نازلی سلطانی، کارشناس پیشگیری و مراقبت بیماریهای غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز، با اشاره به آخرین نتایج بررسی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر در سال ۱۴۰۰، از شیوع قابل توجه دیابت و فشار خون بالا در کشور و استان آذربایجان شرقی خبر داد.
شیوع ۹.۵ درصدی دیابت و ۳۸ درصدی فشار خون بالا در آذربایجان شرقی
وی اظهار کرد: بررسی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر که هر پنج سال یکبار در کشور انجام میشود، در آخرین دوره خود در سال ۱۴۰۰ نشان داد که شیوع دیابت در سطح کشور حدود ۱۴.۵ درصد و در استان آذربایجان شرقی ۹.۵ درصد است.
سلطانی با اشاره به وضعیت فشار خون بالا افزود: بر اساس نتایج این بررسی، شیوع فشار خون بالا در افراد بالای ۲۵ سال در کشور حدود ۳۲ درصد و در استان آذربایجان شرقی حدود ۳۸ درصد برآورد شده است که ضرورت توجه جدی به برنامههای پیشگیری، تشخیص زودهنگام و کنترل عوامل خطر مرتبط با بیماریهای غیرواگیر را نشان میدهد.
کارشناس پیشگیری و مراقبت بیماریهای غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز ادامه داد: در حال حاضر، درصد بیماران شناساییشده در جمعیت بالای ۳۰ سال تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی تبریز حدود ۸ درصد است.
وی با تأکید بر اهمیت ارتقای سواد سلامت در جامعه، بر لزوم انجام غربالگریهای دورهای، اصلاح سبک زندگی، افزایش فعالیت بدنی و رعایت الگوی تغذیه سالم برای پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر تأکید کرد.
یک فوق تخصص غدد، رشد و متابولیسم نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به شیوع گسترده دیابت در جامعه اظهار کرد: حدود ۵۰ درصد افراد مبتلا به دیابت از بیماری خود آگاهی ندارند و به همین دلیل، غربالگری و اطلاعرسانی نقش بسیار مهمی در تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض این بیماری ایفا میکند.
سویل غفارزاده با اشاره به عوامل خطر ابتلا به دیابت گفت: افزایش سن، سابقه خانوادگی در بستگان درجه اول، فشار خون بالا، بیماریهای قلبی ـ عروقی و چربی خون بالا از مهمترین عوامل خطر شناختهشده برای ابتلا به این بیماری هستند.
وی به دو عامل خطر بسیار مهم که امروزه تقریباً تمامی جوامع با آن مواجه هستند اشاره کرد و افزود: سبک زندگی ناسالم و کمتحرکی از اصلیترین عوامل زمینهساز دیابت به شمار میروند. مصرف غذاهای فرآوریشده، آماده و پرکالری موجب افزایش دریافت انرژی اضافی میشود، در حالی که با اصلاح شیوه زندگی میتوان این عوامل خطر را کاهش داد و از پیشرفت به سمت دیابت جلوگیری کرد.
وی خاطرنشان کرد: در افرادی که قند خون آنها به بیش از ۲۵۰ میلیگرم در دسیلیتر میرسد، علائمی مانند پرنوشی، پرادراری، کاهش وزن، تکرر ادرار، تاری دید، افزایش اشتها و بیحالی ظاهر میشود.
چه افرادی باید غربالگری دیابت انجام دهند؟
غفارزاده در پاسخ به این پرسش گفت: افراد بالای ۴۵ سال که سبک زندگی سالمی دارند و فاقد عوامل خطر هستند، باید هر سه سال یکبار آزمایش قند خون انجام دهند.
وی ادامه داد: افرادی که اضافه وزن دارند و شاخص توده بدنی (BMI) آنها بالاتر از ۲۵ است، در صورت داشتن حداقل یکی از عوامل خطر، در هر سنی باید نسبت به انجام غربالگری اقدام کنند.
غفارزاده تأکید کرد: زنانی که در دوران بارداری به دیابت بارداری مبتلا شدهاند، باید از سنین پایینتر غربالگری را جدی بگیرند. در صورتی که در نتایج غربالگری اختلالی مشاهده شود، لازم است به صورت سالانه از نظر قند خون مورد ارزیابی قرار گیرند.
این فوق تخصص غدد با اشاره به وضعیت پیشدیابت تصریح کرد: برخی افراد در غربالگریها در گروه پیشدیابت قرار میگیرند، به این معنا که نه در دسته افراد سالم هستند و نه مبتلا به دیابت. خوشبختانه این وضعیت با اصلاح عوامل خطر و تغییر سبک زندگی قابل کنترل و حتی قابل بازگشت است.
وی افزود: رعایت رژیم غذایی مناسب، انجام فعالیت بدنی منظم و مراجعه هر شش ماه یکبار به پزشک از جمله توصیههای ضروری برای پیشگیری از پیشرفت به سمت دیابت است.
وی گفت: فرد باید از تحرک و فعالیت بدنی کافی برخوردار باشد. بر اساس تعاریف علمی، برای افراد مبتلا به دیابت یا پیشدیابت، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت ورزشی در هفته توصیه میشود. این فعالیت میتواند شامل پیادهروی تند، دویدن آرام، دوچرخهسواری یا هر نوع ورزشی باشد که موجب افزایش ضربان قلب و درگیر شدن متابولیسم بدن شود.
وی درباره محدودیتهای تغذیهای افراد پیشدیابتی نیز اظهار کرد: مصرف قندهای ساده که به صورت کالری وارد بدن میشوند، از جمله نوشابهها، نوشیدنیهای شیرین، شیرینیجات و مواد مشابه باید حذف شود و به جای آن از سبزیجات، میوهها و غلات کامل در رژیم غذایی استفاده شود.
غفارزاده ادامه داد: افراد مبتلا به دیابت باید اصول خودمراقبتی را از طریق پزشک معالج و منابع آموزشی معتبر فرا بگیرند و در رژیم غذایی خود از میوهها، سبزیجات، غلات سبوسدار، چربیهای غیراشباع و ماهی استفاده کنند؛ زیرا مکمل خاصی برای درمان دیابت وجود ندارد.
وی با تأکید بر اینکه مواد غذایی مانند نان و برنج جزء ارکان اصلی هرم غذایی هستند و حذف نمیشوند، گفت: هر بیمار دیابتی باید هر سه تا شش ماه یکبار به پزشک مراجعه کند، زیرا عوارض دیابت نیز همانند خود بیماری، اغلب بدون علامت و خاموش هستند. در سطح جهان نیز هر پنج ثانیه یک نفر بر اثر عوارض این بیماری جان خود را از دست میدهد.
وی با بیان اینکه مراقبت از پا یکی از مهمترین اقدامات در بیماران دیابتی است، اظهار کرد: هرگونه تغییر در ناخنها، فضای بین انگشتان، ایجاد تاول یا ضخیم شدن پوست میتواند نشانهای از پیشزخم باشد و فرد باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کند.
وی افزود: استفاده از کفش مناسب و رعایت بهداشت پا میتواند تا ۸۰ درصد از بروز زخم پای دیابتی پیشگیری کند.
آیا پس از ایجاد زخم پا درمان مؤثری وجود دارد؟
وی در پاسخ به این پرسش گفت: برای پایی که به مرحله قطعی و پیشرفته آسیب رسیده باشد، هیچ درمان معجزهآسایی وجود ندارد. در حال حاضر، شایعترین علل قطع عضو در جهان، تروما و دیابت هستند.
این فوق تخصص غدد یادآور شد: حتی در صورت نداشتن علائم، معاینه سالانه چشم ضروری است، زیرا دیابت شایعترین علت نابینایی و نیاز به دیالیز در بسیاری از کشورها محسوب میشود.
وی با اشاره به تفاوت دیابت نوع یک و نوع دو گفت: بیماران مبتلا به دیابت نوع یک به دلیل از دست رفتن سلولهای بتا وابسته به انسولین هستند. در مقابل، دیابت نوع دو معمولاً با دارودرمانی و اصلاح سبک زندگی کنترل میشود، هرچند ممکن است با گذشت زمان برخی بیماران به انسولین نیاز پیدا کنند.
وی تأکید کرد: بیماران دیابتی نباید به اخبار و اطلاعات فاقد پشتوانه علمی که توسط افراد غیرمتخصص در فضای مجازی منتشر میشود توجه کنند. در حال حاضر هیچ روش معجزهآسایی برای درمان دیابت وجود ندارد و بهترین راهکار، پیشگیری و کنترل صحیح بیماری است.
وی افزود: بیماران مبتلا به دیابت نوع یک معمولاً روزانه حداقل به چهار نوبت تزریق انسولین نیاز دارند و در بیماران نوع دو نیز نوع درمان بر اساس شرایط بالینی و میزان قند خون توسط پزشک تعیین میشود.
وی ادامه داد: انسولینهای قدیمی به صورت ویال و تزریق با سرنگ استفاده میشدند، اما امروزه انسولینهای قلمی به دلیل برخورداری از سوزنهای ظریفتر، استفاده آسانتری دارند. همچنین انواع کوتاهاثر و طولانیاثر انسولین نیز در بازار موجود است.
آیا پس از تزریق انسولین دیگر نیازی به رژیم غذایی نیست؟
وی در پاسخ گفت: خیر. رعایت رژیم غذایی مناسب و انجام فعالیت بدنی از ارکان اصلی درمان دیابت هستند. چه بیمار تحت درمان با انسولین باشد و چه از داروهای خوراکی استفاده کند، رعایت رژیم غذایی میتواند میزان نیاز به انسولین و دارو را کاهش دهد.
آیا افراد دیابتی بهطور کامل باید مصرف قند را کنار بگذارند؟
وی اظهار کرد: بهتر است چای با توت خشک یا مقدار کمی کشمش مصرف شود و به جای شیرینیجات از قند طبیعی موجود در میوهها استفاده شود. همچنین حذف شکر و قند ساده از برنامه غذایی روزانه توصیه میشود.
دیابت بارداری و اهمیت کنترل آن
وی با اشاره به دیابت بارداری گفت: زنانی که پیش از بارداری سالم بودهاند اما در سهماهه دوم یا سوم بارداری دچار افزایش قند خون میشوند، به دیابت بارداری مبتلا شدهاند. خوشبختانه در حدود ۸۰ درصد موارد، این وضعیت با رعایت رژیم غذایی قابل کنترل است.
وی افزود: زنانی که پیش از بارداری مبتلا به دیابت هستند، تا زمانی که قند خون آنها طبق نظر متخصص به سطح مطلوب نرسد، بارداری پرخطری خواهند داشت و احتمال بروز ناهنجاریهای مادرزادی و مشکلات سیستمهای مختلف در جنین افزایش مییابد.
وی توصیه کرد: زنان مبتلا به دیابت نوع یک یا نوع دو که قصد بارداری دارند، بهتر است چند ماه پیش از اقدام به بارداری تحت نظر پزشک قرار گیرند تا قند خون آنها به سطح مناسب برسد و شرایط برای یک بارداری ایمن فراهم شود.
وی خاطرنشان کرد: زنانی که در دوران بارداری به دیابت مبتلا میشوند، در معرض خطر زایمان نوزاد درشتجثه و عوارضی مانند دررفتگی شانه نوزاد قرار دارند. در صورتی که رژیم غذایی و فعالیت بدنی برای کنترل قند خون کافی نباشد، استفاده از انسولین یا سایر روشهای درمانی ضرورت پیدا خواهد کرد.
۱۱ درصد شهروندان تبریزی به دیابت مبتلا هستند
مدیرعامل انجمن دیابت آذربایجان شرقی در گفتوگو با ایسنا ضمن انتقاد از ضعف در اطلاعرسانی سراسری گفت: آموزش زمانی اثربخش خواهد بود که پیشزمینه اطلاعرسانی دقیق وجود داشته باشد، اما متأسفانه سیاستهای کشور در حوزه اطلاعرسانی ضعیف است. این خلل باعث شده آمارها رو به صعود باشد، به طوری که ابتلای بالای ۱۱ درصدی مردم تبریز به دیابت یک فاجعه محسوب میشود. قطعاً اگر اطلاعرسانی و آموزش همسو شوند، این روند افزایشی متوقف خواهد شد.
هاشم هاشمی اظهار کرد: این انجمن از سال ۱۳۸۲ فعالیت خود را آغاز کرده و از سال ۱۳۸۶ موفق به دریافت مجوز فعالیت استانی شده است. ارکان این انجمن به صورت هیئتامنایی اداره میشود که بخش عمده اعضای آن را اساتید برجسته دانشگاه تشکیل میدهند، در حال حاضر بیش از ۳۰ هزار نفر عضو این انجمن در سطح استان هستند.
وی افزود: هدف اصلی ما اطلاعرسانی و آموزش است، چرا که معتقدیم آموزش ۸۰ درصد روند درمان را تشکیل میدهد و خوشبختانه پزشکان همکار با انجمن نیز به این ضرورت واقف هستند.
مدیرعامل انجمن دیابت استان در خصوص تأمین منابع مالی خاطرنشان کرد: ما در حوزه آموزش مشکلی نداریم، اعتبارات هم به حد کافی وجود دارد. این انجمن هیچگونه بودجه دولتی دریافت نمیکند و تمام هزینهها توسط هیئتامنا تأمین میشود. ما حتی از بیماران نیز هزینهای دریافت نمیکنیم، لذا ضروری است کارخانجات و آموزش و پرورش برای غربالگری رایگان کارکنان و دانشآموزان پیشقدم شوند تا آمار دقیق مبتلایان مشخص شود.
هاشمی با تأکید بر اینکه اطلاعرسانی میتواند هزینههای درمان را تا ۸۰ درصد کاهش دهد، یادآور شد: انجمن دیابت استان تا حد توان به حمایت از بیماران نیازمند ادامه میدهد، اما کنترل این بحران نیازمند عزم جدی در حوزه آگاهیبخشی عمومی است.
انتهای پیام
