به گزارش ایسنا، در دهههای اخیر، شیوههای تولید محصولات کشاورزی دستخوش تغییرات اساسی شده است. افزایش جمعیت، نیاز روزافزون به غذا و در عین حال نگرانیهای مربوط به سلامت انسان و محیطزیست، باعث شده که روشهای سنتی مبتنی بر مصرف گسترده سموم شیمیایی با چالشهای جدی روبهرو شوند. باقیماندن سموم در محصولات، آلودگی خاک و آب، و تهدید تنوع زیستی از جمله پیامدهای منفی این رویکرد هستند. در چنین شرایطی، مفهوم «مدیریت تلفیقی آفات» یا IPM مطرح شده است؛ رویکردی که تلاش میکند با ترکیب روشهای مختلف، از جمله روشهای زیستی، آفات را به شکلی پایدار و کمخطر کنترل کند.
ضرورت پرداختن به این موضوع زمانی پررنگتر میشود که بدانیم بسیاری از آفات کشاورزی به مرور زمان نسبت به سموم شیمیایی مقاوم شدهاند. این مقاومت باعث میشود کشاورزان ناچار به مصرف دوزهای بالاتر یا سموم قویتر شوند که خود مشکلات تازهای ایجاد میکند. از سوی دیگر، تقاضای مصرفکنندگان برای محصولات سالم و بدون باقیمانده سموم افزایش یافته است. به همین دلیل، استفاده از دشمنان طبیعی آفات، بهعنوان بخشی از کنترل بیولوژیک، بهتدریج جایگاه ویژهای در کشاورزی مدرن پیدا کرده است. این روش نهتنها به کاهش مصرف سموم کمک میکند، بلکه با سازوکارهای طبیعی اکوسیستمها همخوانی بیشتری دارد.
در همین راستا، الهام رضائی، محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه ارومیه و مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ارومیه، مطالعهای را در این زمینه انجام دادهاند. این پژوهش تلاش دارد نشان دهد چگونه میتوان از این موجودات مفید برای کاهش مصرف سموم و افزایش ایمنی زیستی در سیستمهای کشاورزی استفاده کرد. پژوهشگران با تمرکز بر کاربرد عملی این روشها، به اهمیت استفاده از راهکارهای طبیعی در تولید محصولات کشاورزی اشاره کردهاند.
روش انجام این پژوهش بهصورت مروری بوده است، به این معنا که محققان با بررسی و تحلیل نتایج مطالعات علمی پیشین، تصویری جامع از وضعیت کنونی کنترل بیولوژیک آفات ارائه دادهاند. در این روش، پژوهشگران به جای انجام آزمایشهای میدانی جدید، یافتههای معتبر منتشرشده را گردآوری کرده و با مقایسه آنها، به جمعبندی و نتیجهگیری رسیدهاند. این رویکرد کمک میکند تا نقاط قوت، کاربردها و محدودیتهای استفاده از کنههای شکارگر در کشاورزی به زبان ساده و قابل فهم بیان شود.
یافتههای این پژوهش نشان میدهند که کنترل بیولوژیک یکی از ارکان اصلی سیستمهای پایدار حفاظت از محصولات کشاورزی به شمار میرود. استفاده از دشمنان طبیعی، بهویژه کنههای شکارگر، میتواند نقش مهمی در کاهش جمعیت آفات ایفا کند، بهخصوص در مواردی که آفات نسبت به سموم شیمیایی مقاوم شدهاند. این روش کمهزینه بوده و خطرات کمتری برای محیطزیست دارد. کنههای شکارگر بهطور گسترده در کشت سبزیجات، گیاهان زینتی و محیطهای گلخانهای برای کنترل کنههای گیاهخوار، تریپسها و سفیدبالکها استفاده میشوند.
بر اساس نتایج این مطالعه که در فصلنامه «ایمنی زیستی» وابسته به انجمن ایمنی زیستی ایران منتشر شدهاند، خانوادههایی مانند Phytoseiidae، Laelapidae و Tydeidae در کنترل بیولوژیک اهمیت دارند که در این میان، خانواده Phytoseiidae مهمترین گروه به شمار میرود. گونههایی مانند Amblyseius swirskii، Phytoseiulus persimilis، Neoseiulus cucumeris و Neoseiulus californicus سهم عمدهای از بازار جهانی عوامل کنترل زیستی را به خود اختصاص دادهاند. این کنههای شکارگر به دلیل توان تغذیه بالا و سازگاری مناسب با شرایط گلخانهای، در کاهش مصرف آفتکشها بسیار مؤثر توصیف شدهاند.
بر این اساس، اتکای بیش از حد به سموم شیمیایی، تعادل اکولوژیک اکوسیستمهای کشاورزی را برهم میزند و حتی میتواند به افزایش خسارتهای اقتصادی منجر شود. سموم علاوه بر آفات، دشمنان طبیعی آنها را نیز از بین میبرند و این مسئله چرخهای معیوب از وابستگی بیشتر به سم ایجاد میکند. در مقابل، استفاده هدفمند از کنترل بیولوژیک میتواند به حفظ این تعادل کمک کند و سلامت انسان و محیطزیست را ارتقا دهد.
همچنین اشاره شده است که کنههای شکارگر، بهویژه گونههای خانواده Phytoseiidae، به دلیل قدرت تولیدمثل بالا و سازگاری با شرایط مختلف، پتانسیل بالایی برای استفاده در مدیریت تلفیقی آفات دارند. ترکیب این روش با سایر راهکارها میتواند زمینه تولید محصولات سالم و حتی ارگانیک را فراهم کند و گامی مهم در جهت کشاورزی پایدار باشد.
انتهای پیام
