محسن جاوری در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: محوطه تاریخی فرسکان یا ویگل یکی از شاخصترین محوطههای باستانی شمال استان اصفهان است که شواهد موجود، شکلگیری آن را در دوره ساسانی نشان میدهد. این مجموعه در طول چند قرن حیات خود، فراز و فرودهای مختلفی را پشت سر گذاشته و آثار بهدستآمده از آن حاکی از تداوم استقرار تا پایان قرن ششم هجری است.
وی با بیان اینکه مطالعات باستانشناسی ویگل نزدیک به دو دهه سابقه دارد، افزود: از ۱۳۸۶ تاکنون برنامههای مختلفی برای شناخت این محوطه اجرا شده که شامل بررسیهای میدانی، مطالعات سیستماتیک، گمانهزنیهای لایهنگاری، مستندسازی و نقشهبرداری کامل اثر و همچنین سه فصل کاوش باستانشناسی بوده است. هر یک از این مراحل اطلاعات جدیدی درباره ساختار، کارکرد و اهمیت این مجموعه در اختیار پژوهشگران قرار داده است.
سرپرست هیئت باستانشناسی محوطه تاریخی ویگل بیان کرد: در نخستین فصل کاوش که سال ۸۹ انجام شد، بخشهایی از هسته اصلی آتشکده شناسایی شد. این کشف نقطه عطفی در مطالعات ویگل بود، زیرا برای نخستینبار ابعاد واقعی یک بنای مذهبی مهم در این محوطه روشن شد. در فصل دوم نیز که در ۱۴۰۰ انجام گرفت، دالانهای پیرامونی و مسیرهای طواف بنا آشکار شد و اطلاعات ارزشمندی درباره سازمان فضایی آتشکده به دست آمد.
جاوری درباره دستاوردهای فصل سوم کاوش ادامه داد: در این مرحله تلاش شد بخشهای ناشناخته بنا موردبررسی قرار گیرد. در جریان این مطالعات، حد نهایی بدنه بیرونی آتشکده در بخش شمالی مشخص شد و در جبهه جنوبی نیز چند فضای جدید شناسایی شد که یکی از آنها به لحاظ معماری و دادههای فرهنگی کشف شده، اهمیت فوقالعادهای دارد.
وی توضیح داد: در این فضای جدید که بهاحتمال زیاد بخشی از مجموعه آیینی آتشکده بوده، ۱۰ جفتپایه گچی بر روی سکویی ممتد کشف شد. این فضا سالنی کشیده با ابعادی در حدود ۱۴ متر طول و نزدیک به سه متر عرض است و نحوه استقرار عناصر معماری در آن نشان میدهد با فضایی کاملاً هدفمند و دارای کارکرد مشخص مواجه هستیم.
سرپرست هیئت باستانشناسی محوطه تاریخی ویگل با اشاره به ویژگی منحصربفرد این کشف تصریح کرد: تاکنون در هیچیک از آتشکدههای شناختهشده دوره ساسانی، نمونهای با این تعداد پایه و چنین نظم و آرایشی گزارش نشده است. به همین دلیل این کشف صرفاً یک یافته معماری نیست، بلکه میتواند دریچهای تازه برای شناخت شیوههای برگزاری آیینهای مذهبی در این دوره تاریخی باشد.
جاوری درباره فرضیههای موجود پیرامون کارکرد این فضا خاطرنشان کرد: هنوز برای نتیجهگیری قطعی زود است، اما شواهد معماری و موقعیت قرارگیری اتاق نشان میدهد این بخش احتمالاً در اختیار موبدان یا مسئولان مذهبی مجموعه بوده است. از سوی دیگر، آرایش منظم پایهها این احتمال را تقویت میکند که از آنها برای قراردادن نذورات، هدایا یا اشیای مورداستفاده در آیینهای مذهبی بهره گرفته میشده است.
وی تأکید کرد: یکی از موضوعات مهمی که اکنون در حال بررسی آن هستیم، ارتباط این فضا با دیگر بخشهای آتشکده است. هرچه دادههای بیشتری از کاوشها به دست میآید، تصویر دقیقتری از نحوه عملکرد مجموعه و ارتباط میان فضاهای مختلف آن شکل میگیرد.
این باستانشناس در ادامه به شواهد مربوط به واپسین سالهای استفاده از آتشکده اشاره کرد و گفت: بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد بنا در مرحله پایانی فعالیت خود دچار تغییراتی اساسی شده است. بخشی از ورودیها و مسیرهای ارتباطی مسدود شده و برای این کار از عناصر مختلف معماری استفاده شده است. نکته جالبتوجه آن است که بخشی از پایههای کشف شده نیز ظاهراً در همین فرایند تخریب و تغییر کاربری مورداستفاده قرار گرفتهاند.
جاوری توضیح داد: آثار به دست آمده نشان میدهد قسمت فوقانی تعدادی از این پایهها شکسته شده و قطعات حاصل از آنها برای بستن دهانههای ورودی بهکاررفته است. این موضوع میتواند اطلاعات مهمی درباره نحوه متروک شدن بنا یا حتی آیینهای مرتبط با پایان فعالیت آن در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
وی با تأکید بر جایگاه ویژه این مجموعه در میان آثار ساسانی کشور ادامه داد: آنچه ویگل را از بسیاری از آتشکدههای شناختهشده ایران متمایز میکند، صرفاً ابعاد بنا یا کیفیت معماری آن نیست، بلکه حجم گسترده اطلاعاتی است که از دل کاوشها به دست میآید. در بسیاری از موارد، دادههایی که در این محوطه کشف شده یا در دیگر نمونهها وجود نداشته یا به دلیل شرایط حفاظتی مناسب باقی نمانده است.
سرپرست هیئت باستانشناسی محوطه تاریخی ویگل افزود: هر فصل کاوش در این محوطه با یافتههای جدیدی همراه بوده و همین موضوع نشان میدهد هنوز ظرفیت علمی بسیار بالایی در زیر لایههای خاک نهفته است. برآوردهای فعلی حاکی از آن است که تنها حدود یکسوم از مجموعه آتشکده کاوش شده و بخش عمده ساختار معماری آن همچنان مدفون باقیمانده است.
جاوری با اشاره بهضرورت حفاظت از محوطه تأکید کرد: همزمان با پیشرفت کاوشها، مسئولیت حفاظت از آثار نیز سنگینتر میشود. بقایای معماری کشفشده در برابر عوامل طبیعی آسیبپذیر هستند و توسعه پوششهای حفاظتی و تأمین اعتبارات لازم برای نگهداری از این مجموعه ضرورتی اجتنابناپذیر است.
وی از پایان مطالعات تعیین عرصه و حریم محوطه خبر داد و گفت: در ماههای اخیر عملیات گستردهای برای بازنگری عرصه و حریم این اثر انجام شده است. در محدودهای نزدیک به ۱۲۰ هکتار گمانههای متعددی حفر شده تا حدود واقعی محوطه و مناطق دارای آثار فرهنگی مشخص شود.
سرپرست هیئت باستانشناسی ویگل خاطرنشان کرد: نتایج این مطالعات بهزودی در نقشههای تخصصی ثبت خواهد شد و بدون تردید ادامه کاوشها در ویگل میتواند اطلاعات ارزشمندتری از یکی از مهمترین مراکز مذهبی دوره ساسانی در مرکز ایران در اختیار جامعه علمی کشور قرار دهد.
به گزارش ایسنا محوطه تاریخی ویگل که در شمال شهرستان آران و بیدگل و در حاشیه دشتهای کویری منطقه قرار دارد، یکی از مهمترین محوطههای باستانی مرکز ایران به شمار میرود. این محوطه که با نام «فرسکان» نیز شناخته میشود، طی دو دهه گذشته به دلیل کشف بقایای معماری مذهبی، فضاهای استقراری و آثار متعدد فرهنگی، موردتوجه باستانشناسان قرار گرفته است. مطالعات انجامشده نشان میدهد ویگل از دوره ساسانی شکلگرفته و تا سدههای آخر اسلامی همچنان محل سکونت و فعالیت بوده است. وجود یکی از شاخصترین آتشکدههای شناختهشده فلات مرکزی ایران در این محوطه، جایگاه ویگل را در مطالعات مربوط به تاریخ، دین و معماری دوره ساسانی برجسته کرده است.
انتهای پیام
