دکتر فریدون بیگلری به مناسبت هفته میراث فرهنگی(۲۸ اردیبهشت تا سوم خرداد) در گفت و گو با ایسنا، با اشاره به ماجرای کشف یک دندان ۵۰ هزار ساله انسان نئاندرتال در یکی از غارهای کرمانشاه طی سالهای گذشته، اظهار کرد: کشف این دندان در غار وزمه شهرستان اسلام آبادغرب در استان کرمانشاه، اولین مدرک قطعی از سکونت انسانهای نئاندرتال در فلات ایران را به اثبات رسانید.
وی افزود: این دندان که اواخر دهه ۷۰ طی بررسیهای باستان شناسی در این غار بدست آمد، مربوط به یک کودک شش تا ۱۰ ساله است که قدمت آن به حدود ۴۰ تا ۷۰ هزار سال قبل بر میگردد.
رئیس بخش پارینه سنگی موزه ملی ایران، تصریح کرد: این دندان از زمان کشف در موزه ملی ایران نگهداری میشود و تا سالها تصور بر این بود که متعلق به انسان خردمند با قدمتی حدود ۲۵ هزار سال است، اما طی پژوهشهایی که در سالهای اخیر با استفاده از روش پیشرفته «بُرشنگاری پرتو ایکس» (میکرو سیتی اسکن) با همکاری متخصصان فرانسوی انجام گرفت، نشان داد که شکل محل اتصال مینا و عاج، ابعاد بزرگ تاج دندان و فرم مربعی سطح سایش آن، همگی از ویژگیهای ریختشناسی دندان نئاندرتال است و براساس پژوهشهای جدید به این قطعیت دست پیدا کردیم که این یک دندان انسان نئاندرتال است.
این باستان شناس کرمانشاهی که بیش از سه دهه از عمر خود را صرف پژوهش و کاوش در باستان شناسی پیش از تاریخ ایران کرده، خاطرنشان کرد: تا پیش از انجام این کشف جدید، بجز استخوان کشف شده از دوره پارینه سنگی میانه در غار بیستون که هنوز انتساب آن به انسان نئاندرتال به قطعیت نرسیده، مدرک مستقیمی مبنی بر وجود نئاندرتالها در ایران وجود نداشت، اما این دندان پس از انجام آنالیزهای پیشرفته، نام ایران را در نقشه پراکنش قطعی نئاندرتالها در جنوب غربی آسیا ثبت کرد.
وی در ادامه در خصوص محلی که برای اولین بار دندان انسان نئاندرتال در آن کشف شد، گفت: غار وزمه غاری با حدود ۳۰ متر طول در نزدیکی شهرستان اسلام آبادغرب است که برای اولین بار در اواخر دهه ۷۰ توسط دکتر کامیار عبدی از باستان شناسان مطرح کشورمان شناسایی شد. غاری که از دست کم حدود ۷۰ هزار سال پیش محل زندگی جانورانی چون شیر، کفتار خالدار، گرگ، پلنگ و خرس بوده است. در بررسیهای اولیهای که دکتر عبدی به همراه تیم کاوش و بررسی از این غار انجام دادند، انبوهی از استخوان حیوانات و همین دندان در میان بقایای حفاری غیرمجاز یافت شد.
وی ادامه داد: سال ۱۳۹۸ هم طی بررسیهایی که من در این غار داشتم، برای نخستین بار ابزارهای سنگی فرهنگ «موستری» (فرهنگ ابزارسازی شاخص نئاندرتالها) را در این غار پیدا کردم که ثابت میکرد نئاندرتالها به صورت گذری از این غار استفاده میکردهاند.
معاون امور فرهنگی موزه ملی ایران درباره چگونگی وجود دندان کودک نئاندرتال در داخل این غار، با مطرح کردن دو نظریه، عنوان کرد: در یک نظریه میتوان گفت که نئاندرتالها این کودک را پس از مرگ در انتهای غار دفن کردهاند و بعدها بقایای او در اثر حفاریهای غیرمجاز پراکنده شده است. در یک نظریه دیگر این احتمال میرود که این کودک طعمه گوشتخوران آن دوره در داخل غار شده است.
بیگلری در ادامه در خصوص سرگذشت دندان کودک نئاندرتال و سایر استخوانهای کشف شده از دوره پارینه سنگی در این غار، اظهار کرد: دندان کودک نئاندرتال کشف شده هم اکنون در موزه ملی ایران نگهداری میشود و موزه ملی ایران با توجه به اهمیت آن تمبر یادبودی برای این یافته مهم منتشر کرده است. همچنین تعدادی از فسیلهای گونههای منقرض شده دوران پارینه سنگی غار وزمه نیز در موزه پارینه سنگی زاگرس (واقع در تکیه بیگلربیگی کرمانشاه) نگهداری میشوند.
به گفته این مسئول، غار وزمه شهرستان اسلام آبادغرب در تاریخ ۱۴ اسفند سال ۱۳۸۵ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است.
بی رغبتی مسئولین برای برپایی نمایشگاهی از آثار تاریخی موزه ملی ایران در کرمانشاه
این باستان شناس کرمانشاهی که تاکنون در استانهای مختلف کشور همچون گیلان، کردستان، لرستان، فارس و هرمزگان فعالیتهای پارینه سنگی داشته، درباره فعالیتهای پژوهشی که تاکنون در کرمانشاه داشته، گفت: در دهههای ۷۰ و ۸۰ کاوشهای مهمی را در کرمانشاه انجام دادیم که حاصل آن آثاری همچون کشف کهنترین اثر هنری انسان در ایران (غار مرتاریک بیستون) بود که نشان میداد نئاندرتالهایی که در زاگرس زندگی میکردهاند، ظرفیت اندیشه انتزاعی داشتهاند.
وی با بیان اینکه سالهاست دیگر در کرمانشاه کار پژوهشی پارینه سنگی انجام ندادهام، عنوان کرد: کرمانشاه بهشت پارینه سنگی ایران است و میتوان کشفیات مهم دیگری از این دوران تاریخی مهم در این استان داشت، اما متاسفانه طی دو دهه اخیر علیرغم پیگیریهای انجام شده، به دلیل برخی از انحصار طلبیها، تنگ نظریها و اختصاص اعتبارات محدود به حوزه پژوهشهای پارینه سنگی، تنها گروهی خاص توانستهاند تحت عنوان اغراق آمیز نجات بخشی این محوطهها فعالیت داشته باشند. با اینحال باوجود اینکه بارها برای انجام داوطلبانه فعالیتهای پژوهشی در میراث فرهنگی کرمانشاه اعلام آمادگی کردهام، اما این پیشنهادات بیپاسخ مانده است.
بیگلری با تاکید براینکه در صورت موافقت میراث فرهنگی میتوان همکاریهای خوبی در حوزه پژوهشهای پارینه سنگی در کرمانشاه داشت، عنوان کرد: یک نمونه از همکاریهای مناسبی که در سالهای گذشته با میراث فرهنگی کرمانشاه انجام شد، راه اندازی موزه معروف پارینه سنگی زاگرس در تکیه بیگلربیگی است که اکنون به یکی از جاذبههای گردشگری استان تبدیل شده و در بسیاری از کتابهای راهنمای گردشگری ایران در خارج از کشور به آن اشاره میشود.
وی ادامه داد: برای راه اندازی این موزه در سال ۱۳۸۶، تمام مراحل علمی راهاندازی آن از جمله طراحی چیدمان، انتخاب آثار، تهیه اطلاعات و تصاویر علمی و مشاوره را طی حدود یک سال و بدون هیچ چشمداشت مالی با همکاری علیرضا مرادی از کارشناسان با سابقه کرمانشاه انجام دادیم و این همکاری داوطلبانه در حالی صورت گرفت که اداره میراث فرهنگی وقت کرمانشاه در قبال هزینههایی که شخصا برای ایاب و ذهاب، تهیه اطلاعات، عکاسی و... صرف شده بود، مسئولیتی بر عهده نگرفت.
رئیس بخش پارینه سنگی موزه ملی ایران در ادامه در خصوص اینکه چرا تاکنون نمایشگاهی از آثار تاریخی کرمانشاه که در موزه ملی ایران نگهداری میشود در این استان برپا نشده، عنوان کرد: طی سالهای اخیر تنها یک نمایشگاه تک اثر از آثار تاریخی کرمانشاه در موزه ملی ایران را داشتهایم که آن هم متعلق به برپایی نمایشگاه اثر «سنگ کودورو سرپلذهاب» بود، این درحالیست که موزه ملی ایران در سالهای اخیر نمایشگاههای پربازدیدی را در استانهای مختلف کشور برپا کرده و بارها نیز برای برگزاری یک نمایشگاه مفصل مشترک با کرمانشاه اعلام آمادگی کرده است، اما مدیران پیشین میراث کرمانشاه چندان تمایلی به انجام این کار نداشتهاند که شاید بخشی از آن برای پرهیز از پذیرش مسئولیت هماهنگی، حملونقل، حفاظت و پاسخگویی در قبال آثار باشد.
وی ادامه داد: تنها کاری که در سالهای گذشته توانستهایم در این زمینه انجام دهیم، پیشنهاد برپایی نمایش یک تک اثر(سنگ منقوش کودورو) بود که با موافقت مسئولین استانی در سال ۱۴۰۳ برگزار شد، اما این به هیچ وجه در شأن جایگاه کرمانشاه در تاریخ و باستانشناسی ایران نیست.
بیگلری در بخش پایانی سخنانش با گرامیداشت هفته میراث فرهنگی، حفاظت از میراث فرهنگی را وظیفه همگان دانست و تأکید کرد: موزهها صرفاً محل نگهداری اشیا نیستند، بلکه نقشی فراتر در معرفی، آموزش و تقویت هویت فرهنگی دارند. دیدن این دندان در موزه ملی ایران و تفکر درباره سرنوشت کودک نئاندرتالی که دهها هزار سال پیش در غرب زاگرس میزیسته، ما را به گذشته دور این مرز و بوم پیوند میدهد.
وی افزود: امیدوارم با افزایش آگاهی عمومی و رفع موانع ساختاری، شاهد کاهش تخریب مکانهای ارزشمند استان و برگزاری نمایشگاههای فرهنگی باشیم.
انتهای پیام
