نوجوانی فصل رؤیاهای بزرگ، کشف استعدادها و ساختن آینده است، دورهای که هر تصمیم و هر انتخاب میتواند مسیر زندگی یک انسان را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد، با این حال، در سالهای اخیر سایه نگرانکننده مصرف دخانیات بیش از گذشته بر سر این نسل گسترده شده و زنگ خطر را برای خانوادهها، نظام آموزشی و متولیان سلامت به صدا درآورده است، پدیدهای که زمانی بیشتر در میان بزرگسالان مشاهده میشد، امروز به شکلی نگرانکننده در میان دختران و پسران نوجوان در حال گسترش است و سن گرایش به مصرف دخانیات نیز روندی کاهشی پیدا کرده است.
آنچه این مسئله را به یک دغدغه جدی اجتماعی تبدیل میکند، تنها افزایش تعداد مصرفکنندگان نیست، بلکه تغییر الگوی مصرف و عادیسازی آن در بخشی از جامعه است، امروزه بسیاری از نوجوانان در معرض تبلیغات غیرمستقیم، تأثیرپذیری از فضای مجازی، فشار گروه همسالان و دسترسی نسبتاً آسان به محصولات دخانی قرار دارند، عواملی که سبب شدهاند برخی از آنان بدون آگاهی کامل از عوارض جسمی، روانی و اجتماعی این مواد، به سمت مصرف آن کشیده شوند.
در این میان، افزایش آمار مصرف در میان دختران نوجوان، موضوعی است که نگرانی کارشناسان حوزه سلامت را بیش از پیش برانگیخته است، زیرا آثار و پیامدهای این پدیده تنها به سلامت فردی محدود نمیشود و میتواند سلامت نسلهای آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، این پرسش مطرح است که چرا باوجود هشدارهای مکرر متخصصان و اجرای برنامههای مختلف آموزشی و فرهنگی، همچنان شاهد افزایش گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات هستیم؟ آیا اقدامات پیشگیرانه با سرعت و گستردگی لازم اجرا شدهاند؟ نقش خانوادهها، مدارس، رسانهها و دستگاههای متولی در این میان چیست و آیا نظارتها بر عرضه و دسترسی نوجوانان به محصولات دخانی به اندازه کافی بازدارنده بوده است؟
بیتردید مصرف دخانیات در سنین پایین تنها یک رفتار پرخطر فردی نیست، بلکه نشانهای از یک چالش اجتماعی است که نیازمند برنامهریزی دقیق، آموزش مستمر، فرهنگسازی هدفمند و همکاری همه نهادهای مسئول است، امروز اگر نسبت به این روند هشدار داده میشود، به این دلیل است که دود دخانیات تنها سلامت نوجوانان را تهدید نمیکند، بلکه میتواند آینده جامعه را نیز تحت تأثیر قرار دهد، به همین مناسبت و همزمان با هفته ملی بدون دخانیات، در گفتوگو با کارشناسان و مسئولان حوزه سلامت، به بررسی ابعاد مختلف این موضوع، عوامل مؤثر بر افزایش مصرف دخانیات در میان نوجوانان و راهکارهای مقابله با این روند نگرانکننده میپردازیم.
هیجانطلبی در جمع دوستان و هویتجویی را از عوامل تمایل به مصرف به دخانیات توسط نوجوانان
شهرام مقدس، جامعهشناس در گفتوگو با ایسنا در خصوص دلایل روی آوردن نوجوانان به مصرف دخانیات، اظهار کرد: در حال حاضر در هفته ملی" نه به دخانیات" قرار داریم، باید از این مناسبتها نهایت بهره را ببریم تا اولویتها در جامعه تا حدودی مورد توجه قرار بگیرد.
وی با اشاره به اینکه مصرف دخانیات همچنان یکی از عوامل مرگهای قابل پیشگیری در جهان محسوب میشود، گفت: گسترش بیرویه مصرف دخانیات، موجب افزایش بیماریها و مرگهای قابل پیشگیری است، همچنین سالانه میلیونها نفر جان خود را بر اثر مصرف مستقیم و غیرمستقیم مواد دخانی از دست میدهند.
مقدس افزود: سن آغاز مصرف دخانیات در بسیاری از کشورها و کشور ایران کاهش پیدا کرده و این مسئله به یک نگرانی جدی تبدیل شده است، امروز مصرف دخانیات تنها به مصرف سیگار خلاصه نمیشود، سیگارهای الکترونیکی و قلیان نیز باید در کنار سیگار مورد توجه قرار بگیرد، متاسفانه کاهش آمار مصرف بین دختران و پسران در حوزه دخانیات هستیم.
این جامعهشناس با اشاره به رشد آمار مصرف دخانیات توسط دختران، خاطرنشان کرد: بخش عمدهای از مصرفکنندگان بزرگسال دخانیات، مصرف خود را از سن زیر ۱۸ سال آغاز کردهاند که این مسئله نیازمند توجه همهجانبه است، باید به عوامل مختلف در تمایل به مصرف دخانیات توسط نوجوانان توجه کرد.
وی هیجانطلبی در جمع دوستان و هویتجویی را از عوامل تمایل به مصرف به دخانیات توسط نوجوانان عنوان کرد و توضیح داد: برخی نوجوانان فکر میکنند با مصرف دخانیات پا به دنیای بزرگسالی میگذارند و میتوانند مستقل عمل کنند، اشکال اصلی این تفکر، اشتباه در ارزشگذاری و هنجارها در این سنین است، هدفگذاری برای نوجوان باید در سیستم آموزشی و خانواده به درستی انجام شود تا مواجه درستی با آسیبها و تهدیدها در جامعه داشته باشد.
مقدس با اشاره به اینکه مصرف دخانیات توسط والدین، فضا را برای تسهیل دسترسی نوجوان به مصرف مواد دخانی فراهم میکند، ادامه داد: زمانیکه والدین به ویژه پدر در خانه سیگار و قلیان مصرف مصرف میکنند، نمیتوانند با قاطعیت به نوجوان خود بگوید مصرف سیگار خطرآفرین است.
این جامعهشناس بیان کرد: گاهی نوجوان در گروههای دوستانه برای همنوایی با دوستان، معمولا از رفتارهای گروه تبعیت میکند و این همراهی را نوعی عضویت تلقی میکند، اگر این همراهی توسط نوجوان صورت نگیرد، طرد میشود، بنابراین در حوزه مصرف دخانیات این مسئله خیلی تاثیرگذار است.
وی با تاکید بر اینکه اقتصاد دخانیات بسیار قوی است، گفت: همچنین دسترسی به دخانیات در کشور بسیار آسان است و این مسئله موجب میشود، مصرف جنبه قانونی به خود بگیرد، اگر گروههای هنری، ورزشی، تشکلها و ... در کشور هنجارها و مخالفت خود را با مصرف دخانیات به صورت واضح و شفاف بیان کرده باشند، میتواند مکانی را برای نوجوان فراهم کند که بتواند در گروههای مختلف عضو شود و نگرانی بابت این خلاء و طر شدن نداشته باشند، همچنین اگر جامعه اهداف کلان خود را به درستی تعریف کرده باشد، همه به آن سمت میروند.
مقدس بیان کرد: در دوران گذشته، قبولی در کنکور و راه یافتن به دانشگاه یک ارزش در جامعه محسوب میشد، بنابراین سمت و سوی فعالیتهای نوجوانان به آن سمت میرفت، اگر ارزش تحصیلات در جامعه کمرنگ شود و شغل مناسبی نیز وجود نداشته باشد، قطعا دانشآموزان دچار ناامیدی میشوند و به سمت برنامههای مهم و آیندهساز نروند و این نوجوان را دچار ابهام به آینده و سردرگمی میکند و در نهایت نوجوان و جوان را به سمت رفتارهای پرخطر سوق میدهد.
این جامعهشناس در خصوص علل تابوشکنی دختران در جامعه با مصرف دخانیات، یادآور شد: در فضای فرهنگی جامعه برابری طلبی بین دختران و پسران کمتر مورد توجه قرار گرفته است، در نگاه سنتی جایگاهی برای دختران در جامعه تعریف میشد که انجام برخی رفتارها برای دختران مورد نکوهش قرار میگرفت، این الگوهای فرهنگی تائیدکننده مصرف سیگار توسط دختران نبودند، اما عدول از این فرهنگها، عدول از نظام ارزشگذاری جنسیتی است و یک مقاومت ناخواسته را در برابر این نظام ایجاد کرده و دختران در نهایت گامهای افراطی در این حوزه بر میدارند تا از طریق نادرست به سمت برابری جنسیتی حرکت کنند، امروزه مصرف دخانیات توسط دختران، نوعی ابراز وجود در جامعه محسوب میشود.
وی خاطرنشان کرد: ایجاد هراس برای نوجوان برای بیان خطرات مصرف دخانیات کارساز نیست، باید آگاهیسازی از روشهای درست انجام شود، باید مهارتهای مراقبت از خود به درستی آموزش بدهیم و مهارت "نه گفتن" به صورت تکنیکهای رفتاری در موقعیتهای مختلف آموزش داده شود.
انتهای پیام
