بابا صفری از جمله پژوهشگرانی بود که تلاش کرد حافظه تاریخی اردبیل را از میان اسناد، روایتها و خاطرات شفاهی گردآوری و مکتوب کند. حاصل این سالها پژوهش، مجموعه آثاری است که مهمترین آنها کتاب «اردبیل در گذرگاه تاریخ» به شمار میرود؛ اثری که همچنان یکی از منابع اصلی پژوهشگران برای شناخت تاریخ اردبیل محسوب میشود.
عقیل آذردخت نویسنده و پژوهشگر اردبیلی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اهمیت آثار بابا صفری اظهار کرد: مهمترین اثر باباصفری، کتاب اردبیل در گذرگاه تاریخ است. او وقایع تاریخ معاصر و رخدادهایی را که در منطقه اردبیل اتفاق افتاده، با دقت و جزئیات ارزشمندی ثبت کرده است.
وی افزود: بابا صفری بهویژه درباره دوره قاجار، تحولات اجتماعی و اقتصادی منطقه و شرایط زندگی مردم اطلاعات قابل توجهی ارائه میدهد. هرچند درباره برخی مباحث مربوط به تاریخ باستان میتوان نقدها و دیدگاههای متفاوتی داشت، اما در حوزه تاریخ معاصر و ثبت رویدادهای محلی، آثار او از اهمیت ویژهای برخوردار است.
آذردخت با بیان اینکه یکی از ارزشهای مهم آثار باباصفری، توجه به زندگی مردم عادی و روایت رنجها و دشواریهای اجتماعی است، در ادامه میگوید؛ باباصفری توانسته از فقر، گرسنگی، جنگ و مشکلات مردم در دورههای مختلف به درستی بنویسد و بخشی از واقعیتهای تاریخی این منطقه را برای نسلهای بعد ثبت کند.
در کنار دیدگاه پژوهشگران معاصر، حیدر محمدیان اردی نویسنده، پژوهشگر و تاریخپژوه شناخته شده آذربایجان نیز در گفتوگویی که اسفند ماه سال ۱۳۷۷ با زنده یاد باباصفری انجام داده، تصویری متفاوت از شخصیت او ارائه میکند.
محمدیان اردی در مقدمه این گفتوگو از بابا صفری به عنوان شخصیتی یاد میکند که عشق به اردبیل در تمام سخنانش موج میزد. او حتی از بابا صفری با عنوان «ژان والژان اردبیل» نام میبرد؛ تعبیری که به گفته وی بیش از هر چیز به روحیه مردمداری، نوعدوستی و محبوبیت اجتماعی این مورخ اردبیلی اشاره دارد.
در این گفتوگو، باباصفری از سالهای کودکی خود، وضعیت آموزش در اردبیل قدیم، دشواریهای تحصیل و شرایط اجتماعی آن دوران سخن میگوید. او روایت میکند که چگونه بسیاری از خانوادهها با فقر و کمبود امکانات روبهرو بودند و تحصیل برای بسیاری از کودکان آسان نبود. تجربههایی که بعدها در نگاه تاریخی و اجتماعی او بازتاب یافت و در آثارش نیز نمود پیدا کرد.
بسیاری از پژوهشگران معتقدند؛ همین توجه به زندگی روزمره مردم و روایت مسائل اجتماعی، آثار باباصفری را از یک تاریخنگاری صرف فراتر برده است. در نوشتههای او، تاریخ تنها روایت پادشاهان و حاکمان نیست، بلکه شرح زندگی مردمانی است که در میان جنگ، قحطی، فقر و تحولات اجتماعی زیستهاند.
آذردخت با تأکید بر ضرورت معرفی مفاخر استان اردبیل اظهار کرد: مسئولان باید برای شناساندن چهرههای اثرگذار این دیار تلاش بیشتری انجام دهند. بسیاری از کسانی که برای مردم و سرزمین خود هزینه دادهاند، زندان رفتهاند، مبارزه کردهاند یا جان خود را از دست دادهاند، از مفاخر واقعی ما هستند و نسل جوان باید با زندگی و آثار آنان آشنا شود.
وی افزود: برای آشنایی نسل جدید با تاریخ و هویت فرهنگی منطقه، باید بسترهای رسانهای مناسب و مردمی فراهم شود. جوانان زمانی به این حوزه علاقهمند میشوند که در آنها دغدغه و حساسیت نسبت به تاریخ، فرهنگ و هویت محلی ایجاد شود.
این پژوهشگر در ادامه با اشاره به تغییرات فرهنگی و اجتماعی در دهه های اخیر گفت: متأسفانه بسیاری از ارزشهای اخلاقی، سنتها و رسم و رسوم گذشته کمرنگ شدهاند و در مواردی جای خود را به الگوهای مصرفی دادهاند. بازخوانی زندگی و آثار شخصیتهایی همچون باباصفری میتواند در حفظ حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه مؤثر باشد.
امروز سالها پس از درگذشت بابا صفری، آثار او همچنان مورد مراجعه پژوهشگران، نویسندگان و علاقهمندان تاریخ اردبیل قرار دارد. نام او در کنار دیگر مفاخر فرهنگی این استان به عنوان یکی از مهمترین ثبتکنندگان تاریخ معاصر اردبیل ماندگار شده است؛ مورخی که کوشید گذشته این سرزمین را برای آیندگان حفظ کند و بخشی از هویت تاریخی اردبیل را در صفحات کتابهایش به یادگار بگذارد.
انتهای پیام
