احد فرامرز قراملکی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه هدف اولیه بنیاد، انجام پژوهشهای بنیادین و تولید آثار مرجع در حوزه علوم اسلامی بوده است، اظهار کرد: آثاری که پیشتر در کشور مغفول مانده بودند و یا ظرفیتهای لازم برای انجام آنها وجود نداشته است. در این مسیر، نسلهای مختلف پژوهشگران بنیاد، طی ۴۲ سال گذشته آثار مهم و ماندگاری تولید کردهاند. یکی از مهمترین این آثار، تدوین کتاب «المعجم»، بزرگترین دائرةالمعارف واژگان قرآنی در تاریخ اسلام است که تاکنون ۵۷ جلد آن منتشر شده، جلد ۵۸ زیر چاپ قرار دارد و انتشار این مجموعه تا حدود ۸۰ جلد نیز ادامه پیدا خواهد کرد.
مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی افزود: فعالیتهای بنیاد را میتوان در چند محور اصلی دستهبندی کرد؛ پژوهشهای بنیادی، احیای میراث مکتوب همچنین ترجمه و دانشنامهنویسی. در حوزه احیای میراث مکتوب، نسخههای خطی با حفظ امانت علمی، تصحیح و منتشر میشوند و در حوزه ترجمه نیز آثار متعددی از زبانهای عربی، انگلیسی و دیگر زبانها به فارسی ترجمه شده است.
وی درباره ساختار نیروی انسانی بنیاد پژوهشهای اسلامی، توضیح داد: در سالهای گذشته، بدنه بنیاد بیشتر متشکل از پژوهشگران کارمند بود اما اکنون بهتدریج ساختار مجموعه به سمت هیئت علمی شدن حرکت کرده است. بخشی از اعضا از طریق فراخوانهای رسمی وزارت علوم جذب میشوند و بخشی دیگر از پژوهشگران باسابقه بنیاد، پس از ارزیابی علمی، در قالب اعضای هیئت علمی داخلی فعالیت میکنند.
قراملکی با تاکید به اینکه ساختار جدید بنیاد مبتنی بر سیاستگذاری، هدایت و مدیریت پژوهشها بنا شده است، خاطرنشان کرد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی تلاش میکند با استفاده از ظرفیتهای علمی کشور، پروژههای کلان را بهصورت شبکهای پیش ببرد. در همین راستا بسیاری از این پروژهها با مشارکت استادان دانشگاه و پژوهشگران بیرون از بنیاد اجرا میشود.
مسئلهمحوری و کاربردی شدن پژوهشهای دینی؛ رویکرد جدید بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
وی در پاسخ به پرسشی درباره نظام مسئلهیابی بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، تاکید کرد: یکی از مهمترین رویکردهای جدید بنیاد، حرکت به سمت پژوهشهای مسئلهمحور است. برای این منظور، اتاقهای فکر و هیئتهای اندیشهورز در موضوعات مختلف شکل گرفتهاند تا مسائل واقعی جامعه، شناسایی و اولویتبندی شوند. در فرآیند مسئلهیابی، ابتدا مشکلات اجتماعی رصد میشوند و سپس با تحلیل علمی، این مشکلات به مسائل پژوهشی تبدیل میشوند تا بتوان برای آنها راهکار ارائه کرد.
مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر ضرورت کاربردی شدن پژوهشهای دینی، خاطرنشان کرد: پژوهشهای دینی زمانی اثرگذار خواهند بود که از فضای صرفاً نظری فاصله گرفته و به مسائل عینی جامعه بپردازند. به همین دلیل، بخشی از پروژههای جدید بنیاد معطوف به مسائل روز جامعه، خانواده، جوانان و نوجوانان است. در موضوعاتی مانند زیست عفیفانه، اخلاق خدمت، انسجام اجتماعی، گفتوگو و تربیت خانوادگی، پروژههای متعددی اجرا شده و برخی از آنها به تولید محصولات آموزشی و عمومی منجر شدهاند.
وی با بیان اینکه امروز به دنبال پاسخ به پرسشهایی نظیر این هستیم که برای «صبر» چگونه در انسان تقویت میشود و چه راهکارهای عملی برای پرورش آن وجود دارد، یادآور شد: یکی از پروژههای جدید بنیاد، مطالعه «شرح صدر» بهعنوان یک فضیلت اخلاقی است؛ اینکه شرح صدر دقیقاً چیست، چه نسبتی با مفاهیمی مانند حلم و صبر دارد و چگونه میتوان آن را در افراد تقویت و حتی سنجشپذیر کرد.
فرامرز قراملکی با پرداختن به برخی دیگر از موضوعات پژوهشی این مرکز، اظهار کرد: مباحثی مانند همزیستی اجتماعی، گفتوگو، انسجام اجتماعی و مهارتهای ارتباطی از جمله محورهایی هستند که طی سالهای اخیر در بنیاد بهطور جدی دنبال شدهاند. به اعتقاد ما جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به احیای فرهنگ گفتوگو نیاز دارد چراکه در بسیاری از روابط خانوادگی و اجتماعی، گفتوگو جای خود را به ستیزه کلامی یا چانهزنی داده است و همین مسئله آسیبهای متعددی ایجاد میکند.
شکلگیری معاونت «ترویج و اجتماعیسازی» در بنیاد پژوهشهای اسلامی، گامی در جهت کاربردی کردن پژوهشها
وی با بیان اینکه طی ۵ سال اخیر رویکرد تازهای در بنیاد شکل گرفته است، تصریح کرد: در کنار پژوهشهای تخصصی، به سمت عمومیسازی دانش و کاربردی کردن پژوهشها حرکت کردهایم تا مخاطبان آثار بنیاد، صرفاً متخصصان نباشند. در همین راستا معاونت «ترویج و اجتماعیسازی» شکل گرفته است تا پژوهشها متناسب با نیازهای روز جامعه ارائه شوند.
فرامرز قراملکی با اشاره به برخی نمونههای این رویکرد، گفت: یکی از پژوهشهای بنیاد درباره انباشت پند در جامعه و آثار منفی پندهای غیرکاربردی بوده که حاصل آن در قالب کتاب «پند بیهوده» منتشر شده و اتفاقا مورد استقبال مخاطبان نیز قرار گرفته است. همچنین در موضوع سبک پوشش نسل جوان، پژوهشی با عنوان «از دیده شدن تا تماشا شدن» انجام شده که تلاش میکند ریشههای اجتماعی و روانی برخی رفتارهای هویتی نسل جوان را تحلیل کند.
مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی از اجرای طرح «زندگی و بالندگی» بهعنوان یکی دیگر از اقدامات بنیاد یاد کرد و افزود: در این طرح، پس از تولید محتوای علمی، محتواهای چندرسانهای نیز تهیه و در سطح کشور حدود ۹۰۰ مدرس، تربیت شدند که از طریق آنان بیش از ۵۰ هزار نفر در همین حوزه آموزش دیدند.
وی درباره جایگاه بینالمللی آثار بنیاد پژوهشهای اسلامی گفت: بسیاری از آثار بنیاد به دلیل رویکرد علمی و پرهیز از نگاههای یکسویه، در مراکز علمی جهان مورد توجه قرار گرفتهاند. برخی آثار برای مراکز علمی و دانشگاهی کشورهای مختلف از جمله عراق، مصر و انگلیس ارسال میشود و مورد استفاده پژوهشگران قرار میگیرد.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به پروژه تصحیح کتاب «عبقات الانوار» اظهار کرد: این اثر از مهمترین آثار کلامی شیعه است که تصحیح آن سالها ناتمام مانده بود اما بنیاد پژوهشهای اسلامی با همکاری مؤسسه امامتپژوهی این پروژه را ادامه داد و تاکنون ۲۶ جلد آن منتشر شده است؛ در نهایت این مجموعه ارزشمند به ۳۵ جلد خواهد رسید.
فرامرز قراملکی با تأکید بر دشواری و اهمیت تصحیح تخصصی متون کهن، گفت: تصحیح نسخههای خطی تنها بازخوانی متن نیست بلکه نیازمند مقابله نسخهها، تحلیل واژگان و فهم دقیق فضای تاریخی و زبانی متن است و گاهی برای تشخیص معنای یک واژه باید تحقیقات گسترده میدانی انجام شود.
وجود سه پژوهشکده تخصصی در بنیاد پژوهشهای اسلامی
وی با اشاره به ساختار جدید بنیاد، خاطرنشان کرد: بنیاد پژوهشهای اسلامی اکنون در قالب یک پژوهشگاه فعالیت میکند و دارای ۳ پژوهشکده شامل پژوهشکده زیارت، امام رضا(ع)، معارف اسلامی و بخشهای تخصصی دیگر است که هرکدام به صورت مأموریتمحور فعالیت میکنند.
مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی درباره فعالیتهای پژوهشکده زیارت گفت: در این پژوهشکده موضوعاتی همچون جامعهشناسی زیارت، روانشناسی زیارت، اقتصاد زیارت، حکمرانی زیارت و مطالعات تطبیقی زیارت در ادیان مختلف بررسی میشود.
وی افزود: یکی از پروژههای مهم این پژوهشکده، شناسایی و بررسی پژوهشگران برجسته جهان در حوزه مطالعات زیارت بوده است. در این طرح، آثار پژوهشگران غربی حوزه زیارت بر اساس میزان ارجاعات علمی بررسی و سپس نشستهای تخصصی و وبینارهایی با حضور آنان برگزار شد که تاکنون ۲۲ نظریهپرداز برجسته این حوزه در آن مشارکت داشتهاند.
فرامرز قراملکی به فعالیتهای پژوهشکده امام رضا(ع) اشاره کرد و گفت: این پژوهشکده در حوزههایی همچون میراث و معارف رضوی، تاریخ و انساب اهلبیت(ع) و فرهنگ و هنر رضوی فعالیت میکند. یکی از پروژههای مهم این بخش «خاندانپژوهی سادات» بوده و بنیاد پژوهشهای اسلامی توانسته است از صدر اسلام تا پایان قرن نهم هجری، خاندانهای سادات ایرانی را شناسایی کند.
مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی ادامه داد: این پژوهشها در قالب مجموعههایی مانند «اطلس سادات خراسان»، «اطلس سادات گیلان»، «اطلس سادات یزد» و دیگر استانها منتشر شده است و بهقدری مستند و مورد اعتماد است که در دعاوی مربوط به سیادت، مراجع قضایی و نهادهای رسمی برای احراز یا رد انتساب افراد به سادات، از نظر کارشناسی بنیاد، استفاده میکنند.
این نویسنده و پژوهشگر خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از موفقیتهای این مجموعه حاصل تلاش، علاقه و همدلی پژوهشگران و همکاران بنیاد است. با وجود محدودیت نیرو و امکانات، بنیاد توانسته اعتماد علمی و ملی را جلب کند و پروژههای پژوهشی کلانی را برای دستگاهها و نهادهای مختلف کشور اجرا کند.
وی با اشاره به سایر فعالیتهای پژوهشکده امام رضا(ع)، توضیح داد: این پژوهشکده در حوزه میراث و معارف رضوی، تاریخ و انساب اهلبیت(ع) و فرهنگ و هنر رضوی فعالیت میکند و تاکنون پژوهشهای متعددی درباره هنرهای مرتبط با حرم مطهر رضوی انجام داده است. در این مجموعه، موضوعاتی همچون معماری حرم مطهر، آینهکاریها و دیگر جلوههای هنری مرتبط با حرم رضوی بهصورت علمی و مستند بررسی شدهاند. در همین راستا، کتاب «اطلس آینهکاری در حرم» از جدیدترین آثار در دست انتشار بنیاد است.
فرامرز قراملکی درباره فعالیتهای پژوهشکده سوم بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی نیز اظهار کرد: پژوهشکده «معارف اسلامی در جهان معاصر» با رویکردی ناظر به مسائل روز و تحولات جهانی فعالیت میکند و گروههایی همچون «تمدن اسلامی»، «اخلاق و سبک زندگی» و «انقلاب و تمدن اسلامی» در آن فعال هستند.
مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر رویکرد جدید بنیاد در حوزه اخلاق ادامه داد: در نگاه امروز، اخلاق صرفاً مجموعهای از توصیهها و نصیحتها نیست بلکه «علم و فناوری اصلاح رفتار» است. در آثار سنتی اخلاقی معمولاً فضیلتها توصیف و توصیه میشدند اما کمتر به روشهای عملی تحقق آنها پرداخته میشد.
تعامل علمی با حوزه و دانشگاه؛ راهبرد اصلی بنیاد پژوهشهای اسلامی
این پژوهشگر با اشاره به سابقه و ساختار علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی اظهار کرد: این مرکز که ابتدا فعالیت خود را با دو گروه «مطالعات قرآنی» و «حدیثپژوهی» آغاز کرد و بهتدریج توسعه یافت را میتوان یکی از مصادیق واقعی پیوند حوزه و دانشگاه دانست؛ چراکه در گروههای پژوهشی این مجموعه، استادان حوزه و دانشگاه در کنار یکدیگر فعالیت میکنند.
این پژوهشگر با بیان اینکه شخصیتهای برجسته علمی و حوزوی بسیاری با بنیاد همکاری داشتهاند که آثار و خدمات آنان همچنان در مجموعه قابل مشاهده است، به تعاملات علمی بنیاد با حوزه و دانشگاه پرداخت و گفت: سیاست اصلی ما تعامل حداکثری با دانشگاهها و حوزههای علمیه است و در سالهای اخیر همکاریهای متعددی با دانشگاه فردوسی، دانشگاه شهید بهشتی، حوزه علمیه خراسان، حوزه علمیه قم و دیگر مراکز علمی کشور داشتهایم. همچنین همایشهای گفتوگوی ادیان و کنگرههای تخصصی از جمله برنامههایی هستند که با مشارکت دانشگاهها و مراکز حوزوی برگزار شده است.
وی درباره شیوه انتشار آثار در بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، توضیح داد: انتشار کتاب، مهمترین قالب ارائه آثار پژوهشی بنیاد است اما در سالهای اخیر به سمت تولید محصولات چندرسانهای و کتابهای صوتی نیز حرکت کردهایم. این مرکز دارای یک مجله علمی ـ پژوهشی است و برنامهریزیهایی برای ارتقای رتبه علمی آن نیز انجام شده است.
مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به تعاملات بینالمللی این مجموعه، بیان کرد: بخشی از همکاریهای بینالمللی بنیاد از طریق معاونت بینالملل آستان قدس رضوی دنبال میشود و در حوزههایی مانند مطالعات زیارت، گفتوگوهای علمی بینالمللی و همکاری با دانشگاههای خارج از کشور در حال گسترش است.
فرامرز قراملکی افزود: در همین راستا، مجله بینالمللی «الدراسات الاخلاقیه» با همکاری دانشگاهی در تونس در حال راهاندازی است. علاوه بر این، بنیاد در انتشار مجلات علمی بینالمللی در حوزه میراث رضوی نیز مشارکت دارد و تلاش میکند این نشریات در پایگاههای معتبر علمی نمایه شوند. تاکنون نشستها و وبینارهای متعددی با پژوهشگران خارجی برگزار شده و همکاریهایی نیز با دانشگاههایی در کشورهای مختلف از جمله ژاپن طراحی شده است.
انتهای پیام
