حجتالاسلام والمسلمین محمد ملکزاده در گفتوگو با ایسنا درباره درسهای تاریخی قیام ۱۵ خرداد برای جامعه امروز، اظهار کرد: قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران است؛ رویدادی که نشاندهنده ورود جدیتر جامعه مذهبی و مردمی ایران به عرصه کنش اجتماعی و سیاسی به رهبری مرجعیت دینی بود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: یکی از مهمترین درسهای این قیام آن است که مردم موتور اصلی تحولات تاریخی هستند. هر نظام یا جنبشی که از پشتوانه مردمی برخوردار نباشد، نمیتواند به موفقیت دست پیدا کند. تجربه ۱۵ خرداد نشان داد که بدون حضور و مشارکت مردم، تحولات عمیق اجتماعی و سیاسی شکل نمیگیرد.
وی ادامه داد: نکته مهم دیگر در این قیام، نقش پررنگ هویت دینی و ملی در بسیج اجتماعی است. در جریان قیام ۱۵ خرداد، مفاهیمی همچون دین، مرجعیت، استقلال و مقابله با تحقیر ملی در شکلگیری اعتراضات نقش داشتند و نشان دادند که در جامعه ایران هویت دینی و ملی درهمتنیده است و میتواند عامل مهمی برای مقاومت اجتماعی و سیاسی باشد.
ملکزاده با اشاره به اهمیت استقلالخواهی در تاریخ معاصر ایران گفت: قیام ۱۵ خرداد نشان داد که استقلال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی یکی از مطالبات تاریخی ملت ایران است. در آن دوره، وابستگی حکومت به قدرتهای خارجی و بیتوجهی به منافع ملی یکی از زمینههای شکلگیری اعتراضات مردمی بود و همین مسئله حساسیت جامعه ایرانی نسبت به موضوع استقلال را نشان میدهد.
ضرورت تغییر شیوه روایت تاریخ برای نسل جوان
وی درباره نحوه تبیین قیام ۱۵ خرداد برای نسل جوان نیز بیان کرد: برای اینکه جوانان از وقایع تاریخی بهراحتی عبور نکنند، باید شیوه روایت تاریخ تغییر کند. نسل امروز با روایتهای طولانی و یکطرفه کمتر ارتباط برقرار میکند و اگر تاریخ تنها در قالب شعار یا مناسبتهای تقویمی ارائه شود، جذابیتی برای آنان نخواهد داشت.
این پژوهشگر حوزه تاریخ معاصر افزود: یکی از راهکارها آن است که تاریخ به صورت «مسئلهمحور» روایت شود. برای مثال درباره قیام ۱۵ خرداد باید پرسشهایی مانند چرایی اعتراض مردم، زمینههای اجتماعی و سیاسی آن، نقش مرجعیت دینی، نحوه برخورد حکومت وقت با اعتراضات و پیامدهای این قیام برای آینده تاریخ ایران برای جوانان تبیین شود.
به گفته وی، استفاده از زبان ساده، روایتهای مستند، محتوای کوتاه و قابل فهم و همچنین ایجاد امکان پرسشگری برای جوانان از دیگر عوامل مهم در تبیین درست تاریخ است. همچنین بهرهگیری از ابزارهای رسانهای جدید مانند مستندهای کوتاه، پادکستهای تاریخی، موشنگرافی، روایتهای کوتاه در شبکههای اجتماعی و گفتوگو با پژوهشگران میتواند به جذابتر شدن روایت تاریخ کمک کند.
جنگ شناختی و ضرورت روایت صادقانه تاریخ
ملکزاده در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به مسئله جنگ شناختی گفت: جنگ شناختی تلاشی برای اثرگذاری بر ذهن و برداشت مخاطب است و در چنین فضایی تاریخ به یکی از میدانهای اصلی رقابت روایتها تبدیل میشود. اگر نسل جوان با تاریخ خود بیگانه شود، دیگران میتوانند گذشته را به شکل دلخواه بازسازی کرده و بر ذهنیت امروز جامعه اثر بگذارند.
وی تأکید کرد: برای مقابله با تحریف تاریخ، نخستین اصل ارائه روایت مستند، صادقانه و دقیق از رویدادهای تاریخی است. روایتهای اغراقآمیز یا گزینشی میتواند اعتماد جوانان را از بین ببرد، بنابراین باید تاریخ به صورت منصفانه و همراه با بیان پیچیدگیهای آن مطرح شود.
نقش سواد رسانهای و آموزش تحلیلی تاریخ
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی همچنین بر اهمیت سواد رسانهای و سواد تاریخی تأکید کرد و گفت: برای مقابله با تحریف تاریخ، صرف تولید محتوا کافی نیست؛ بلکه باید مخاطب را توانمند کرد تا بتواند روایتها را ارزیابی کند. جوانان باید بیاموزند که منبع خبر چیست، چه کسی از یک روایت سود میبرد و چه بخشهایی از روایت ممکن است حذف شده باشد.
وی افزود: یکی از مشکلات آموزش تاریخ در نظام آموزشی، تأکید بیش از حد بر حفظیات است. اگر تاریخ تنها مجموعهای از نامها و تاریخها باشد، جذابیتی برای دانشآموزان و دانشجویان نخواهد داشت؛ اما اگر به صورت مسئله، داستان و تحلیل ارائه شود، میتواند ذهن جوانان را درگیر کرده و آنان را به فهم عمیقتر تاریخ سوق دهد.
گفتوگوی بیننسلی؛ پلی برای انتقال تجربه تاریخی
ملکزاده در ادامه بر ضرورت گفتوگوی بیننسلی تأکید کرد و گفت: بخشی از فاصله جوانان با تاریخ نتیجه قطع ارتباط میان نسلهاست. نسلهای قدیمی تجربههای تاریخی ارزشمندی دارند اما گاهی زبان انتقال آن را نمیدانند و نسل جدید نیز فرصت گفتوگوی واقعی با آنان را پیدا نمیکند.
وی پیشنهاد داد: مدارس، دانشگاهها، مساجد و مراکز فرهنگی میتوانند نشستهایی برگزار کنند تا نسلها در قالب گفتوگو و پرسش و پاسخ با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
این پژوهشگر در پایان تصریح کرد: مناسبتهایی مانند سالگرد قیام ۱۵ خرداد باید به فرصتی برای فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شود. برگزاری نمایشگاه اسناد و عکسهای تاریخی، مسابقات روایتنویسی، تولید محتوای دانشآموزی و دانشجویی، نشستهای تخصصی و حتی تورهای تاریخی در شهرهای مرتبط با این قیام میتواند به افزایش آگاهی تاریخی نسل جوان کمک کند.
انتهای پیام
