به گزارش ایسنا، اظهارات تهدیدآمیز دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا علیه عمان در آستانه سومین ماه از تجاوز علیه ایران نشان میدهد نه تنها اهداف و آرزوهای او و بهویژه بنیامین نتانیاهو درباره فضای سیاسی، اقتصادی، هستهای و امنیتی و نظامی ایران محقق نشده است که حتی گردونه معادلات سیاسی و حقوقی منطقهای نه تنها در خشکی بلکه در آبهای سرزمینی و بینالمللی هم به ضد منافع آنها در چرخش است.
اعتراض شدید ترامپ در حالی علیه پادشاهی عمان مطرح شده که گزارشهایی درباره رایزنی تهران و مسقط برای طراحی سازوکار مشترک مدیریت تنگه هرمز منتشر شده است. بر اساس این گزارشها، ایران و عمان در حال بررسی چارچوبهای حقوقی و قانونی برای ساماندهی عبور و مرور دریایی و ایجاد ساختار مشترک مدیریتی در این آبراه راهبردی هستند. در همین چارچوب چند دور مذاکرات کارشناسی فنی و سیاسی در سطح معاونان و مدیران وزیران امور خارجه دو کشور نیز برگزار شده است و حتی گفته میشود وکلای حقوق بینالمللی در این رابطه از سوی دو کشور به کار گرفته شدند.
تنگه هرمز بهعنوان یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان، همواره محل رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای بوده است. برخی کشورهای منطقه با طمع به جزایر ایرانی و این گذرگاه با همراهی و چراغ سبز آمریکا طی دهههای گذشته تلاش کردند این گذرگاه را تحت نظارت و کنترل امنیتی خود نگه دارند و حضور نظامیشان را با عنوان «حفظ آزادی کشتیرانی» توجیه کنند. تجاوز غیرقانونی و یک جانبه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و تحولات بعد از آن، رویکردهای متفاوت و جدیدی را در رابطه با مدیریت تنگه هرمز به ویژه برای ایران و عمان در اولویت قرار داد.
ابتکار مشترک ایران و عمان برای تعریف سازوکار بومی و منطقهای در مدیریت آبراه حیاتی و مهم «هرمز»، خیلی زود با تفاهم دو طرف بر سر آن شکل گرفت و دو طرف ضمن تصمیمگیری در سطح کلان، خیلی زود امور کارشناسی سیاسی، حقوقی و عملیاتی را در دستور کار و اجرا قرار دادند، در عین حال این رویکرد عملاً چالشی جدی برای نفوذ سنتی واشنگتن و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس در منطقه به شمار میرود.
ترامپ در اولین واکنش رسمی به آنچه ایران و عمان پیش میبرند خطاب به مقامات عمانی اظهار کرد که «تنگه باید برای همه باز باشد». او حتی پا را فراتر گذاشت و در ادعایی عجیب گفت که آمریکا «بر آن (تنگه هرمز) نظارت خواهد کرد». این موضع نشان میدهد واشنگتن هرگونه ترتیبات منطقهای که نقش ایران را در مدیریت تنگه افزایش دهد، تهدیدی علیه منافع راهبردی خود تلقی میکند.
بعد از دونالد ترامپ وزیر خزانهداری آمریکا این کشور عربی را در رابطه با هرگونه اقدام جدید بر سر تنگه هرمز به تحریم تهدید کرد..
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا در توییتی بهطور مستقیم عمان را تهدید کرد و با اسم بردن از این کشور مدعی شد، واشنگتن هیچگونه تلاش برای اعمال عوارض یا نظام اخذ «حق عبور» در تنگه هرمز را تحمل نخواهد کرد.
خشم آمریکا از ابتکار حقوقی ایران و عمان
به نظر میرسد آنچه موجب حساسیت شدید واشنگتن شده، صرفاً همکاری سیاسی میان تهران و مسقط بر سر ایجاد ساز و کاری برای مدیریت تنگه هرمز نیست، بلکه تلاش دو کشور برای تبدیل این همکاری به یک چارچوب حقوقی و اجرایی پایدار است. برخی کارشناسان بر این نظرند که آمریکا در ابتدای امر تصور نمیکرد عمان نیز در این رابطه به اندازه ایران جدی و پای کار باشد و وقتی جدیت و لابیهای حقوقی عمان را دید متوجه همراهی این کشور با ایران شد. در واقع، ایران و عمان با اتکا به موقعیت جغرافیایی و حقوق حاکمیتی خود، در پی تثبیت این اصل هستند که امنیت و مدیریت تنگه هرمز باید توسط کشورهای ساحلی منطقه تعیین شود، نه قدرتهای خارجی.
از منظر آمریکا، چنین روندی میتواند به کاهش نفوذ نظامی و سیاسی واشنگتن در خلیج فارس منجر شود و معادلات سنتی امنیت منطقه را تغییر دهد. به همین دلیل، دولت آمریکا با استفاده از ادبیات تهدیدآمیز، تحریم و فشار سیاسی تلاش میکند از شکلگیری هرگونه ائتلاف منطقهای مستقل جلوگیری کند.
در همین چارچوب، وزارت خزانهداری آمریکا نیز به اعمال تحریم علیه نهاد مرتبط با مدیریت تنگه هرمز که از سوی ایران طی دو هفته گذشته رسما کار خود را آغاز کرده، دست زد و حتی هشدار داد که همکاری با این ساختار میتواند تبعات اقتصادی و حقوقی برای کشورها و شرکتها داشته باشد.
تلاش آمریکا برای محدودسازی عمان
تهدیدهای اخیر علیه عمان را باید بخشی از راهبرد گستردهتر آمریکا برای محدودسازی سیاست خارجی مستقل مسقط دانست. عمان طی دهههای گذشته تلاش کرده نقش «میانجی متوازن» را در منطقه ایفا کند و برخلاف برخی دولتهای عربی، وارد جبههبندیهای تند سیاسی و نظامی نشود.
مسقط همواره روابطی متوازن با ایران، آمریکا و سایر کشورهای منطقه را حفظ کرده و در بسیاری از بحرانها، نقش کانال ارتباطی میان تهران و واشنگتن را بر عهده داشته است. همین استقلال نسبی در سیاست خارجی، اکنون به یکی از عوامل نارضایتی آمریکا تبدیل شده است.
واشنگتن انتظار دارد متحدان عرب خود در چارچوب سیاستهای کلان آمریکا حرکت کنند؛ اما عمان بارها نشان داده است که حاضر نیست به ابزاری در پروژههای منطقهای آمریکا تبدیل شود و مخالفت با تشدید تنش علیه ایران، تأکید بر راهحلهای دیپلماتیک و حمایت از گفتوگوهای منطقهای، از جمله مواردی است که فاصله دیدگاه مسقط و واشنگتن را آشکار کرده است.
مداخله در حاکمیت کشورهای حاشیه خلیج فارس
یکی از ابعاد مهم بحران اخیر، تلاش آمریکا برای مداخله در مساله حاکمیت و مالکیت کشورهای حوزه خلیج فارس بر آبراههای منطقهای است.
ایران و عمان معتقدند، مدیریت تنگه هرمز باید بر اساس حقوق کشورهای ساحلی و توافقات منطقهای انجام شود؛ اما آمریکا با استناد به مفهوم «آبراه بینالمللی» و بدون توجه و اشاره به وضعیت نظامی و امنیتی که علیه ایران، یکی از دو کشور ساحلی که حق اعمال حاکمیت بر این تنگه حیاتی را دارد، درصدد تثبیت نقش خود بهعنوان بازیگر اصلی امنیت این منطقه است!
این رویکرد از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نوعی نادیده گرفتن حاکمیت کشورهای منطقه و استمرار سیاست مداخلهجویانه آمریکا در خلیج فارس محسوب میشود. در واقع، واشنگتن تلاش دارد ساختار امنیتی منطقه را همچنان وابسته به حضور نظامی خود نگه دارد و اجازه ندهد کشورهای منطقه به سمت سازوکارهای مستقل امنیتی حرکت کنند. در چنین شرایطی، هرگونه همکاری میان ایران و عمان برای مدیریت بومی تنگه هرمز، بهعنوان تهدیدی علیه نظم مطلوب آمریکا تلقی میشود و با واکنش تند واشنگتن مواجه خواهد شد. البته فشار برخی کشورهای حوزه خلیج فارس بر آمریکا برای مقابله با آنچه ایران و عمان برای اعمال حق حاکمیتی خود بر تنگه هرمز در نظر دارند را نباید از نظر دور داشت. به علاوه اینکه از نگاه این کشورها به ویژه امارات متحده عربی که دهه ها با پشتوانه آمریکا و کشورهای اروپایی بر جزایر سه گانه ایرانی ادعاهای واهی مطرح میکرد، اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز به عنوان یک امر حقوقی و بینالمللی، پایان فصل طرح ادعاهای جعلی علیه جزایر ایرانی است.
عمان؛ قربانی سیاست فشار و ارعاب
بعد از طرح مواضع تند ترامپ علیه عمان، این مساله حتی در میان نخبگان آمریکایی و عمانی با تعجب و انتقاد روبهرو شد. عمان یکی از قدیمیترین شرکای آمریکا در منطقه به شمار میرود با این حال، به نظر میرسد دولت آمریکا در شرایط کنونی تلاش دارد از ابزار تهدید و ارعاب برای وادار کردن مسقط به عقبنشینی در رابطه با تنگه هرمز استفاده کند.
بسیاری از تحلیلگران عمانی این اظهارات را نشانه رویکرد سلطهجویانه آمریکا و تلاش واشنگتن برای فشار بر سیاست خارجی مستقل مسقط دانستند.
در همین راستا، حاتم الطائی، رئیس تحریریه روزنامه «الرؤیه» عمان، اظهارات ترامپ را ناشی از شکست سیاستهای آمریکا در منطقه توصیف کرده و گفته است که خشم واشنگتن از آنجا ناشی میشود که عمان حاضر نشده در مسیر عادیسازی اجباری روابط با رژیم صهیونیستی و سیاستهای تقابلی آمریکا حرکت کند.
علی بن مسعود المعشنی، استاد دانشگاه و تحلیلگر سیاسی عمانی نیز تأکید کرده است که سیاستهای مداخلهجویانه آمریکا خود عامل اصلی افزایش تنش در منطقه بوده و اکنون واشنگتن تلاش میکند با تهدید عمان، مسیرهای دیپلماتیک مستقل را محدود کند.
سیف المعمری، پژوهشگر عمانی نیز تهدیدهای ترامپ را بخشی از پروژه تضعیف نقش دیپلماتیک عمان دانسته و گفته است که برخی جریانهای رسانهای وابسته به محور غربی تلاش دارند سیاست متوازن مسقط را زیر سؤال ببرند.
محمد سعید الفطیسی، تحلیلگر سیاسی عمان نیز تأکید کرده است که عمان کشوری وابسته نیست که با زبان تهدید اداره شود و سیاست خارجی این کشور بر پایه استقلال، گفتوگو و دفاع از حاکمیت ملی شکل گرفته است.
عبدالله باعبود، استاد روابط بینالملل نیز مواضع ترامپ را «خطرناک و خارج از عرف دیپلماتیک» توصیف کرد و گفت که عمان همچنان به سیاست بیطرفی فعال، میانجیگری و مخالفت با جنگ پایبند خواهد ماند.
بنا بر این گزارش، واکنش گسترده نخبگان و رسانههای عمانی به این تهدیدها نشان میدهد که جامعه سیاسی عمان با وجود در نظر داشتن تعاملات عمیق و گسترده مسقط ـ واشنگتن، اما این مواضع را دخالت آشکار در حاکمیت ملی کشورشان میداند. بسیاری از تحلیلگران عمانی تأکید کردهاند که مسقط سیاست خارجی مستقل خود را حفظ خواهد کرد و تحت فشارهای آمریکا از نقش میانجیگرانه و دیپلماتیک خود عقبنشینی نخواهد کرد.
در عین حال، تهدیدهای آمریکا علیه عمان را باید در چارچوب عدم پذیرش کنترل ژئوپلیتیکی تنگه هرمز و تلاش واشنگتن به نمایندگی از منافع خود و برخی کشورهای منطقه برای جلوگیری از شکلگیری سازوکارهای مستقل منطقهای جدید تحلیل کرد. همکاری ایران و عمان برای پیشبرد ابتکار عمل حقوقی و قانونی در مدیریت تنگه هرمز، مستقیماً منافع راهبردی آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس را به چالش کشیده و موجب واکنش تند کاخ سفید به طور علنی و منافع پنهان برخی شیخنشینها شده است. در عین حال، این بحران نشان میدهد آمریکا همچنان در پی مداخله در مسائل حاکمیتی کشورهای حوزه خلیج فارس و حفظ برتری امنیتی خود در منطقه است؛ رویکردی که با مقاومت فزاینده بازیگران منطقهای، بهویژه ایران و عمان، روبهرو شده است.
دعوت پادشاهی عمان از سیدعباس عراقچی در بحبوحه جنگ در منطقه و استقبال ضمنی و غیرمستقیم این پادشاهی از موضوع مدیریت و کنترل تنگه هرمز یک بار دیگر تاکید بر موضع مستقل و قاطع این کشور در برابر زورگوییهای رقیبان منطقهای و بازیگران فرامنطقهای است.
انتهای پیام
