نقی عسگری در گفتوگو با ایسنا، با تأکید بر اینکه شهرهای امروز با تهدیداتی پیچیده، متنوع و درهمتنیده مواجهاند، گفت: تابآوری شهری دیگر یک مفهوم صرفاً علمی یا تخصصی نیست، بلکه به ضرورتی عمومی برای شهروندان، مدیران، سیاستگذاران و کسبوکارها تبدیل شده است.
وی اظهار کرد: تهدیدات امروز تنها به زمینلرزه، سیلاب یا خشکسالی محدود نمیشود، بلکه مخاطرات زیرساختی، اقتصادی، روانی، اجتماعی، فناورانه و منطقهای را نیز دربر میگیرد و تنها شهرهایی میتوانند حیات ایمن و کارآمد خود را حفظ کنند که توان تطبیق با شرایط متغیر، پیشگیری از آسیب، مقاومت در برابر شوکها و بازگشت سریع به شرایط عادی را داشته باشند.
تابآوری شهری؛ توان زمین خوردن و دوباره برخاستن
عسگری با اشاره به مفهوم تابآوری شهری افزود: تابآوری به زبان ساده یعنی شهر بتواند ضربه بخورد اما نشکند، زمین بخورد اما دوباره بلند شود و حتی بهتر از قبل به شرایط عادی بازگردد.در ادبیات برنامهریزی شهری، تابآوری معمولاً در چهار مرحله تعریف میشود؛ پیشبینی و شناخت خطر، آمادگی و کاهش آسیبپذیری، پاسخ و مدیریت بحران و در نهایت بازگشت و بازسازی هوشمندانه.
این عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: شهرها امروز بهشدت به زیرساختها وابسته شدهاند و همین مسئله احتمال اختلال را افزایش داده است. قطع برق در یک شهر ۱۰ میلیونی، اختلال در حملونقل عمومی، نقص در شبکه آب یا اینترنت، کمبود سوخت و کالاهای اساسی، رخدادهای اقلیمی یا حتی شایعات گسترده در شبکههای اجتماعی میتواند در مدت کوتاهی نظم اجتماعی را دچار اختلال کند.
جنگ، بحران انرژی و اختلالات فناورانه؛ تهدیدهای جدید شهرها
وی با اشاره به تغییر ماهیت تهدیدات شهری گفت: بحران انرژی، کمبود آب، آلودگی هوا، اختلال در زنجیره تأمین کالاهای اساسی، اختلالات فناوری و وقوع جنگ شهری از جمله مخاطراتی هستند که این روزها شهرهای بزرگ کشور با آن مواجهاند و همین موضوع اهمیت تابآوری را دوچندان کرده است. شهرها موتور اصلی اقتصاد، فرهنگ، نوآوری و رفاه هستند و هرچه گستردهتر و متراکمتر میشوند، میزان آسیبپذیری آنها نیز افزایش مییابد.
پدافند غیرعامل؛ سپر خاموش شهرها
وی با بیان اینکه پدافند غیرعامل یکی از ارکان اصلی ارتقای تابآوری شهری است، اظهار کرد: پدافند غیرعامل مجموعه اقداماتی است که بدون استفاده از ابزار نظامی، از مردم، زیرساختها، بناها و خدمات حیاتی در برابر تهدیدات محافظت میکند.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی ادامه داد: پدافند غیرعامل فقط به مقابله با تخریب فیزیکی محدود نیست، بلکه طیف گستردهای از اقدامات را شامل میشود؛ از مقاومسازی بناهای حیاتی و کاهش تمرکز مراکز حساس گرفته تا طراحی مسیرهای جایگزین حملونقل، ایجاد زیرساختهای پشتیبان انرژی و آب، تقویت شبکههای ارتباطی و حفاظت از دادهها و اسناد مهم.
وی همچنین مدیریت روانی جامعه در شرایط بحران را از دیگر ابعاد مهم پدافند غیرعامل دانست و تأکید کرد: این حوزه اگرچه کمتر مورد توجه عمومی قرار گرفته، اما نقشی تعیینکننده در کاهش آسیبپذیری شهرها دارد.
مهمترین کارکردهای پدافند غیرعامل
عسگری با اشاره به مهمترین کارکردهای پدافند غیرعامل گفت: حفاظت از جان انسانها، دفاع سایبری، دفاع بیولوژیک، تداوم اداره کشور در شرایط بحران و پایدارسازی مدیریت عالی کشور در برابر تهدیدات از مهمترین اهداف این حوزه به شمار میرود.
وی تأکید کرد: آینده شهرهای مقاوم در گرو برنامهریزی هوشمندانه، آموزش عمومی، تقویت زیرساختهای پشتیبان و توجه جدی به اصول پدافند غیرعامل است؛ چراکه شهر آینده، شهری است که نه از بحران میترسد و نه در برابر آن فرو میپاشد.
پدافند غیرعامل؛ تضمین تداوم حیات شهری در بحران
عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، با اشاره به کارکردهای پدافند غیرعامل گفت: تضمین تداوم کارکردهای ضروری کشور در شرایط بحران و تهدید، حفاظت از زیرساختها و سرمایههای ملی، افزایش آستانه مقاومت ملی در برابر تهاجمات دشمن و ایجاد آمادگی برای مقابله با جنگهای نامتقارن از مهمترین اهداف پدافند غیرعامل به شمار میرود.
وی افزود: اگر تابآوری شهری را بدن یک سیستم در نظر بگیریم، پدافند غیرعامل در حکم استخوانبندی و سپر محافظ آن است.
مراکز ثقل کشورها در جنگهای نوین
عسگری با اشاره به نظریه «پنج حلقه واردن» در حوزه جنگهای هوایی اظهار کرد: بر اساس این نظریه، مهمترین وظیفه در برنامهریزی جنگ، شناسایی مراکز ثقل کشور هدف است و اگر این مراکز بهدرستی شناسایی و هدف قرار گیرند، کشور مورد تهاجم ممکن است در همان روزهای ابتدایی جنگ دچار فروپاشی شود.
وی ادامه داد: در این نظریه، مراکز ثقل شامل پنج حلقه رهبری ملی، محصولات کلیدی، زیرساختها، جمعیت و اراده ملی و نیروهای عملیاتی است.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: محصولات کلیدی مانند نیروگاههای برق، پالایشگاهها، صنایع سنگین، مخازن سوخت، صنایع دفاعی، انبارهای بزرگ مواد غذایی و دارویی و شبکههای آبرسانی، حلقه دوم این مدل را تشکیل میدهند و زیرساختهایی همچون فرودگاهها، راهآهن، مترو، بنادر، سدها، پلها، اتوبانهای اصلی و شبکههای مخابرات شهری نیز در حلقه سوم قرار دارند که بستر اصلی اقدامات پدافند غیرعامل محسوب میشوند.
تابآوری و پدافند غیرعامل؛ دو روی یک سکه
وی با تأکید بر ارتباط تنگاتنگ تابآوری شهری و پدافند غیرعامل گفت: هرچند این دو مفهوم در حوزههای متفاوتی مطرح میشوند، اما در عمل کاملاً مکمل یکدیگر هستند؛ پدافند غیرعامل از آسیبهای اولیه جلوگیری میکند و تابآوری شهری مانع بیثباتی ثانویه و فروپاشی پس از بحران میشود.
عسگری افزود: به زبان ساده، پدافند غیرعامل شهر را از زمین خوردن حفظ میکند و تابآوری، شهر را پس از زمین خوردن از شکست نجات میدهد.
حفاظت از زیرساختها؛ ستون فقرات تابآوری
وی شبکههای حملونقل، بیمارستانها، مخابرات، نیروگاهها، سامانههای آبرسانی، پالایشگاهها و مراکز مدیریت شهری را از شریانهای حیاتی شهر دانست و گفت: از کار افتادن هر یک از این بخشها میتواند عملکرد یک شهر را مختل کند.
عسگری ادامه داد: پدافند غیرعامل از طریق مقاومسازی، کاهش تمرکز، طراحی شبکههای چندمسیره، ایجاد زیرساختهای پشتیبان و تقویت امنیت سایبری، به شهرها کمک میکند حتی در شرایط جنگ و فشار شدید نیز خدمات حیاتی خود را حفظ کنند؛ موضوعی که اساس تابآوری شهری است.
تمرکززدایی؛ یکی از پایههای اصلی تابآوری
وی با اشاره به وابستگی شدید شهرهای مدرن به برخی زیرساختهای محدود اظهار کرد: وابستگی به یک نیروگاه، مخزن آب، بزرگراه، بیمارستان یا مرکز داده، یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیر شهرهاست.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی افزود: پدافند غیرعامل بر پراکندگی مراکز حیاتی، چندلایه بودن شبکهها و قابلیت استمرار خدمات تأکید دارد تا شهر به یک نقطه وابسته نباشد و همین اصل، یکی از پایههای اساسی تابآوری شهری محسوب میشود.
کاهش سرعت گسترش بحران
عسگری بحرانها را شبیه موج دانست و گفت: هر بحران آغاز میشود، گسترش مییابد و آثار خود را بر جامعه میگذارد، اما پدافند غیرعامل مانند سدی عمل میکند که سرعت و دامنه بحران را محدود میسازد.
وی افزود: این مسئله فرصت لازم را برای مدیریت بحران، امدادرسانی، کنترل رفتارهای پرخطر اجتماعی و کاهش خسارات روانی و اقتصادی فراهم میکند و به همین دلیل، پدافند غیرعامل را خط مقدم تابآوری میدانند.
تداوم خدمات حیاتی در شرایط جنگی
وی با بیان اینکه تداوم عملکرد شهر، قلب تابآوری شهری است، اظهار کرد: پدافند غیرعامل ابزارهای لازم برای استمرار خدمات حیاتی را فراهم میکند؛ از پیشبینی برق اضطراری و مسیرهای حملونقل جایگزین گرفته تا ذخیرهسازی کالاهای اساسی، ایجاد مراکز فرماندهی امن، شبکههای توزیع چندگانه و دیتاسنترهای پشتیبان. زمانی که خدمات حیاتی پایدار بمانند، شهرها توان بیشتری برای تحمل شوکها و عبور از بحران خواهند داشت.
شهر فقط آهن و بتن نیست
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ابعاد انسانی تابآوری گفت: پدافند غیرعامل عمدتاً بر حفاظت از زیرساختهای فیزیکی شهری تمرکز دارد، اما شهر فقط مجموعهای از ساختمانها و تأسیسات نیست.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی ادامه داد: شهر شبکهای انسانی از روابط، اعتماد، فرهنگ، مشارکت، رفتار و آگاهی است و به همین دلیل، تابآوری اجتماعی و روانی نیز اهمیت ویژهای دارد؛ حوزهای که پدافند غیرعامل بهتنهایی قادر به پوشش کامل آن نیست.
عسگری خاطرنشان کرد: تابآوری واقعی زمانی شکل میگیرد که علاوه بر حفاظت فیزیکی، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، آگاهی شهروندان و انسجام اجتماعی نیز تقویت شود.
فروپاشی روانی؛ بزرگترین تهدید تابآوری شهری
عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، با تأکید بر اهمیت تابآوری اجتماعی گفت: تابآوری اجتماعی به این معناست که جامعه در برابر بحرانها آرامش خود را حفظ کند، اعتماد عمومی از بین نرود، همکاری شهروندان افزایش یابد، مردم تحت تأثیر شایعات قرار نگیرند و امید جمعی حفظ شود.
وی افزود: بخش مهمی از پایداری شهرها وابسته به رفتار مردم است، نه فقط دیوارها، پلها و زیرساختها؛ چراکه بزرگترین تهدید برای تابآوری یک شهر، فروپاشی روانی و اجتماعی است.
عسگری خاطرنشان کرد: تجربههای متعدد در نقاط مختلف جهان نشان داده است که وحشت عمومی، بیاعتمادی، گسترش شایعات، رفتارهای هیجانی و هجوم ناگهانی مردم برای خرید کالاهای اساسی، گاه آسیبهایی جدیتر از خود بحران اصلی ایجاد کرده است.در چنین شرایطی، تابآوری اجتماعی نقشی نجاتبخش دارد و بهعنوان مکمل پدافند غیرعامل عمل میکند.
اقتصاد مقاوم شهری؛ حلقه مکمل تابآوری
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی با اشاره به اهمیت اقتصاد شهری در تابآوری گفت: شهری تابآور است که اقتصاد آن نیز تابآور باشد؛ اقتصادی متکی بر تنوع، شبکههای محلی، حمایت از کسبوکارهای کوچک،
وی اظهار کرد: پدافند غیرعامل بهصورت مستقیم بر سازوکارهای اقتصادی تمرکز ندارد، اما تابآوری شهری این خلأ را پوشش میدهد.
عسگری افزود: اقتصاد مقاوم شهری یعنی توقف فعالیت یک کارخانه، کل اقتصاد شهر را فلج نکند، کسبوکارهای کوچک توان ادامه فعالیت داشته باشند، تنوع اقتصادی مانع از بروز شوک شود و شبکههای توزیع بتوانند خود را بهسرعت با شرایط جدید تطبیق دهند.
نمونههای جهانی از شکست تابآوری شهری
وی با اشاره به نمونههای واقعی ضعف تابآوری در جهان گفت: قطع طولانیمدت برق در شهر هاوانا، اختلال در شبکه حملونقل بر اثر یک نقص فنی کوچک، هجوم مردم به فروشگاهها در پی شایعات، کمبود سوخت ناشی از اختلال در توزیع، فروریختن پلها و از کار افتادن مراکز داده و خدمات آنلاین، همگی نمونههایی هستند که ضعف همزمان پدافند غیرعامل و تابآوری شهری را نشان میدهند.
عسگری تأکید کرد: این رخدادها نشان میدهد چگونه یک نقطه آسیبپذیر میتواند کل یک شهر را درگیر بحران کند.
سابقه پدافند غیرعامل در ایران
وی درباره سابقه پدافند غیرعامل در ایران اظهار کرد: نخستین گامهای قانونی در این حوزه به سال ۱۳۳۷ بازمیگردد؛ زمانی که قانون تشکیل سازمان دفاع غیرنظامی کشور با هدف حفاظت از جان و مال مردم در برابر حملات هوایی، حوادث طبیعی و سوانح غیرمترقبه به تصویب رسید.
عسگری افزود: بر اساس این قانون، سازمان دفاع غیرنظامی زیر نظر وزارت کشور تشکیل شد و در استانها و شهرستانها نیز تحت مدیریت فرمانداران فعالیت میکرد.
وی ادامه داد: این قانون در سال ۱۳۵۱ اصلاح شد و حفاظت از تأسیسات و منابع ثروت ملی، تقویت روحیه عمومی و توسعه همکاری متقابل میان مردم در شرایط بحرانی نیز به وظایف آن افزوده شد.
تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی با اشاره به تحولات پس از انقلاب گفت: با توقف فعالیت عملی سازمان دفاع غیرنظامی در سالهای پس از انقلاب، سازمان پدافند غیرعامل کشور در سال ۱۳۸۲ به فرمان مقام معظم رهبری تشکیل شد.
وی افزود: اهداف این سازمان شامل افزایش بازدارندگی، کاهش آسیبپذیری، تداوم فعالیتهای ضروری، تسهیل مدیریت بحران و ارتقای پایداری ملی در برابر تهدیدات و اقدامات خصمانه دشمن است.
عسگری خاطرنشان کرد: سیاستهای کلی نظام در حوزه پدافند غیرعامل نیز در سال ۱۳۸۹ از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شد تا بهعنوان راهنمای دستگاههای اجرایی، تقنینی و نظارتی مورد استفاده قرار گیرد.
مسئولیت اجرای پدافند غیرعامل بر عهده دستگاههای اجرایی و استانداران
وی با اشاره به تصویب قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور در سال ۱۴۰۲ گفت: بر اساس این قانون، مسئولیت اجرای پدافند غیرعامل در سطح ملی بر عهده رؤسای دستگاههای ذیربط و در سطح استانها بر عهده استانداران قرار گرفته است.
عسگری افزود: سازمان پدافند غیرعامل کشور نیز وظیفه نظارت عالی، هدایت و راهبری سیاستها، برنامهها و مصوبات کارگروه دائمی پدافند غیرعامل را بر عهده دارد.
الزام قانونی رعایت اصول پدافند غیرعامل
وی در ادامه با اشاره به ماده ۵۸ قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور اظهار کرد: دولت موظف است اصول پدافند غیرعامل را در مطالعه، طراحی و اجرای طرحهای حساس و مهم، تأسیسات زیربنایی، ساختمانهای حساس و شریانهای حیاتی کشور رعایت کند.
عسگری ادامه داد: همچنین آموزش عمومی مردم، ایجاد سامانههای پایش، هشدار و خنثیسازی تهدیدات نوین نیز از تکالیف دستگاههای اجرایی در این حوزه به شمار میرود.
الزامات قانونی دستگاهها در حوزه پدافند غیرعامل
عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، با اشاره به ماده ۱۰۶ بند «پ» قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور گفت: بهمنظور کاهش آسیبپذیری زیرساختها و ارتقای پایداری ملی، تمامی دستگاههای اجرایی موظف به رعایت سیاستهای پدافند غیرعامل و اجرای مجموعهای از اقدامات مشخص شدهاند.
وی افزود: اجرای کامل پدافند غیرعامل برای مراکز حیاتی و حساس کشور بر اساس طرحهای مصوب کمیته دائمی پدافند غیرعامل، تهیه و اجرای طرحهای ایمنسازی و حفاظت از مراکز مهم کشور و همچنین تدوین پیوست پدافند غیرعامل برای طرحهای حساس جدید، از جمله تکالیف تعیینشده برای دستگاههای اجرایی است.
عسگری ادامه داد: در برنامههای پنجساله توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور نیز بندهای مشخصی برای عملیاتیسازی این سیاستها در نظر گرفته شده است.
فاصله میان قوانین و اجرای عملی پدافند غیرعامل
وی با اشاره به تجربه اجرایی پدافند غیرعامل در کشور اظهار کرد: بررسیها نشان میدهد اقدامات عملی در سطح ملی، استانی و دستگاههای اجرایی همچنان محدود بوده و عمدتاً به برگزاری جلسات توجیهی، برنامههای آموزشی محدود و انعقاد تفاهمنامه با سازمان پدافند غیرعامل خلاصه شده است.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی تأکید کرد: فاصله میان سیاستگذاری و اجرای میدانی، یکی از چالشهای مهم کشور در حوزه تابآوری و پدافند غیرعامل به شمار میرود.
ارزیابی عملکرد شهرها در جنگ اخیر
عسگری با اشاره به عملکرد شهرهای کشور در جریان جنگ اخیر گفت: صرفنظر از عملکرد درخشان نیروهای نظامی و استمرار حضور مردم در صحنه که حاصل تمرکززدایی از زیرساختهای نظامی، سازماندهی موزائیکی نیروها، بسیج مردمی و نقش مساجد و محلات بود، میتوان عملکرد بخش غیرنظامی شهرها را در چهار سطح بررسی کرد.
وی افزود: این چهار سطح شامل عملکرد زیرساختهای حیاتی، کیفیت مدیریت و هماهنگی نهادی، رفتارهای اجتماعی و روانی شهروندان و همچنین وضعیت کسبوکارها و مشاغل است.
عملکرد «متوسط رو به مطلوب» در خدمات پایه شهری
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی اظهار کرد: بهطور کلی، شهرهای کشور در حفظ خدمات پایه و کنترل اختلالات قابل مشاهده، عملکردی متوسط رو به مطلوب داشتند، اما در حوزه اطلاعرسانی یکپارچه، مدیریت روانی جامعه و حمایت از کسبوکارها، نقاط ضعف مشخصی مشاهده شد.
وی ادامه داد: استمرار خدماتی مانند تأمین انرژی، آبرسانی، حملونقل شهری و بینشهری و فعالیت مراکز درمانی و دارویی نشان داد بخشی از الزامات پدافند غیرعامل، بهویژه در زمینه حفاظت از زیرساختهای حیاتی و حفظ پایداری عملکرد، تا حدودی مؤثر بوده است.
عسگری خاطرنشان کرد: نبود اختلال گسترده در خدمات پایه بیانگر آن است که تابآوری کالبدی و عملیاتی شهرهای اصلی هدف حملات، توانسته شوک اولیه را جذب کند.
ضعف در پناهگاهها و سامانههای هشدار
وی در عین حال با انتقاد از کمتوجهی به برخی الزامات پدافند غیرعامل گفت: نبود پناهگاه در ساختمانهای عمومی و بزرگ و همچنین فقدان سامانههای هشدار حملات هوایی، از نقاط ضعف جدی در جریان بحران بود که به افزایش تلفات غیرنظامی منجر شد.
مدیریت ارتباطات؛ حلقه ضعیف تابآوری شهری
عسگری با اشاره به عملکرد نهادها در حوزه اطلاعرسانی اظهار کرد: اگرچه سازوکارهای تداوم خدمات در عمل فعال بود، اما در ساعات اولیه بحران، نبود هماهنگی کامل میان نهادهای مختلف در اطلاعرسانی، موجب افزایش شایعات و نگرانیهای عمومی شد.
وی افزود: در تابآوری شهری، ارتباطات مؤثر یکی از ستونهای اصلی کاهش بحران روانی است و اگر پیامها پراکنده، دیرهنگام یا ناهمگون باشند، هزینههای روانی و رفتاری جامعه افزایش مییابد.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی تأکید کرد: طراحی سامانههای هشدار رسمی، توسعه نرمافزارهای عمومی هشدار حملات هوایی، تولید پیامهای یکپارچه و ایجاد کانالهای ارتباطی قابل اتکا میان نهادهای نظامی و غیرنظامی، میتوانست به کاهش خسارات و بهبود عملکرد مدیریت بحران کمک کند.
تابآوری اجتماعی؛ میان انسجام و شکنندگی
وی با اشاره به وضعیت اجتماعی و روانی جامعه در دوران بحران گفت: در بسیاری از مناطق، زندگی شهری پس از شوک اولیه نسبتاً سریع به وضعیت عادی بازگشت و از بروز آشفتگی گسترده جلوگیری شد که این مسئله نشاندهنده وجود انسجام اجتماعی پایه، اعتماد نسبی به خدمات شهری و توان سازگاری جامعه است.
عسگری در عین حال افزود: افزایش مصرف رسانهای، گسترش شایعات، بروز رفتارهای اقتصادی هیجانی و فشار روانی بر گروههای حساس مانند کودکان، سالمندان و خانوادهها نشان داد تابآوری اجتماعی همچنان شکننده است و نیاز به تقویت جدی دارد.
آسیبپذیری کسبوکارهای خرد و آنلاین در شرایط جنگی
عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، با اشاره به وضعیت اقتصادی شهرها در جریان جنگ اخیر گفت: بیشترین ضعف در حوزه تابآوری شهری مربوط به مشاغل خرد و کسبوکارهای آنلاین وابسته به ارتباطات و سرویسهای بینالمللی بود؛ حوزهای که در شهرهای مورد حملات هوایی بیشترین آسیب را تجربه کرد.
وی افزود: بخشی از این آسیبها اجتنابناپذیر بود، اما بخشی دیگر با برنامهریزی و آمادگی قبلی قابل پیشگیری بود.
عسگری ادامه داد: شرایط جنگی و تغییر رفتار خرید مردم، از جمله به تعویق افتادن خریدهای غیرضروری و خروج بخشی از ساکنان از شهرها، موجب رکود اقتصادی، کاهش فروش و افزایش مشکلاتی مانند نکول چکها برای مغازهداران و کسبوکارهای خرد شد.
اختلال اینترنت و شبکههای ارتباطی؛ ضربه به اقتصاد دیجیتال
وی با اشاره به تأثیر اختلالات ارتباطی بر کسبوکارها اظهار کرد: نوسان شدید در کیفیت اینترنت، قطع یا اختلال در دسترسی به اینترنت بینالملل و محدود شدن فعالیت شبکههای خارجی مانند اینستاگرام، تلگرام و واتساپ، در کنار اختلال عملکرد برخی بانکها، موجب رکود و حتی توقف فعالیت بسیاری از کسبوکارهای وابسته به این بسترها شد.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: هرچند بخشی از این اختلالات در هفتههای ابتدایی برطرف شد، اما این تجربه بهوضوح نشان داد شهرهای کشور نیازمند ارتقای جدی تابآوری اقتصادی هستند.برنامهریزی برای تداوم زنجیره ارتباطات، سامانههای پرداخت و امکان دورکاری در شرایط بحرانی، ضرورتی است که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت اجرای واقعی سیاستهای پدافند غیرعامل
عسگری با جمعبندی ارزیابی خود از عملکرد شهرها در بحران اخیر گفت: شواهد موجود نشان میدهد پدافند غیرعامل در لایه زیرساختی تا حدی توانسته مانع از اختلال شدید در خدمات حیاتی شود و تابآوری کالبدی و عملیاتی برخی شهرها را تقویت کند، اما برای دستیابی به تابآوری پایدار، اجرای واقعی قوانین و دستورالعملهای ابلاغی ضروری است.
وی افزود: تقویت اطلاعرسانی یکپارچه، استانداردسازی سامانههای هشدار اضطراری، تمرینهای مشترک مدیریت بحران میان نهادها، ارتقای تابآوری روانی و رسانهای شهروندان و طراحی سازوکارهای حمایتی برای کسبوکارهای خرد و دیجیتال، از مهمترین نیازهای امروز کشور است.
راهکارهای تقویت پیوند پدافند غیرعامل و تابآوری شهری
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی راهکارهای تقویت تابآوری شهری را در چند محور اصلی دستهبندی کرد و گفت: در حوزه زیرساختی، تقویت سازهها، اجرای دستورالعملهای پدافند غیرعامل در ساختمانهای عمومی، غیرمتمرکزسازی شبکههای انرژی و آب، توسعه مسیرهای چندگانه حملونقل، حفاظت از شریانهای حیاتی و ایجاد ذخیرهسازهای پشتیبان اهمیت دارد.
وی ادامه داد: در حوزه مدیریتی و نهادی نیز یکپارچهسازی ساختارهای مدیریت بحران، تقویت ارتباط میان بخشهای نظامی و غیرنظامی، ایجاد سامانههای پایش لحظهای و هشدار سریع، برگزاری رزمایشهای حرفهای و افزایش هماهنگی میان سازمانها ضروری است.
عسگری افزود: آموزش عمومی، تقویت نهادهای محلهمحور، ارتقای همبستگی اجتماعی، افزایش سواد رسانهای و حمایت روانی پس از بحران نیز از مهمترین راهکارهای اجتماعی و روانی در این حوزه محسوب میشود.
وی همچنین حمایت از کسبوکارهای کوچک، ایجاد صندوقهای امدادی، توسعه اقتصاد محلی و دیجیتالیسازی زنجیرههای تأمین را از الزامات اقتصادی ارتقای تابآوری دانست.
نقش فناوری و هوش مصنوعی در شهرهای آینده
عسگری با اشاره به اهمیت فناوریهای نوین در مدیریت بحران گفت: استفاده از هوش مصنوعی برای پیشبینی خطر، توسعه شبکههای هوشمند انرژی، سامانههای هشدار سریع، مدلسازی و پایش زیرساختها و بهرهگیری از اینترنت اشیا در مدیریت خدمات شهری، بخشی از الزامات شهرهای آینده خواهد بود.
شهر آینده؛ مقاوم، هوشمند و انسانمحور
وی اظهار کرد: آینده شهرهای جهان به سمت ترکیبی از تابآوری، هوشمندی و انسانمحوری حرکت میکند و شهرهای آینده فقط با دیوارهای مستحکم امن نخواهند شد، بلکه با دادههای دقیقتر، مشارکت بیشتر مردم، اقتصاد پایدار، زیرساختهای هوشمند و منعطف، معماری مقاوم و مدیریت هماهنگ به شهرهایی ایمنتر و پویاتر تبدیل میشوند.
این عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی تأکید کرد: پدافند غیرعامل ستون حفاظتی این ساختار است و تابآوری شهری، جریان زندگی را در آن تداوم میبخشد؛ هرچه این دو مفهوم بیشتر با یکدیگر تلفیق شوند، شهرهای کشور امنتر و پایدارتر خواهند شد.
عسگری خاطرنشان کرد: تابآوری شهری و پدافند غیرعامل دو مفهوم جداگانه نیستند، بلکه دو بخش از یک پیکره واحد به شمار میروند؛ پدافند غیرعامل سپر اولیه شهر است و تابآوری، قلب تپنده آن. شهری تابآور است که ضربه را جذب کند، سریع خود را بازیابی کند و حتی قویتر از گذشته به مسیر خود ادامه دهد.
انتهای پیام
