیعی در تمامی مراکز درمانی دولتی است. این طرح حمایتی حتی شامل مواردی است که از روشهای نوین بیدردی در حین زایمان استفاده میشود. همچنین به منظور تسهیل و ارتقاء تجربه زایمان طبیعی، مراکز زایمانی به کپسولهای انتونوکس مجهز شدهاند تا راحتی و آرامش مادران در اولویت قرار گیرد.
وی بیان کرد: با هدف پایش مستمر و بهبود کیفیت خدمات، سامانه سنجش رضایتمندی مادران باردار از خدمات زایمانی راهاندازی شده است. در راستای تحقق اهداف دولت الکترونیک و تسهیل فرآیندهای اداری، گواهی ولادت کاغذی حذف و صدور الکترونیک آن در سامانه ملی باروری سالم اجرایی میشود. این اقدام گامی مهم در جهت دیجیتالی کردن خدمات و کاهش بار اداری برای خانوادهها محسوب میشود.
راهاندازی مرکز درمان ناباروری و جذب متخصصان؛ پاسخی به نیاز زوجین
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بم اظهارر کرد: مرکز درمان ناباروری سطح دو در بیمارستان پاستور بم راهاندازی و به تجهیزات لازم، مجهز و در راستای ارائه خدمات تخصصی به زوجین نابارور، اقدام به جذب نیروی فوقتخصصی ناباروری شده است. علاوه بر این، دو نفر از متخصصین زنان برای گذراندن دورههای آموزشی تخصصی ناباروری به وزارت بهداشت معرفی شدهاند تا پس از اتمام دوره، در مرکز ناباروری پاستور به ارائه خدمت بپردازند.
وی افزود: حضور متخصص طب ایرانی در این مرکز نیز به ارائه خدمات تخصصی طب ایرانی و مشاوره سبک زندگی به زوجین نابارور کمک شایانی میکند. با عقد قرارداد با بیمهها، ۹۰ درصد خدمات ارائه شده به زوجین نابارور تحت پوشش بیمهای قرار گرفته که این امر بار مالی را برای خانوادهها به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
رادفر بیان کرد: به منظور اجرای نسبت ایدهآل یک ماما به دو مادر، نیروی کارشناس مامایی در مراکز زایمان جذب شده و این اقدام در راستای ارتقاء سطح مراقبت و توجه فردی به مادران باردار صورت گرفته است. همچنین بازدیدهای مستمر از مطبهای خصوصی، داروخانهها و درمانگاههای خصوصی در دستور کار قرار دارد تا از رعایت استانداردها و کیفیت خدمات اطمینان حاصل شود.
وی گفت: بخش مراقبت ویژه نوزادان (NICU) در بیمارستان پاستور توسعه و تجهیز شده و برنامه مقیم اطفال و حضور ۲۴ ساعته متخصصین اطفال در این بخش، تضمینکننده ارائه خدمات تخصصی و بهموقع به نوزادان بهویژه نوزادان نارس است.
سقط جنین و ضرورت اطلاعرسانی حقوقی و اخلاقی
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بم با بیان اینکه سقط جنین از دیگر مسائل مهم در حوزه جمعیت است، اظهار کرد: آمارها نشان میدهد روزانه تعداد قابل توجهی سقط جنین در کشور رخ میدهد.
وی تأکید کرد: لازم است آگاهسازیهای لازم درباره پیامدهای پزشکی، حقوقی و اخلاقی سقط جنین در جامعه افزایش یابد تا از بروز موارد غیرقانونی و پرخطر جلوگیری شود.
رادفر در پایان با تأکید بر ضرورت همافزایی نهادهای فرهنگی، آموزشی و رسانهای بیان کرد: حل چالشهای جمعیتی نیازمند آگاهسازی مستمر، سیاستگذاری دقیق و حمایت عملی از خانوادههاست تا بتوان با رویکردی مسئولانه، روند کاهش جمعیت و افزایش سالمندی را مدیریت کرد.
به گزارش ایسنا، مهاجرت جوانان و نخبگان از دیگر ابعاد چالش جمعیتی است و بسیاری از کشورها کاهش جمعیت خود را از طریق جذب مهاجر جبران میکنند. در این میان، خروج نیروهای جوان و متخصص میتواند ساختار سنی و سرمایه انسانی کشور را با چالش مواجه کند.
اجرای سیاستهای جوانی جمعیت نیازمند همکاری همه دستگاههاست
حجتالاسلام فرهاد دهقانی امام جمعه بم نیز با تأکید بر نقش دستگاههای فرهنگی، آموزشی، اقتصادی و اداری در تحقق سیاست جوانی جمعیت گفت: این موضوع زمانی اثرگذار خواهد بود که همه نهادها بهصورت هماهنگ و بدون موازیکاری پای کار بیایند.
وی با بیان اینکه در حوزه آموزش، دستگاههایی همچون دانشگاهها و آموزشوپرورش نقش مهمی بر عهده دارند، افزود: سازمان تبلیغات اسلامی، امور مساجد و حوزههای علمیه نیز میتوانند با برگزاری جلسات منظم، برای روحانیون، ائمه جماعات و مبلغین برنامههای آموزشی و تبیینی در این زمینه تدوین کنند.
امام جمعه بم با تأکید بر ظرفیت مساجد در ترویج فرهنگ فرزندآوری و جوانی جمعیت، بیان کرد: مساجد باید در این حوزه نقشآفرینی جدیتری داشته باشند و مبلغین دینی نیز با بهرهگیری از این پایگاههای مردمی، برای تبیین اهمیت موضوع جوانی جمعیت تلاش کنند.
دهقانی همچنین به نقش هنرمندان در این زمینه اشاره کرد و گفت: هنرمندان میتوانند با تولید آثار فرهنگی و هنری، از جمله نقاشی، شعر و دیگر قالبهای هنری به ترویج این فرهنگ کمک کنند و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز میتواند از این ظرفیت حمایت کند.
وی در ادامه با اشاره به ضرورت حمایتهای اقتصادی و اداری از خانوادهها، افزود: در این حوزه باید مشوقهایی در نظر گرفته شود و قوانین مرتبط نیز بهدرستی و در زمان مناسب اجرا شود؛ بهویژه در زمینه حقوق مادران، مرخصیها و سایر مزایای قانونی، توجه دقیق و عملی لازم است.
امامجمعه بم تاکید کرد: اگر این حمایتها بهموقع دیده و اجرا شود، میتواند بخشی از مشکلات موجود در مسیر تحقق جوانی جمعیت را برطرف کند.
دهقانی با تأکید بر ضرورت همکاری مدیران و مسئولان شهرستان بم در این زمینه گفت: مسئولان ادارات باید برای پیشبرد این موضوع مهم، با همدلی و هماهنگی بیشتر وارد عمل شوند، چرا که در این عرصه تنها یک راه وجود دارد و آن هم تلاش جمعی و منسجم برای تحقق هدفی است که آینده جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد.
چالشهای اقتصادی و تغییر سبک زندگی از موانع مهم جوانی جمعیت است
فرماندار بم هم با اشاره به اهمیت موضوع جوانی جمعیت، گفت: برخی کارشناسان نسبت به این مسئله نگاههای متفاوتی دارند، اما واقعیت این است که مجموعهای از عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری تأثیرگذار است.
وحدت عیدی با بیان اینکه امروز بخشی از جامعه تحتتأثیر سبک زندگی مدرن قرار گرفته، افزود: تغییر الگوهای زندگی، افزایش چشم و همچشمیها و برخی نگرشهای جدید اجتماعی موجب شده تمایل خانوادهها به داشتن فرزند کمتر از گذشته شود.
وی ادامه داد: در گذشته خانوادهها با رویکردی متفاوت زندگی میکردند و فرزندآوری در بستر فرهنگ سنتی جایگاه پررنگتری داشت، اما امروز برخی عوامل اجتماعی و ذهنی باعث شده این موضوع با چالش مواجه شود.
فرماندار بم با تأکید بر اینکه جوانی جمعیت تنها یک موضوع فرهنگی نیست، اظهار کرد: مسائل اقتصادی، فشارهای معیشتی و نگرانی از آینده فرزندان از مهمترین عواملی هستند که بر تصمیم خانوادهها اثر میگذارند و باید برای آنها راهکارهای جدی اندیشیده شود.
وی بیان کرد: همانگونه که در بسیاری از کشورها برای مدیریت ساختار جمعیت سیاستگذاریهای مشخصی انجام میشود، در کشور ما نیز باید با درک درست از شرایط موجود، زمینه برای حمایت از خانواده و تشویق فرزندآوری فراهم شود.
عیدی افزود: اگرچه نمیتوان همه مشکلات را بهسرعت برطرف کرد، اما میتوان با برنامهریزی، فرهنگسازی و حمایتهای هدفمند، مسیر را برای تقویت جمعیت جوان هموار کرد.
رئیس شورای شهر بم نیز با تأکید بر نقش حیاتی جوانسازی جمعیت در پویایی جامعه، اظهار کرد: شهرداری و شورای شهر بم میتوانند تأثیر به سزایی در اجرای سیاستهای جوانی جمعیت ایفا کنند.
سمانه سامنژاد ضمن اشاره به اهمیت این موضوع، خواستار بهکارگیری تمامی ظرفیتها در راستای سیاستهای ابلاغی رهبر شهید انقلاب در حوزه جمعیت شد.
وی به لزوم توجه ویژه به محلات با تراکم جمعیتی جوانان بیشتر اشاره کرد و افزود: با توجه به اهمیت سیاستهای جمعیتی، باید محلات و مناطقی که جمعیت جوان بیشتری را در خود جای دادهاند، در اولویت اقدامات قرار گیرند.
رئیس شورای شهر بم همچنین از ارائه مشوقهایی توسط شهرداری برای خانوادههای دارای فرزند سوم به بالا خبر داد و تصریح کرد: شهرداری در نظر دارد برای خانوادههایی که صاحب فرزند سوم به بالا میشوند، مشوقهایی از جمله تخفیفات ساختمانی را اعمال کند تا به این سیاستها جامه عمل بپوشاند.
به گزارش ایسنا، این اظهارات در حالی مطرح میشود که اجرای مؤثر سیاستهای جوانی جمعیت نیازمند همکاری و همافزایی تمامی دستگاههای اجرایی و نهادهای انقلابی از جمله شهرداریها و شوراهای شهر است. توجه به زیرساختهای شهری، تسهیلات رفاهی و ارائه مشوقهای لازم، میتواند گامی مؤثر در جهت تحقق اهداف کلان جمعیتی کشور باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بم و دکترای سلامت جنسی نیز با اشاره به روند کاهشی نرخ باروری و افزایش شتاب سالمندی در کشور، بر لزوم تبیین ابعاد فرهنگی، اجتماعی و سلامتمحور این موضوع تأکید کرد.
مهین خواجهپور در گفتوگو با خبرنگار ایسنا با اشاره به آنچه که از آن به عنوان «جنگ جمعیتی» یاد کرد، افزود: حدود ۴۷ سال است که کشور با چالشهای جدی در حوزه جمعیت مواجه است.
به گفته وی، کاهش نرخ باروری و حرکت سریع به سمت سالمندی، از مهمترین ابعاد این مسئله به شمار میرود.
خواجهپور افزود: بر اساس آمارهای موجود، ایران در میان ۲۶ کشور منطقه رتبه بیستوپنجم را از نظر نرخ باروری دارد و در عین حال جزء سه کشوری است که بیشترین سرعت حرکت به سمت پیری جمعیت را تجربه میکند. در صورت تداوم این روند، پیشبینی میشود طی حدود ۳۰ سال آینده ایران پیرترین جمعیت منطقه را داشته باشد.
وی با بیان اینکه جمعیت جوان همواره یکی از مؤلفههای قدرت ملی کشور محسوب شده، ادامه داد: بارها در تحلیلهای سیاسی و بینالمللی به نقش جمعیت در افزایش توان مقاومت کشور اشاره شده است. از اینرو توجه به ابعاد مختلف کاهش جمعیت و پیامدهای آن ضروری است.
افزایش سن ازدواج و کاهش فرصت باروری
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بم افزایش سن ازدواج را یکی از عوامل مؤثر در کاهش نرخ فرزندآوری دانست و گفت: میانگین سن ازدواج در دختران به حدود ۲۷ سال رسیده و این موضوع عملاً بازه زمانی باروری را محدود میکند. علاوه بر آن، طبق آمار وزارت بهداشت، به طور متوسط حدود چهار سال فاصله بین ازدواج تا تولد نخستین فرزند وجود دارد که این تأخیر، فرصت فرزندآوری را کاهش میدهد.
وی با اشاره به آمار طلاق، آن را از دیگر چالشهای حوزه خانواده برشمرد و افزود: کاهش ازدواج و افزایش طلاق، ساختار خانواده را تحت تأثیر قرار داده و به طور غیرمستقیم بر شاخصهای جمعیتی اثر میگذارد.
خواجهپور تغییر نگرشها و سبک زندگی را از دیگر عوامل کاهش تمایل به فرزندآوری دانست و اظهار کرد: ترویج سبک زندگی رفاهمحور و تغییر اولویتهای خانوادگی موجب شده که برخی خانوادهها تمایل کمتری به داشتن فرزند داشته باشند.
به گفته وی، این تغییر نگرش نیازمند بررسی دقیق فرهنگی و اجتماعی و برنامهریزی در حوزه آگاهسازی عمومی است.
سزارین بالا؛ چالشی برای فرزندآوریهای بعدی
خواجهپور با اشاره به سهم بالای زایمان سزارین در کشور گفت: در حالی که میانگین جهانی سزارین بین ۱۵ تا ۲۰ درصد است، در ایران حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد زایمانها به روش سزارین انجام میشود. این موضوع میتواند در بارداریهای بعدی، بهویژه برای فرزند سوم و چهارم به دلیل عوارض احتمالی مانند چسبندگی، مشکلاتی ایجاد کند. از این رو کاهش سزارینهای غیرضروری باید در دستور کار قرار گیرد.
به گزارش ایسنا، ریشه بسیاری از این مشکلات، فاصله گرفتن از فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامی است.
مسائل جمعیتی تنها دغدغه مسئولان نیست، بلکه یک مسئله علمی، انسانی و راهبردی در سطح اجتماعی است. آینده کشور به تصمیمات و برنامهریزیهای ما در حوزه جمعیت گره خورده و اگر امروز فکری به حال این معضل نکنیم، فردا بسیار دیر خواهد بود.
کاهش ازدواج، افزایش طلاق، افت تمایل به فرزندآوری و مهاجرت نخبگان، همگی عواملی هستند که ساختار جمعیتی کشور را در معرض خطر قرار دادهاند. کشوری که نیروی جوان و پویا نداشته باشد، توان رقابت خود را در عرصههای مختلف از دست خواهد داد.
با توجه به افزایش روزافزون قیمت مسکن، دولت باید سیاستهای حمایتی همهجانبهای را برای قشر جوان در پیش گیرد. از سوی دیگر، جوانان نیز باید سطح توقعات خود را تعدیل کرده و طرفین ازدواج از شروط سنگین و غیرضروری پرهیز کنند.
در پایان، مشاور بانوان فرمانداری بم به تأثیرپذیری جوانان از فضای مجازی، رسانهها و الگوهای نادرست زندگی اشاره کرد و ضرورت ساختن الگوهای موفق و واقعگرایانه برای آنان را مورد تأکید قرار داد.
وی افزود: نباید فرزندآوری را به عنوان یک بار مالی و روانی معرفی کرد، بلکه باید آن را به عنوان فرصتی برای رشد فردی، خانوادگی و ملی تبیین نمود. تحقق این مهم تنها با اصلاح سیاستهای تسهیل ازدواج، تأمین امنیت شغلی و مسکن و ارائه حمایتهای همهجانبه امکانپذیر خواهد بود.
انتهای پیام
